حسن میرباقری، بازیگر نقش «ابراهیم بن مالک اشتر»
نقش «ابراهیم» را کارگردان از ابتدا برای من نوشت
«ابراهیم مالک اشتر» یکی از شخصیت های مهم و جذاب تاریخی و از دوستان نزدیک حضرت ابوالفضل العباس(ع) است، فرمانده ای جسور که برای خون خواهی از شهدای دشت کربلا مختار را همراهی می کند و شخصیت های مهم تاریخی هم چون عبید ا… بن زیاد را به قتل می رساند.
در گفت وگو با خراسان:
«حسن میرباقری» برادر کوچک «داود میرباقری» کارگردان مجموعه «مختارنامه» است که علاوه بر ایفای نقش ابراهیم پسر مالک اشتر(فرمانده سپاه امام علی(ع)) نگارش فیلم نامه «مختارنامه» را به همراه «محمد بیرانوند» عهده دار بود. هنگام آغاز پخش مجموعه تصمیم به گفت و گو با وی گرفتم ولی چند ماهی به خارج از کشور سفر کرده بود و تماس ها هم چنان ادامه داشت تا پس از بازگشت به ایران موفق به این گفت و گو شدم و «میرباقری» با نخستین تماس برای گفت و گو با روزنامه خراسان پاسخ مثبت داد. او که متولد ۱۳۵۰ و دانش آموخته رشته ادبیات نمایشی است تاکنون در آثاری هم چون امام علی(ع)، بی بی یون، مسافر ری،
معصومیت از دست رفته، شیخ مفید و روز واقعه نقش آفرینی کرده است. گفت و گویی که پیش روی شماست حاصل یک ساعت گپ صمیمانه با این هنرمند توانا درباره مراحل نگارش فیلم نامه و بازی اش در «مختارنامه» است.
* جناب «میرباقری» بازی خوبی در مجموعه «مختارنامه» ارائه دادید. ابتدا بفرمایید ورودتان به وادی هنر چگونه اتفاق افتاد؟
** خیلی ساده، مثل هر اتفاق دیگری که در چرخه کائنات و در پهنه جهان هستی می افتد و خواسته یا ناخواسته سرنوشت مخلوقی را می سازد بنده نیز از این قاعده مستثنی نیستم و بر این باورم که هر رونده ای به دنبال راه و مقصدی باشد خواه ناخواه راه می یابد. در سال ۶۹ و در سن ۱۹ سالگی با روحیه ای عصیانگر، روحیه ای پر شر و شور که از کند و کاو پیرامون مسائل زندگی و دیگر پایه های هستی اغنا نمی شود راهی تهران شدم. اقامت در منزل برادرم، داود فرصتی مغتنم برای مصاحبت و هم نشینی با ایشان بود که آن ایام در آستانه بلوغ فکری بود و در متن جریان های هنری حضوری تأثیرگذار و چشمگیر داشت. عشق و علاقه،
ایمان و سخت کوشی داود رفته رفته فکرم را به خود مشغول کرد تا جایی که طرح نخستین سؤال در ذهنم نقش بست. کیستم و به درستی از زندگی چه می خواهم؟ مکاشفه پیرامون این سؤال باعثعلاقه ام به هنر شد و در پی آن حضور در مجموعه «امام علی(ع)» ابتدا با کار در گروه صحنه و دکور و بعد دستیاری سوم کارگردان و در آخر بازی در نقش «ابراهیم بن مالک اشتر» در قالب چند سکانس کوتاه سالک راهی شدم که بعدها با ورود به دانشگاه ابعاد تازه ای به خود گرفت. دانشگاه برخلاف فراز و نشیب های فراوان سمت و سوی متفاوت مطالعاتم را جهت داد و پرهیز از سطحی نگری مکاشفه در عمق پدیده هستی را به من آموخت در آن جا بود که
انگیزه نوشتن در من شکل گرفت و رفته رفته به یکی از دل مشغولی هایم تبدیل شد.
* «معصومیت از دست رفته» نخستین نوشته ای از شما بود که در قالب یک مجموعه تلویزیونی به نمایش درآمد قصه آن چگونه شکل گرفت و نحوه همکاری تان با «محمد بیرانوند» نگارش مجموعه چگونه بود؟
** سال ۱۳۸۰ حوزه هنری دست به تولید تعدادی از مجموعه آثار «داود میرباقری» گذاشت که از این میان کارگردانی نمایش «عشق آباد» به من محول شد استقبال تماشاگران از اجرای نمایش محرک انگیزه هایی برای اجرای نمایشی دیگر شد به همین منظور با مدیریت وقت حوزه آقای حجت الاسلام «زم» صحبت کردم. ایشان در فکر نمایشی با موضوع عاشورایی بودند و من در این راستا اعلام آمادگی کردم و قول مساعدت دادم. آشنا نبودن من با آن برهه از تاریخ باعثشد با برادرم داود مشورت کرده و از ایشان درخواست کمک کنم داود طرحی در اختیارم گذاشت که در لایه های پنهان آن درام جذاب و پر کششی در جریان داشت من به اتفاق
«محمد بیرانوند» که از شاگردان «داود میرباقری» بود طی یک دوره کار طاقت فرسا نمایش نامه ای را براساس طرح مورد نظر نوشتیم اما قبل از هر اقدامی مدیریت وقت حوزه عوض شد و ماحصل کار بی نتیجه ماند. چند ماهی گذشت تا این که آشنایی با «محمد مسعود» تهیه کننده مجموعه، فتح بابی شد برای ارائه نمایش نامه ای در قالب مجموعه ای تلویزیونی که در نهایت به قلم «داود میرباقری» تراش خورده شد «معصومیت از دست رفته».
* اشاره به همکاری مشترک تان با «بیرانوند» در «معصومیت از دست رفته» کردید. چه قدر از لحاظ فکری و سلیقه به هم نزدیک بودید که منجر به نگارش فیلم نامه «مختارنامه» شد؟
** من و محمد نوع و شکل همکاری مان به طور کامل ارتباطی میان ظرف و مظروف بود یعنی جایی که بیان من یا او در راستای حرکت به سمت قصه الکن بود به یکدیگر کمک می کردیم. در مرحله نگارش من بیشتر در حوزه درام و تخیلاتی که منطبق بر تاریخ است کار کردم و ایشان دیالوگ ها را نوشت. معتقدم اگر به همدلی و همراهی و زاویه دید مشترک نمی رسیدیم این همکاری شکل نمی گرفت. نقطه عطف من و «بیرانوند» رسیدن به یک نقطه باور و دغدغه مشترک بود.
* به نقش «ابراهیم مالک اشتر» مجموعه رسیدیم که شما ایفاگر آن بودید. آیا نقش را از ابتدا برای خودتان نوشتید؟
** نقش ابراهیم از همان ابتدا به قلم توانای «داود میرباقری» برای من نوشته شد. ابراهیم تنها شخصیتی بود که در مرحله نگارش نتوانستم به آن نزدیک شوم دلیل آن را هم نمی دانم جا دارد از اعتماد «داود میرباقری» به بنده برای ایفای نقش ابراهیم تشکر و قدردانی کنم.
* ابراهیم، مختار را در قیام و خون خواهی امام حسین(ع) از شهدای کربلا همراهی می کند و فرمانده ای شجاع است. چه قدر برای رسیدن به این نقش با خود کلنجار رفتید و با برادرتان مشورت کردید؟
** در قدم اول تجزیه و تحلیل درباره شخصیت ابراهیم براساس مستندات تاریخی تا حدودی شمایل نقش را در نظرم مجسم کرد تجربه بازی در چند نقش کوتاه، آشنایی با مفاهیم پایه بازیگری و از همه مهم تر راهنمایی های به جا و سنجیده «داود میرباقری» مدخلی برای ورود به نقش ابراهیم شد. فرصتی مغتنم برایم بود تا حد و اندازه هایم را در قالب نقشی پیچیده و پر رمز و راز محک بزنم مسئولیتی سنگین و خطیر بود که بر محض ممکن باید آبروداری می کردم. خوب، از خوش اقبالی من بود که نقش ابراهیم در نوشته به خوبی پرداخته شده بود و در رمزگشایی آن چندان کار پیچیده ای نبود کافی بود نقش را باور کنی و از تمام توان
برای نزدیک شدن به آن استفاده کنی من بر این باورم که بازیگر نمی تواند بیرون از خود شخصیتی را خلاق کند تنها زمانی که به نقش نزدیک شود و نقش را باور کند می تواند به سلامت نقش کمک کرده و باور پذیری را به حداکثر برساند.
* ابراهیم، پسر مالک اشتر یکی از شخصیت های درخشان مجموعه است. فرماندهی شجاع و جنگاور که در جنگ صفین با حضرت ابوالفضل العباس(ع) مشق جنگ کرده است. آیا دوستی او با حضرت عباس(ع) سندیت تاریخی دارد؟
** بله، سندیت تاریخی دارد خانواده ابراهیم و حضرت ابوالفضل العباس(ع) رابطه نزدیکی با یکدیگر داشته و معاشرت نیز داشتند و به گونه ای نبوده که پرداخت شخصیت از عناصر تخیل بهره گرفته باشد. در تاریخ هم اتفاق هایی برای ابراهیم افتاد که گم و مخدوش است، اتفاق هایی که چرا ابراهیم در قافله عاشورا با امام حسین(ع) همراه نشد و بعد از قیام عاشورا گرفتار این همه بغض و درد شد. براساس مستندات تاریخی در زمان معاویه به دلیل خطری که از جانب او ممکن بود حکومت وقت را تهدید کند ابراهیم را از مرکز شهر دور و در عشیره شان سرگرم کردند گویی ابراهیم از اخبار عاشورا دور بوده و نمی دانسته چه اتفاقی
افتاده و زمانی که پی به وقایع می برد متوجه می شود عباس چگونه مظلومانه قربانی شده درد وجودش را فرا می گیرد. ابراهیم از مقطعی چندان موافق جنگ و ستیز نبود یعنی تاریخ آن روزگار باور ایشان را به سمت و سویی سوق داده بود که جامعه عرب به حیات و صلح بیشتر از جنگ و خونریزی احتیاج دارند با وجود این که شهادت حضرت ابوالفضل العباس(ع) دلش را به درد آورده بود اما وقتی می خواست شمشیر بکشد انگار بین دو باور مانده بود و دستش به قبضه شمشیر نمی رفت. همواره با خود در ستیز بود که دست به قبضه شمشیر همانا و تکرار فجایع خون بار همانا. در نهایت ابراهیم از فراق و دوری حضرت ابوالفضل العباس که
ناجوانمردانه به شهادت رسید با مختار همراه می شود و دست به انتقام می زند.
* با توجه به این که نگارش فیلم نامه را بر عهده داشتید و همه شخصیت ها را می شناختید هنگام پیشنهاد نقش «ابراهیم مالک اشتر» چه معیار و ملاک او را برجسته تر جلوه دادید؟
** من هیچ گاه به این مسئله فکر نکردم که کدام فراز از نقش ابراهیم را به چه شکل و کدام فراز را به شکل دیگر بازی کنم اما آن طور که پیش تر عرض کردم به نقش نزدیک شدم. نقطه کلیدی در ایفای نقش ابراهیم این بود که ناجوانمردانه صمیمی ترین یارش را به شهادت رسانده اند گویی بخشی از وجودش را از او گرفته بودند من این احساس را از ابتدای قصه که درد فراق ابوالفضل العباس(ع) ابراهیم را داغدار کرده با خود همراه داشتم. از مخاطبان شنیده ام که صحنه هایی که از حضرت ابوالفضل العباس(ع) پخش شده بسیار تأثیرگذار بوده است.
* از میان مجموعه هایی که در حال پخش است مجموعه «مختارنامه» اثری قابل قبول و از استانداردهای خوبی برخوردار است می خواستم بدانم بازخورد مجموعه را در میان مخاطبان چگونه دیدید؟
** نظر دوستان از مجموع دنبال کردن حوزه بازی، قصه و فیلم نامه مثبت بود. به هر حال هر کاری قابل نقد است کمالی در حرفه سینما وجود ندارد. اثر «مختارنامه» برایم مثل قافله ای است که پس از گذشت هشت سال از دل کوه، کویر و گرما و سرما توانست با هدایت و درایت قافله سالاری کار کشته خود را سلامت به مقصد برساند. خدا را شکر من دعا می کنم از اجر و ثواب این قافله به اندازه دانه گندمی نصیب من شود.