هر سانتیمتر از این بوم چند میلیون میارزد؟
در اغلب اوقات پولی که برای خرید یک اثر هنری پرداخت میشود، در واقع پولی است که برای نام نقاش پرداخت شده است نه اثر هنری او. قیمتهایی که گویا بر اساس هر سانتیمتر از بوم انتخاب شده است.
به گزارشافکارنیوز، آیا آثار هنری کالایی هستند که میتوان بر روی آن قیمت گذاشت و ارزش و برجستگی آنها را با قیمتهایی که در کنار تابلوها در نمایشگاهها قرار میگیرند مشخص کرد؟ در چرخه اقتصادی با رشد تورم شاهد رشد قیمتهای سایر اجناس هستیم، آیا آثار هنری نیز مشمول همین رشد قیمت با توجه به نرخ تورم هستند؟ آیا آثار هنری بدو ن توجه به نوع اثر و کیفیت قیمتشان مشخص میشوند؟
اگر اینچنین باشد پس آنچه ارزش یک اثر هنری را مشخص میکند دیگر روابط هنرمند با جامعه هنری نیست. اگر اصل اول را حضور مداوم و سابقه هنری قلمداد کنیم باید به این نکته توجه داشت که لازمه حضور در میادین هنری ارتباط با جامعه هنری و پذیرش از سوی چنین جامعهای است. اینها سوالات اساسی هستند که ممکن است ذهن هر هنرمند جوان یا علاقمند به هنر را به خود جلب کرده باشد. میخواهم در اینجا برای روشن شدن موضوع به ذکر یک رویداد بپردازم که چندی پیش از زبان یک استاد دانشگاه بیان شد.
دکترایرج اسکندری استاد دانشگاه هنر در هفته پژوهش به تحلیل مسائل پیرامون قیمتگذاری آثار هنری پرداخت. او در بخشی از سخنان خود به حراج کریستی پرداخت و به نام یک نقاش اشاره کرد که سابقه شناخته شدن این شخص به ۶ سال بیشتر نمیرسید. این استاد دانشگاه گفت: «نقاش مورد نظر اولین بار در حراج کریستی نامش مطرح شد. او در آن حراج، خودش اثر ارائه شدهاش به حراج را به قیمت بالایی میخرد و اسمی بر هم میزند و در دورههای بعدی حراج خریداری آثارش روند صعودی به خود میگیرد. در حالیکه یک نقاش برای ارزش گذاری آثارش ابتدا باید از سابقهای طولانی برخوردار باشد».
او در ادامه سخنانش به پیشنهاداتی برای ارزش گذاری آثار با اصول و قاعده خاص اشاره کرد و گفت: «من پیشنهاد کردم که لیستی از ۱۰۰ هنرمند تراز اول تهیه شود و یک رنج قیمتی برای آثار این هنرمندان انتخاب شود و هر سال بنا به فعالیت هنرمندان که داخل و بیرون این لیست هستند افرادی حذف و افراد دیگری به لیست اضافه شوند».
او همچنین به پالایش آثار هنری در موزهها اشاره و اظهار کرد: «مسئولان موزه امام علی(ع) از ما خواستند که آثار این موزه را به نوعی پالایش کنیم. ما آثار برجسته را جدا کردیم و سایر آثار را که بنا به سلیقه و بدون ضابطه خریداری شده بود را کنار گذاشتیم. مثلا در یک دورهای یک مسئول به یک نمایشگاهی رفته است و از یک جوان هنرمند ۱۰ اثر به قیمت بالایی خریداری کرده است. حال ما با حجم عظیمی از این آثار مواجه بودیم مثلا اثری که ۳میلیون تومان خریداری شده بود ما در حراجی قیمت ۱۰۰ هزار تومان زده بودیم که باز هم هیچ خریداری نداشت. در موزه امام علی(ع) آثار بسیاری از یکی از هنرمندان وجود
داشت ما به او پیشنهاد دادیم شما که میفرمایید هر کدام از آثار من ۷۰ میلیون تومان ارزش دارند، تشریف بیاورید و کارهای خودتان را به قیمت هر تابلویی ۳ میلیون تومان خریداری کنید. ایشان پیام فرستادند که من محلی برای نگهداری این آثار ندارم».
قصدم از اشاره به این موارد ذکر هرج ومرج رایج در بازار هنری بود که البته این موارد از چشم هنرمندان باسابقه دور نیست. یک هنرمند خوشنویس برای آثار خود نرخی مشخص میکند در حالی که خود حاضر نیست یکی از تابلوهای خود را به یک بیست و سوم قیمت خریداری شده بازخرید کند. البته این مورد به همین خلاصه نمیشود و به وفور این موارد در عالم هنری ایران وجود دارد. البته کسانی هستند که یا از سر فروتنی و یا بخاطر واقع بینی قیمت گذاری آثار خود را نزدیکتر به واقعیتهای جاری در جامعه هنری انتخاب میکنند. مثلا غلامحسین امیرخانی به عنوان هنرمند خوشنویسی که چندین دهه است که حرف اول در
عالم خوشنویسی این مرز و بوم را میزند در نمایشگاه اخیرش بالاترین قیمتی که برای یکی از تابلوهایش انتخاب شده بود، ۲۰ میلیون تومان بود.
حال این وضعیت را با نمایشگاه اخیری که با عنوان «فصلی از هنر» در خانه هنرمندان برگزار شد و آثار هنرمندان عضو انجمن نقاشی ایران بر روی دیوار رفته بود، مقایسه کنیم؛ تفاوت قیمتها وحشتناک است. اگر از زاویه زیباییشناسی وارد این مقوله شویم که ببینیم چه برتری میان اینگونه آثار وجود دارد که مثلا چرا یک تابلو ۶۰ میلیون و دیگری ۱۵ میلیون قیمت میخورد؛ میبینیم که در نمایشگاه اخیر تقریبا از همه سبکهای هنری آثاری وجود داشت. از رئالیسم، سوررئالسیم، امپرسیونیسم، فوویسم تا آبستره و آپ آرت و… اما شگفتا که عمدتا آثاری که از واقع نمایی دور بودند و بیشتر در سبکهایی مانند
اکسپرسیونیسم انتزاعی و فوویسم سیر میکردند بیشترین قیمتها را بر برچسبها خود داشتند. مثلا تابلویی که میتوان آن را در دسته آثار اکسپرسیونیسم انتزاعی دسته بندی کرد و از دو رنگمایه تشکیل شده بود و چندین خط دورانی و بینظم بر روی آن نقش بسته بود قیمت ۳۵ میلیون برچسب خورده بود و تابلویی با همین درونمایه و در قطع کوچکتر ۱۸ میلیون. گویی که قیمت تابلو بر اساس هر سانتیمتر از بوم صورت گرفته است.
نمیتوان به نام سبکها و مختصات زیباییشناسی این نوع سبکها هر قیمتی را توجیه کرد. در نگاه اولی که به این گونه تابلوها میشود بلافاصله این فکر به ذهن بیننده خطور میکند که همین خط خطیها را هم من نیز میتوانم انجام دهم، گرچه بسیاری از نقاشیهای این سنخ در عین سهل انگاشتن بسیار مشکل مینمایند؛ اما من در اینجا حق را به مخاطب میدهم که فکر کند که او نیز میتواند. این حرف من ممکن است که از سوی صاحب نظران نسنجیده و بیپروا باشد. اما باید اشاره کنم که هر کسی میتواند به هر سبک و سیاقی نقاشی کند و اسم خودش را نقاش بگذارد اما حرکت نابجا آنجاست که برای تابلوهای
خود به بهانه سبک و نگاه متفاوت قیمتهای عجیب بگذارد. جکسون پولاک نقاش اکسپرسیونیسم انتزاعی ممکن است که تابلوهای چند میلیون دلاری داشته باشد. اما آیا همه جکسون پولاک هستند و یا مانند بسیاری هنرمندان استخوان خُرد کردهاند.
این سخن به معنای ارزشمند نبودن یا بیارزش جلوه دادن آثار مورد نظر در نمایشگاه اخیر نیست. اما آیا نباید ضابطهای نیز وجود داشته باشد.
روی دیگر ماجرا این است که وقتی نام یک نقاش برند شود، او میتواند هر جور که دوست دارد نقاشی کند و رنگها را روی تابلو بریزد و سپس منتظر تحسین بینندگان شود. اینگونه است که در اغلب اوقات پولی که برای خرید یک اثر هنری پرداخت میشود، در واقع پولی است که برای نام نقاش پرداخت شده است نه اثر هنری او. البته اینکه نقاش نام آور با چه پیشینه هنری به این جایگاه رسیده است خود مقوله دیگری است که درباره برخی از آنان خارج از ضابطه بوده و جای تامل دارد. چه خوب است که برخی از هنرمندان آثار خود را نمیفروشند شاید از سر علاقه به آثار خود یا اینکه به این واقع بینی رسیدهاند که اثر هنری را
نمیتوان قیمتگذاری مشخصی کرد و این مبادله باید به صورتی دیگر بین ارائه دهنده اثر و پذیرنده صورت گیرد.