تیتر یک: جنگ
«هواپیمای مسافربری هما از مبدا مشهد با ۱۴۳ مسافر در حال فرودآمدن روی باند فرودگاه تبریز است که ناگهان هشت فروند میگ متجاوز در آسمان تبریز ظاهر میشوند و با پرتاب ۱۱راکت باند فرودگاه و منطقه خسروشاه را هدف راکتهای خود میگیرند. میگهای مهاجم وقتی به صدمتری هواپیما رسیدند شروع به انداختن راکت چتردار میکنند. خلبان با هوشیاری ترمز میکند، مهاجمان بهسرعت از روی هواپیما رد میشوند و راکت دوم را در ۵۰ متری آن میاندازند و به سرعت متواری میشوند مسافران بهوسیله مردم و ماموران بهسرعت فرودگاه را ترک میکنند…»
به گزارش افکارنیوز، بیشباهت به برخی فیلمهای جنگی - تخیلی هالیوود نیست؛ ۳۱ شهریور ۵۹. آن روز صبح وقتی اهالی ایران از خواب برمیخیزند تا روز معمولی خود را آغاز کنند و بسیاری هم در تدارک اول مهر و مدرسهاند، تصور اینکه آن روز چه پیشامدی در انتظارشان است حتی به ذهنشان خطور هم نمیکرد.
اینکه آخرین روز تابستان آن سال، آغازین روز رخدادی هشتساله میشود، با نام «جنگ تحمیلی»، ثبتشده در تقویم سالهای بعد؛ تجربهای منحصربهفرد برای یک نسل با خاطرهای تکرارنشدنی. تا پیش از آن درگیریها محدود به خطوط مرزی و شهرهای نزدیک آن است. قضیه به نظر چندان جدی نمیرسد. تصور میشود حملات به همان مرزها متوقف میماند و سرانجام با توان دفاعی ایران دفع میشود. اما با ورود میگهای عراقی به حریم هوایی چندین شهر و حمله به فرودگاهها جنگ رسما از ۳۱شهریور آغاز میشود. تیتر روزنامههای اول مهر از حمله مزدوران عراقی به کرمانشاه، همدان، بوشهر، تبریز، شهرکرد و
آذربایجانغربی خبر میدهد.
کرمانشاه و همدان
ساعت ۱۴:۱۵ بعدازظهر دیروز شش فروند هواپیمای میگ عراقی ناگهان در هوای شهر کرمانشاه ظاهر شده و باند فرودگاه را بمباران کردند. در این حادثه ششنفر شهید، چهار نفر مجروح و سه وسیله نقلیه منهدم و یک دستگاه خانه سازمانی فرودگاه بهاضافه برج مراقبت و پارکینگ فرودگاه بهطور کامل از بین رفت. مردم به محض حمله، به خانهها پناه بردند و نیروی امدادی و نظامی هم به حال آمادهباش درآمدند. رادیو کرمانشاه از مردم خواست در پناهگاه مستقر شوند. سپاه کرمانشاه هم در اطلاعیهای مرخصی همه افراد خود را لغو کرد و از مردم خواست به شایعهپراکنی ضدانقلابها گوش ندهند. جنگندهها بعد به
سمت همدان حرکت میکنند. عملیات آنها در این شهر ۲۰دقیقه طول میکشد و پایگاه نوژه بمباران میشود. خبرگزاری پارس از همدان گزارش میدهد که یک خلبان عراقی زنده دستگیر شده است.
ارومیه
ساعت یکونیم هم خبر میرسد که پادگان قوشچی ارومیه توسط پنج فروند هواپیمای عراقی مورد حمله قرار گرفته است. فرمانده لشکر ۲۶۴ ارومیه در اطلاعیهای از مردم میخواهد به محض دریافت این اطلاعیه وسیله نقلیه خود را در هر شرایطی هست متوقف کرده و به پناهگاه بروند. از مردم خواسته میشود از رفتوآمد خودداری کنند و در زیرزمینها پناه بگیرند. ساعت پنجعصر فرمانداری استان اطلاعیهای صادر میکند که خطر رفع شده و مردم میتوانند زندگی عادی خود را از سر بگیرند.
تبریز
در تبریز بعد از اینکه خلبان موفق میشود جان مسافران را از حمله راکتهای عراقی نجات دهد و مسافران هواپیمای مسافربری به وسیله مردم و ماموران امکان ترک فرودگاه را پیدا میکنند، خبر میرسد در حمله کسی آسیب جدی ندیده است فقط شکستن دیوار صوتی باعثمیشود شیشهها خرد شوند. پالایشگاه و نیروگاه برق تبریز هم هدف حمله قرار میگیرد و هواپیمای دیگری هم که از تهران عازم تبریز بوده، مسیر خود را تغییر میدهد به اصفهان میرود و مسافران شب را در هتل کوروش اصفهان بهصبح میرسانند. تا اطلاع ثانوی پروازهای تبریز به حالت تعطیلی درمیآید.
آبادان
کیهان نوشت که ساعت ۵ بامداد ۳۱ شهریور مزدوران عراقی به فرودگاه آبادان و جزیره مینو حمله کردند که یک هلیکوپتر متعلق به هوادریا در کوی ذوالفقاری آبادان سقوط کرد و ناخدا محتاج و دو سرنشین هلیکوپتر شهید شدند. از دیروز فرودگاه آبادان بسته شده و شهربانی آبادان هم همه مامورانی که در دفاتر خدمت میکنند را به سطح شهر فراخوانده است. روزنامه اطلاعات مینویسد: «گزارشهای رسیده از نوار مرزی ایران و عراق در جنوب کشور حاکی است که نیروهای مدافع انقلاب با رشادت کامل تجاوز نیروهای مزدور را پاسخ میدهند. همچنین ۱۰ صبح دیروز در آبادان صدای انفجارگلوله توپ شنیده شد که مردم
بلافاصله مغازهها را بستند و شهر به حال تعطیل درآمد.
شهرکرد
ساعت ۲۰:۳۰ دقیقه از شهرکرد خبر میرسد که یک هواپیمای ناشناس در آسمان شهر مشاهده شده و صدای انفجار شنیده شده است. مسوول سپاه شهرکرد میگوید که منطقهای در نزدیکی کارخانه قند با ۱۲ بمب بمباران شده که یک بمب آن عمل کرده است. همچنین از روستاهای بن و لاتون خبر میرسد پنج تا شش چترباز فرود آمدهاند که یک نفر از آنها دستگیر و بقیه در کوهستانها پنهان شدهاند.
شیراز
یگانهای شیراز هم در حال آمادهباش هستند. پرسنل ارتش، ژاندارمری و شهربانی به سربازخانهها احضار شدهاند تا در پایگاه هفتم شکاری شیراز مستقر شوند. هواپیمای ملی هم اعلام کرده است همه پروازهایش در فرودگاه شیراز لغو و از مردم هم خواسته که به فرودگاه و پایگاه هوایی نزدیک نشوند.
بوشهر
میگهای عراقی ساعت ۱۳:۵۵ به بوشهر میرسند و به پایگاه هوایی - دریایی بوشهر حمله میکنند. بهدنبال این حمله استانداری اعلام میکند هیچ خسارت جانیای در پی نداشته و خسارت مالی هم محدود بوده و بهسرعت قابل جبران است. اطلاعیه استانداری از برادران میخواهند که خونسردی خود را حفظ کرده به شایعات ترتیب اثر ندهند و حالت آمادگی خود را حفظ کنند و از مردم هم میخواهد تمامی چراغهای خود را خاموش نگه دارند.
تهران
ساعت ۱۴:۱۲ دقیقه بعدازظهر ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ بود که چهار جت جنگنده میگ ارتش بعثعراق فرودگاه مهرآباد را بمباران کردند؛ پروازهای داخلی و خارجی مهرآباد قطع میشود و هواپیمای ملی هما هم اعلام میکند همه کارمندان فرودگاه و تمام مسافران سالم هستند و جای هیچگونه نگرانی نیست. بمبها بخشهایی از شهرک اکباتان را هم که زمین خالی بود مورد هدف قرار داده بودند و به جز خسارت به چند ماشین صدمه جانی به کسی وارد نشده بود. هاشمیرفسنجانی رییس مجلس وقت در خاطراتش مینویسد: «اولین روز آغاز جنگ را به خوبی بهیاد دارم، من در مجلس بودم که صدای پرواز هواپیماها و انفجار را شنیدم.
واقعا غافلگیر شدیم. اما وقتی محضر امام(ره) رسیدیم، ایشان آنچنان مثل همیشه استوار و محکم بودند که گویی اتفاق مهمی نیفتاده است.» محسن رفیقدوست هم که مسافر آخرین پرواز فرودگاه مهرآباد روز۳۱ شهریور بوده در وبسایت خود مینویسد: «آخرین هواپیمایی که از تهران روز ۳۱شهریور ۱۳۵۹ پرواز کرد، هواپیمایی بود که من با آن رفتم دمشق. جنگ که شروع شد، من در فرودگاه دمشق از هواپیما پیاده شده بودم، دیدم همه ایرانیها آنجا منتظر بودند که با همین هواپیما برگردند.
یعنی دیگر فرودگاه بسته شده بود. یکی از دوستانم آقای حاجاصغر رخصفت آنجا تو فرودگاه من را دید. گفت خبر داری؟ گفتم نه، گفت عراق به ایران حمله و فرودگاهها را بمباران کرده و فرودگاه بسته شده است.»
اهواز، دزفول و اصفهان
اهواز در ساعت ۱۳:۴۵ هدف میگهای عراقی قرار میگیرد و باند فرودگاه، سیلو، ماکرویو و… بمباران میشوند. در ساعت ۱۴ باند پایگاه چهارم شکاری دزفول بمباران میشود و ساعت یک و ۱۴ دقیقه هم باند فرودگاه، سپاه و چند نقطه از شهر سنندج بمباران میشود. کوههای اطراف کارخانه ذوبآهن اصفهان هم توسط هواپیماهای عراقی بمباران میشود.
دفاع در روز نخست
در روز نخست جنگ نیروهای مسلح ایران با بستن راه فرار بر هواپیماهای مهاجم، ۲۱ فروند میگ عراقی را در مناطق مختلف و چهار ناوچه موشکانداز عراقی را هم در نزدیکی بوشهر منهدم میکنند. ۱۴۰ فروند جنگنده ایرانی ۱۵ پایگاه نظامی عراق را منهدم میکنند و تاسیسات کارخانه گاز فاو عراق هم مورد حمله قرار میگیرد، درحالی که اعلام میشود درگیری در مناطق مرزی خوزستان بین ارتش ایران و عراق همچنان ادامه دارد.
مرزهای آبی نزدیک سواحل ایران منطقه جنگی اعلام شد
همان روز اطلاعیه ستاد مشترک ارتش منتشر شد که در آن کلیه مرزهای آبی نزدیک سواحل ایران منطقه جنگی اعلام شده و ایران اجازه حمل کالا به بنادر عراقی به هیچ کشتی در خلیجفارس را نمیدهد. در این اطلاعیه یک مسیر آبی دیگر برای عبور کشتیها خارج از خط ۱۲مایلی مرز دریایی ایران در نظر گرفته شده بود. همچنین به کشورهای مجاور خلیجفارس هشدار داده میشود باتوجه به اینکه احتمال استفاده از فرودگاه بنادر کشورهای اماراتمتحدهعربی توسط عراق وجود دارد در صورتی که این اتفاق بیفتد، با عکسالعمل ایران روبهرو میشوند.
نخستین دستورالعملهای جنگی
همان روز ستاد مشترک ارتش چندین اطلاعیه پشت سر هم صادر میکند و مقرراتی را که لازم است مردم در شرایط جنگی رعایت کنند، به آنها یادآور میشود اطلاعیه شماره ۱۱ستاد مشترک ارتش با احتمال اینکه حملات در طول شب ادامه پیدا کند از مردم میخواهد که مقررات خاموشی را رعایت کرده و از روشنکردن هرنوع وسیله روشنایی تا حدامکان خودداری کنند. تنها بیمارستانها و تاسیسات، مجاز به استفاده از روشنایی میشوند آن هم مشروط به اینکه نور از خارج از ساختمان دیده نشود.
در اطلاعیه شماره۱۲ از شهرداریها هم درخواست میشود که چراغهای خیابانها را خاموش کنند و خودروها در سطح شهر تردد نکنند. اطلاعیه شماره ۱۳ هم از مردم درخواست میکرد که چون یگانهای ارتش برای دفاع از نقاط حساس تهران مانند رادیو و تلویزیون باید از پادگانها خارج شده به مناطق اعزام شوند پس جلو پادگانها تجمع نکنند و موجب تاخیر حرکت برادران سرباز خود نشوند.
اطلاعیه شماره ۱۸ هشدار میدهد که باتوجه به عملنکردن برخی راکتها در بیابانها یا نقاط شهری و روستایی مردم از نزدیکشدن به آنها خودداری کنند و مراتب را به نزدیکترین پاسگاه ژاندارمری یا پادگان نظامی یا سپاه اطلاع دهند. اطلاعیه شماره ۲۲ از مردم میخواهد چون احتمال شکستهشدن دیوار صوتی باعثمیشود تعدادی از شیشهها و لوسترهای منازل خرد شوند و صدماتی به ساکنان وارد آید برای جلوگیری لازم است لوسترها را با نایلون یا پارچه پوشانده و به شیشهها نوار چسبهایی به صورت ضربدر زده شود تا از خردشدن آنها جلوگیری شود. ستاد مشترک ارتش از مردم میخواهد درصورت مشاهده
یک خلبان عراقی او را دستگیر کنند و به اولین واحد نظامی تحویل دهند.