فاضل نظری:
فرهنگ معطوف به جشنوارههای سینمایی یا تئاتری شده است
یک شاعر گفت: الان فرهنگ محدود به یکسری جشنواره سینما و تئاتر و موسیقی و ادبیات میکنیم و تازه ادبیات را جدای از آن میدانیم یعنی میگوییم فرهنگ و ادب. در حالی که تعریف فرهنگ، بسیار وسیعتر از آن بوده و معادل کالچر در زبان بیگانه است.
به گزارش افکارنیوز،در بیست و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران کتاب «ضد» اثر «فاضل نظری» به یکی از آثار پرمخاطب این نویسنده در انتشارات «سوره مهر» تبدیل شد به طوری که بعد از گذشت حدود یکماه از انتشار این کتاب چاپ چهارم آن به اتمام رسیده و به زودی این اثر برای چاپ پنجم راهی چاپخانه میشود.
این شاعر جوان که دانشآموخته معارف اسلامی و مدیریت است، تاکنون مجموعههایی نظیر «اقلیت»، «گریههای امپراطور» و «آنها» را منتشر کرده که جملگی از آثار پرمخاطب به شمار میروند.
فاضل نظری، علاوه بر تدریس در دانشگاه، سابقه مدیریت فرهنگی را در کارنامه خود به ثبت رسانده است و مدتی رئیس حوزه هنری استان تهران و عضو شورای عالی شعر مرکز موسیقی و سرود بوده است به همین منظور با وی درباره برخی از مسائل فرهنگی و ادبی به گفتوگو نشستهایم که در ذیل از نظرتان میگذرد.
* فرهنگ باید به ماهیت واقعیاش در ذهن برنامهریزان و مردم نزدیکتر میشد
به نظر شما تاکنون در حوزه فرهنگ باید چه کارهایی صورت میگرفت اما مورد غفلت واقع شده است؟
در حوزه فرهنگ علاقهمند بودم که تعریف فرهنگ، واقعی و حقیقیتر از تعریف محدود امروز عرضه میشد به گونهای که فرهنگ به ماهیت واقعیاش در ذهن برنامهریزان و مردم نزدیکتر میشد.
الان فرهنگ را محدود به یکسری جشنواره یا سینما و تئاتر و موسیقی و ادبیات میکنیم و تازه خیلی اوقات ادبیات را جدای از آن میدانیم یعنی میگوئیم فرهنگ و ادب. در حالی که تعریف فرهنگ، بسیار وسیعتر از آن بوده و معادل کالچر در زبان بیگانه است.
* معنای فرهنگ، در حد یک کار روبنایی و ویترینی تنزل پیدا کرده است
اگر برای این مفهوم، مشترک لفظی وجود نداشت ما امروز به معنای واقعی فرهنگ، بیشتر توجه میکردیم، فرهنگ زیرساخت و زیربنای رفتارهای انسان در جامعه است.
متأسفانه این معنا در حد یک کار روبنایی و ویترینی تنزل پیدا کرده است و به جای اینکه فرهنگ را با اتمسفری که انسانها و جوامع را در برمیگیرد و شامل سنتها، آداب، باورها و اعتقادات بدانیم آن را تبدیل به یک مفهوم عمومی محدود در حوزه مباحثهنری کردهاند یا چند نشست، همایش و جشنواره و یکسری کارهای ویترینی که این یک آفت است.
* در تصمیمات سیاسی و اقتصادی باید به زیرساختهای فرهنگی توجه بسیار کرد
معتقدم باید در این حوزه یک اتفاقی رخ میداد که هنوز هم در انجام آن تأخیر افتاده است که به زیرساخت فرهنگی مشکلات اقتصادی فکر کنیم؛ به زیرساخت فرهنگی تصمیمات سیاسی فکر کنیم و معنای فرهنگ را در جایگاه واقعی خودش تصور کنیم.
موضوع پیوست فرهنگی که یک دغدغه محترم و دقیق است هنوز هم آنچنان که باید درک و دریافت نشده است، آثار فرهنگی و دلایل فرهنگی تصمیمات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ما شناخته نشده است خود رفتارهای فرهنگی با معنای محدودش یعنی هنری که خود زیرساخت فرهنگی به معنای وسیع آن دارند، توجهی نشده است.
در آثار هنری منطبق بر فرهنگ به معنی کالچر و در راستای آن فرهنگ، تعریف نشده است مشکلات جامعه ما شناخته و فهرست نشده است. کارهایی که در عرصه فرهنگ صورت گرفته در راستای بهبود مشکلات آن نیست و یا در راستای احیای یک فرهنگ و روش جدید نبوده است.
امروز اگر بخواهیم عملکرد فرهنگی یا عملکردمان را در حوزه فرهنگ ارزیابی کنیم تنها باید ابزارهایی که داشتیم را ارزیابی کرده و نتایج آن را در جامعه مشاهده کنیم؛ امیدوارم مؤفق بوده باشیم قطعاً هم تا حدی مؤفق بودهایم، این نیست که ما فقط اشتباه کردهایم و یا فقط شکست خوردهایم ما مؤفقیتهای بسیار ارزشمندی داشتیم که در جای خودش بسیار محترم است.
* در ارزیابی مؤفقیتهای فرهنگی نباید تنها به مؤفقیت یک جشنواره بسنده کرد
چگونه میتوان در این زمینه به ارزیابی مؤفقیتها بپردازیم؟
برای ارزیابی مؤفقیتها باید به نتایج آن در جامعه برگردیم که چقدر راستگویی را توسعه دادهایم؟ چقدر ارزشهای اخلاقی توسعه پیدا کرده؟ چقدر رفتار مبتنی بر آداب و سنت ایرانی _ اسلامی در جامعه ترویج پیدا کرده است؟ این موارد جزو نکاتی هستند که باید مورد ارزیابی قرار گیرند نه اینکه ما مثلاً مؤفقیت یک جشنواره را در جلب مخاطب ارزیابی کنیم.
* نباید نگران ذائقه مخاطب باشیم
شما اعلام کردید که اکنون شاعران جوان بدون هیچ مشکلی میتوانند آثارشان را به چاپ برسانند آیا این امر باعثتغییر ذائقه مخاطبان به مطالعه آثار سطحینگر نمیشود؟
ذائقه مخاطبان ما هم همان مقدار توسعه پیدا کرده است یعنی هم تشخیص و هم ذائقه مخاطب دقیق است به همین منظور نباید نگران مخاطب باشیم.
اتفاقاً این گردونه هم باید برای حوزه کتاب نیز طی شود، معتقدم دولت باید حمایتهای خود را از شاعران جوان به حوزههای دیگر معطوف کند یعنی الان بیشتر در حوزه چاپ کتاب است اما باید در حوزه پرورش شاعران و به فضای تعالی آنها کمک کند.
چاپ کتاب شاید مراحل پایانی یک تلاش ادبی است اگرچه میتواند انگیزه ایجاد کند اما میتواند ضد انگیزه هم باشد یعنی میتواند آنها را از بین برده و سرکوب کند. ایجاد مسیرها و تونلهای رشد توسط تصمیمگیران فرهنگ امروز برای شاعران جوان و حوزه هنرمندان و هنرجویان بسیار ضروری است.
* فرهنگ در حوزه اقتصاد باید چرخ خودش را بگرداند
معتقدم چاپ آثار نوقلمان در ذات آن بد نیست این تجربه باید طی شود یعنی این فرصتها باید داده شود تا کمکم در یک فضای باز اقتصادی کارها بتوانند به رقابت بپردازند، همچنین اقتصاد یک عنصر تعیین کننده در فعالیتهای فرهنگی باید باشد ما تا زمانی که صرفاً هدیههای فرهنگی داریم، کسی قدر آن را نمیداند باید فرهنگ در حوزه اقتصاد بتواند چرخ خودش را بگرداند و فرهنگ پربار و هنر ارزشمند ما این معنی را دارد.
الان متأسفانه این محدودیت لفظ وجود دارد که بنده هنوز هم برای تعریف فرهنگ به آن معنای اصیلاش باید به سراغ واژه فرهنگ به معنی کار متداول فرهنگی بروم.
آیا بعد از کتاب «ضد» چاپ و انتشار کتاب دیگری را در دست دارید؟
کاری را در حوزه مدیریت استراتژیک دارم که جمعبندی نهایی آن در حال انجام است اما باید گفت که جمعبندی بنده برای انتشار کتاب ضد دو سال به طول انجامید و نمیدانم که چه زمان به جمعبندی نهایی این کتاب خواهیم رسید.