چرایی سقوط فرهنگ عمومی در رسانه
گفتگو با کارشناسان
جامعهشناسان و روانشناسان از روند نزولي اخلاق اجتماعي در كشور ابراز نگراني ميكنند. آنها معتقدند؛ قبح الفاظ ركيك در ادبيات روزمره مردم ازميان رفته و هنجارهاي غلط زباني درحال اشائه است. تا جاييكه آيندهي شومي در عرصههاي فرهنگي و اجتماعي براي جامعه پيشبيني ميشود.
ایلنا: جستجوی عوامل تاثیرگذار بر ادبیات روزمره اجتماعی کار دشواری نیست چراکه اصولا تولید فرهنگ در کشور تنها در چند حوزهی محدود که مدیریت آنها در انحصار دولت و نظام است، خلاصه میشود و در اینمیان، باتوجه به ممنوعیت استفاده از رسانههای ماهوارهای، بدون مبالغه میتوان تلویزیون را یکی از عوامل اصلی تاثیرگذار بر فرهنگ و اخلاق اجتماعی ایران دانست.
از اینرو؛ اگر امروز اخلاق جامعه با بحران مواجه شده، جامعهشناسان و روانشناسان درصد بالایی از بیمبالاتی را متوجه صداوسیما و عملکرد مدیران این سازمان در طول سالهای اخیر میدانند.
در میان تولیدات شبکههای تلویزیونی، سهم سریالها و تلهفیلمها از ترویج ادبیاتی که از آن به ادبیات ضداخلاق تعبیر میشود، بیش از دیگر برنامههای این رسانه است. نزول اخلاق خصوصا در میان آثار طنز و کمیک به بالاترین میزان خود رسیده تا آنجا که ارزشهای اخلاقی زیر بار لودگیها و شوخیهای ضداخلاقی مفقود شدهاست.
هرچند کاربرد الفاظ رکیک و تعبیرهای کلامی ناشایست در رسانه؛ غیرقانونی و عاری از شان و منزلت انسانی - رسانهای است اما نمونههای منتابهی از این الفاظ به کرات در لابهلای سریالها و برنامههای نمایشی تلویزیونی مورد استفاده بوده است. در اینجا بخشی از این الفاظ که متناوبا در برنامههای رسانهی ملی مورد استفاده قرار میگیرد، برای نمونه آورده میشود البته با ذکر این نکته که خبرگزاری ایلنا با بیان معذوریت خود در درج برخی الفاظ؛ برای درج بخش دیگری از کلمات از خوانندگان خود عذرخواهی میکند:
خطاب قرار دادن افراد با اسامی و صفتهای سخیف و زننده از قبیل: خفهشو - حیوون - خر - الاغ - گوسفند - گوساله - گاو - بیشعور - نفهم - کثافت - آشغال - لجن - احمق - نخاله - هالو - عوضی - پدر سوخته - پدرسگ - بیشرف - گه - در پیت - یابو - کله پوک - خرفت - حرومزاده - غلط کردی - گم شو - ببند اون گاله رو - ببند دهنتو - میزنم تو دهنت و…
در بسیاری از موارد نیز جملاتی از زبان کاراکترهای داستانی بیان میشود که بار معنایی آنها؛ مستهجن و ضداخلاقی است.
یادمان هست که برخی مجموعههای تلویزیونی حتی از فهرست کردن سیل فحاشی و استعمال الفاظ زشت و تمسخر و هجو و لودگی در ساعات عزیز بعداز افطار دریغ نکردهاند.
برخی از این جملات را اگرچه از این رسانه پیش از این شنیدهایم اما بار دیگر و بنا به ضرورت آنها را مرور میکنیم:
_ این یکییو نگاه کن، چشاش خیلی خماره، فکر کنم با اون گوسفند مریضه مراوده داشته…
_ فکر کنم این(گوسفند) ترمز دستیش بالاست، ممانعت میکنه، آره یه مدت اینجوری کار کنی قلقش دستت میاد…
_ _ خانوم ایشون همسر قانونی شما هستند، شما هم موظفین تمکین کنین…
_ ببخشین دیگه به خاطر یه …کوچولو شما رو هم زا ِ براه کردیم…
یا به کررات جملاتی که قبح برخی امور زشت و غیرقانونی را در جامعه زیرسوال برده و آن را به امری عادی بدل میکند: شما جیب ما رو نزن…
کاربرد الفاظ و تعابیر زشت و فاقد بار معنایی ارزشی در شرایطی در تلویزیون ایران صورت میگیرد که بند ۶-۳ - ۱ از ضوابط صدا و سیما بر کاربرد شیوهی خاصی از زبان ارزشی در برنامهسازی در این رسانه تاکید دارد:
" زبان و گفتار برنامه¬های صدا و سیما باید از هرگونه ناسزا، فحاشی، اهانت، کلمات ناشایست مبرا باشد. "
و در بند ۳۰-۱۹ - ۲ آمده:
" کلمات، جملات و اصطلاحات چند پهلو که معنایی دور از ادب، اخلاق و شأن مخاطب یا رسانه ملی را داشته باشد، ممنوع است. "
شیوع بداخلاقیهای کلامی که خود منشا ناهنجاریهای دیگر اجتماعی نیز میشوند؛ در حوزههای مختلف جامعهشناسی، روانشناسی و علم ارتباطات قابل بررسی است. آنچه میخوانید، متن گفتگوی ایلنا با متخصصان این حوزههاست:
اول: محمدعلی الستی؛ کارشناس ارتباطات و رسانه:
نجابت؛ آخرین سنگر صدا و سیما برای رقابت با ماهوارهها بود
محمدعلی الستی میگوید: صداوسیما برای جذب مخاطب؛ راحتترین مسیر یعنی استفاده از ادبیات مبتذل را انتخاب کردهاست.
وی معتقد است: کلمات و اصطلاحاتی که در زبان و ادبیات اجتماعی مرسوم میشود، حاصل نیاز جامعه برای بیان معنا و مفهومهای خاص است بنابراین از تولید الفاظ و کلمات جدید در جامعه ناگزیریم. اما باید عوامل ایجاد کنندهی این کلمات را به سمت وسویی ببریم که بهترین اصطلاحات را برای بیان مفهوم انتخاب کنند.
وی در گفتگو با خبرنگار ایلنا ضمن بیان این مطلب که رسانهی ملی ایران بزرگترین نقش را در شکلگیری ادبیات موجود در جامعه داشتهاست و دارد، گفت: متاسفانه اغلب شبکههای تلویزیونی برای اینکه به جذب مخاطب بپردازند؛ با بهانهی مردمیبودن و واقعگرایی، سخیفترین کلمات را از میان اقشار مختلف جامعه میگیرند و مورد استفاده قرار میدهند. حتی در پارهای از موارد پا را فراتر میگذارند و خود به وضع اصطلاح و کلمه میپردازند. به عنوان مثال سریالی را خاطرمان هست که اصطلاحهای متعددی را در لهجهی عجیبی ترویج کرد. مثلا برای بیان چاپلوسی که یکی از ناهنجارهای موجود در
جامعه نیز هست؛ از کلمات جدیدی استفاده میشد که ویژگیهای قدرتمند تلویزیون بهعنوان یک رسانه، این کلمات را به ادبیات رایج اجتماعی منتقل کرد.
الستی ادامه داد:اگر قرار باشد هر کارگردانی برای جذب مخاطب، کلمات جدید و غیرمتعهدی را ابداع کرده و انعکاس بدهد و هیچگونه نظارت و مسوولیتی نیز ازسوی مدیران شبکهها وجودنداشته باشد؛ قطعا حاصلاش سقوط فرهنگ عمومی خواهد بود.
این کارشناس ارتباطات و رسانه ضمن ابراز نگرانی نسبت به آیندهی جامعه گفت: به نظر میرسد جای تهیهکنندگان و اهالی واقعی فرهنگ و هنر درصداو سیما خالی است و عدم وجود یک چارچوب مشخص برای سازندگان سریالها و تله فیلمها که نوع ترویج ادبیات را کنترل کند، واقعا محسوس است.
الستی بااشاره به ظرفیتهای بالای زبان فارسی اظهار داشت: جامعه هر روز دچار احساسات و نیازهای جدیدی به فراخور زمانهاش میشود و ما از بکارگیری کلماتی که حس و مفهوم موردنظر جامعه را القا کند، ناگزیریم. اما آنچه که مهم است؛ ترویج کلمات اخلاقی و صحیح است آنچنانکه خیلی از کلمات قدیمی در ادبیات فاخر را میتوان بازتولید کرده و مورد استفاده قرار داد.
وی تذکر داد: در طول این سالها هرگز صدا و سیما مراقب عادتهای کلامی جامعه و بروز بداخلاقیهای کلامی در جامعه نبوده و ما نشانههای این بیمبالاتی را به وضوح در جامعه میبینیم. به نحوی که نسلهای جدید ما به هیچ وجه مودبانه حرف نمیزنند و در برخورد با بزرگترها از اصول اخلاقی بیبهرهاند. طبیعی است کهیکی از بزرگترین عوامل بروز و عادی شدن این بیاخلاقیها، استفاده از زبان نازل و مبتذل در سریالهاست.
الستی درمورد آثار طنز و کمیک در تلویزیون توضیح داد: قطعا وقتی همچنان در حوزهی طنز کلامیباقی ماندهایم و به سمت طنز موقعیت نرفتهایم؛ برای خنداندن مخاطبان ناچاریم آلودگیهای زبانی را افزایش دهیم و بهجای اینکه حرکتی در راستای غنای عادتهای زبانی مردم کرده باشیم، قبح بیاخلاقیها و کلمات رکیک را برداشته و به فرهنگ عمومیمردم لطمه میزنیم.
وی خاطرنشان کرد: برای جذب مخاطب حتما لازم نیست از الفاظ نامتعادل و احیانا مبتذل استفاده کرد اما گویا سازندگان مجموعههای تلویزیونی نمیخواهند با استفاده از طنز موقعیت فضاهای جدیدی را تجربه کنند. از طرفی آنها داعیه این را دارند که برنامههایشان مردمیست و به این بهانه از الفاظ رکیک استفاده میکنند. مگر لزوما ادبیات جامعه رکیک است؟! در این زمان؛ حاصل کار این خواهد بود که بهجای هدایت ادبیات اجتماعی به سمت زبانی پاک، زبانی مبتدل و آلوده در سطح اجتماعی ترویج میشود.
این کارشناس در ادامه سخنانش؛ با اشاره به جایگاه صدا و سیما گفت: یکی از بزرگترین مزیتهای صدا و سیما در طول سالهای انقلاب اسلامی، نجابتاش در مقایسه با رسانههای ماهوارهای بودهاست. آنچنانکه پدر و مادرها به فرزندانش این آزادی بلاقید را دادند که از برنامههای تلویزیونی استفاده کنند. بنابراین نجابت؛ آخرین سنگر صدا و سیما برای رقابت با ماهوارههاست و اگر این موقعیت با ابتذالهای فرهنگی و عدم مسوولیت و تعهد مدیران به مخاطره بیافتد؛ تلویزیون دیگر هیچ شانسی برای ماندگاری نخواهد داشت و بازندهی قطعی این رقابت خواهد بود.
دوم: مسعود کوثری؛ جامعهشناس:
تولیدات کمیک به بانکی از الفاظ رکیک و ضداخلاقی تبدیل شده
مسعودکوثری(جامعه شناس و پژوهشگر رسانه) معتقد است: در طول سه دههی اخیر صدا و سیما عموما سیاستزده عمل کرده و از تاثیر منفیاش بر اخلاق اجتماعی و ترویج ادبیات مستهجن غافل مانده است.
کوثری در گفتگو با خبرنگار ایلنا، ضمن بیان این مطلب که جامعهی ما درحال حاضر در شرایط بحران اخلاقی به سر میبرد، گفت: مبحثشایع شدن بیاخلاقیها و بداخلاقیها در سطح جامعه بستری وسیع را برای بررسی و آسیبشناسی میطلبد.
وی ادامه داد: این جریان ابتدا ازسوی سیاسیون مطرح و باب شد چراکه در دورههایی جامعه پر بود از تضادهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی. این تنشها میان اقشار مختلف از قبیل مقید به اصول دینی با لاقیدان، فقرا با ثروتمندان و… بوده است.
کوثری افزود: در شرایطی که ایران روزهای پرتضادی را تجربه میکرد، رسانهها و خصوصا تلویزیون بهجای اینکه با ارایهی الگوهای مناسب به کنترل تضادها و بداخلاقیهایی موجود میان اقشار مختلف بپردازد، خود؛ سیاستزده شد و به اغتشاشهای اخلاقی دامن زد.
کوثری که رد شیوع خشونتها و بیادبی را در کلام و خطاب قرار دادن اشخاص و گروهها توسط افرادی خاص یا حتی مراجع سیاسی میداند، میگوید: زبان ارتباطی ما به سمت بیپردگی حرکت کرده و متاسفانه در چنین شرایطی هرکسی که بیشتر پرخاش و بدزبانی کند؛ بیشتر مورد توجه و تاثیر قرارمیگیرد.
وی در ادامه به سلسله مراتب و اتیکتهای اجتماعی اشاره کرد و گفت: درست است که یکی از اهداف انقلاب اسلامی برداشتن امتیازات خاص از اقشار سطح بالا و همسطح سازی جامعه در راستای عدالتمحوری بوده اما این به آن معنا نیست که جایگاههای اجتماعی دیگر قابل احترام نباشند. متاسفانه امروزه جایگاه اجتماعی افراد از هر قشری که باشند مورد احترام قرار نمیگیرد.
کوثری با انتقاد از کوتاهیهای تلویزیون اشاره کرد: متاسفانه رسانهی ملی ما آنقدر درگیر اهداف سیاسی شده که از تقویت و آموزش اخلاق و تربیت جامعه غافل ماند. آنچنانکه امروزه برخوردهای بدی را ازسوی مردم در کوچه و خیابان، در وسایل نقلیه عمومی و پشت چراغ قرمزها میبینیم. به عنوان مثال اگر شما بخواهید به رانندهای که خیابان یکطرفهای را خلاف جهت حرکت میکند؛ اعتراض کنید، کمتر پیش میآید که راننده از شما عذرخواهی کند بلکه با ادبیاتی ناشایست با شما به سر جدال بر میآید.
این جامعهشناس ادامه داد: صدا و سیما از همان روز نخست در پی حل مشکلات نبود. از طرفی بداخلاقیهای سیاسی به اقشار دیگر جامعه تسری پیداکرد و ما شاهد انتقال این هنجارهای ضداخلاقی در تولیدات کمیک و طنز تلویزیونی بودیم.
وی اضافه کرد:متاسفانه تولیدات کمیک صدا و سیما امروز به بانکی از الفاظ رکیک و ضداخلاقی تبدیل شده و بهجای تقویت طنز موقعیت؛ دائم شاهد عبور از مرزهای اخلاقی هستیم. تا جاییکه این بیپردگیها به شوخیهای جنسی نیز رسیده.به عبارت دیگر تولیدکننده برای جذب مخاطب و طنز خنداندن مردم روز به روز به بیبندوباریهای اخلاقی دامن میزند.
وی که حرکت به سمت شیوههای حل تضادهای اجتماعی را از وظایف ضروری صدا و سیما میداند، ضمن اعلام خطر و نگرانی از افول اخلاق و فرهنگ در جامعه گفت: تلویزیون مسوولیت خود را در راستای آموزش و ارتقای اخلاق و فرهنگ انجام نداده و برنامههای سیاسی تند و عدم تاثیر تذکرات اخلاقی، زبان تند و اخلاقی ناهنجار را در جامعه ترویج داده و با این روند روز به روز از اخلاق حسنه که مدنظر اسلام در مجامع بشری است دور و دورتر میشویم.
وی ادامه داد: ممکن است مردم ما در ایام و موقعیتهایی خاص مثل مناسبتهای مذهبی رفتارهای اخلاقی و مبتنی بر فرهنگ و آرمانگرایانه از خود نشان دهند، اما روزمرهگی مردم به شدت دچار ناهنجارها و بداخلاقیهاست.
کوثری افزود: پرخاشگری در میان مردم به یک ارزش تبدیل شده آنچنانکه امروزه اگر کسی برای احقاق حقوقش به فحش و ناسزا روی نیاورد، ازسوی دیگران ترسو و بیکفایت خوانده میشود و در چنین شرایطی باید روز به روز منتظر زوال ادب و فرهنگ اجتماعی باشیم.
سوم: قادر باستانی؛ کارشناس ارتباطات:
برنامهسازان هر روز بیشتر از کلمات ضداخلاقی و سخیف استفاده میکنند
قادر باستانی(مدرس و کارشناس علوم ارتباطات)، بر این باوراست که صدا و سیما تحت فشارهای بالادستیهایش برای جذب مخاطب به بیراهه افتاده و با توجیه صمیمیبودن با مردم به خود اجازه داده تا فرهنگ کلامی مردم را به تنزل بکشاند.
وی در گفت وگو با خبرنگار ایلنا؛ در شرح جایگاه کلام افزود: در بحثارتباطات، ارتباط در دو وجه کلامی و غیرکلامیخلاصه میشود که ارتباط کلامی در این میان ویژگیها و جایگاه بسیار موثری را دارد. آنچنان که «لحن» که از ویژگیهای آن است حتی در مباحثارتباط غیرکلامی مطرح و مورد نظر قرار میگیرد.
باستانی ضمن بیان این مطلب که کلمات و زبان بر فرهنگ عمومی جامعه تاثیر میگذارد، گفت: معمولا حکومتها و متولیان امور فرهنگ در جوامع دغدغهی پاکیزکی کلامی جامعهی خود را دارند اما به جهت عدم وجود چنین دغدغهای ازسوی مسوولان فرهنگی کشورمان؛درحال حاضر دچار یک بیعملی و بیمسوولیتی هستیم که فرهنگ عمومی را رو به ابتذال برده است.
وی ادامه داد: باید گروههای کارشناسی در سطوح مختلف بروز و شایع شدن کلمات را بهصورت مستمر زیرنظر داشته باشند تا در هنگام لزوم جلوی شیوع بیاخلاقیهای زبانی گرفته شود اما این حساسیتها هرگز در کشور ما وجود نداشته است و بزرگترین گواهی که این ادعا را ثابت میکند، موقعیت نابهنجار زبان در پیامکهایی است که روزانه در میان مردم رد و بدل میشود.
باستانی با اشاره به جایگاه ویژه تلویزیون در شکلدهی ادبیات فرهنگی و اجتماعی، گفت: از آنجاکه ارتباط با تلویزیون در بالاترین حد خود و بهصورت کامل برقرار میشود، این رسانه نقش بسزایی در شکلدهی فرهنگ عمومی جوامع دارد و میتواند مروج ادبیاتی پاک باشد. زیرا کلمات و زبانی که ازسوی تلویزیون مورد استفاده قرار میگیرد، ناخودآگاه بر لحن جامعه تاثیر میگذارد.
وی ادامه داد: متاسفانه در سریالهای تلویزیون از غیررسمیترین و حتی نازلترین ادبیات مرسوم در کشور استفاده میشود و این ادبیات در مواجه با مخاطب، به جامعه القا میشود و دیری نمیگذرد که علائم و نشانههای این تاثیر را در برخوردهای مردم در تجمعهای انسانی و مراکز عمومی در سطح شهرها میبینیم.
این کارشناس ضمن بیان این مطلب که قبح کلمات رکیک برداشته شده است، گفت: متاسفانه در طول این ۳۰ سال قبح بدزبانیها و الفاظ رکیک و زشت در میان مردم برداشته شده و مردم رفته رفته از تمام هنجارهای فرهنگی و اخلاقی سرباز میزنند.
باستانی معتقد است: متولیان صدا و سیما به خاطر اینکه مرتب دچار بحران مخالف میشوند و شیوع رقیبهایی قدرتمند در خانههای مردم(ماهوارهها) آنها را تحت فشار قرار داده است تا هر بهایی را برای جذب مخاطبان خود بپردازند.
وی در اینباره افزود: طبیعی است که مدیران ارشد نظام در قبال بودجههای کلانی که خرج این سازمان عریض و طویل میشود از آنها انتظار داشته باشند که مخاطبان زیادی را به خود اختصاص دهند اما بحران مخاطب و جذب شدن مخاطبان به رسانههای ماهوارهای و … باعثافزایش فشار بر صدا و سیما شده و مدیران این رسانه زیر بار این فشار؛ مجبور به انتخاب سادهترین راهحل برای جذب مخاطب شدهاند که همانا استفاده از ادبیات مبتذل و الفاظ رکیک است.
باستانی ضمن بیان این مطلب که متولیان رسانه ملی بهزعم خود ارتباط صمیمانهای با مردم برقرار میکنند، ادامه داد: این کار حکم دادن آدرس اشتباه را به مخاطبان دارد. گویا مدیران شبکهها چندان به علم ارتباطات و طریقههای مشروع جذب مخاطب آگاهی ندارند. اینطور میشود که هر فرد بیتخصصی به ساختن اثر سمعی بصری مبادرت میورزد، بدون اینکه اصول انتقال پیام و ویژگیهای برقراری ارتباط را بداند. طبیعی است که باوجود این بیدانشیها؛ این رسانه هرگز نمیتواند بر رقیبان قدرتمندش فائق آید.
باستانی که معتقد است؛ روز به روز شاهد نزول برنامههای تلویزیونی چه در حوزه محتوا و چه در حوزه ادبیات مبتذل هستیم، سریالها را عامل اصلی ترویج بیاخلاقیها میداند و میگوید: از آنجا که مخاطب با شخصیتهای موجود در سریالها همزاد پنداری میکند؛ تاثیر سریالها بر مخاطبان جامعه بیشتر از برنامههای دیگر است و اتفاقا همین سریالها عموما غیرمتعهد باعثشدهاند که زبان سخیفی طی این سالها در اجتماع ترویج شود.
وی ادامه داد: صدا و سیما بهجای اینکه مسند کارها را به اهالی واقعی فرهنگ و ارتباطات بدهد، بزرگان این حوزهها را از خود رانده است و اصلا هیچ احساس نیازی به این افراد نشان نمیدهد.
باستانی اضافه کرد:افراد بیدانش از رسانههای دیگر تنها به سادگی سریالها توجه کردهاند، و فکر میکنند سادهنویسی همان مبتذلنویسی استدرحالی که این سادگیها برخواسته از پشتوانههای عظیم ارتباطی و فرهنگی است. اینطور میشود که هر متنی و با هر سطح کیفی در تلویزیون مورد استفاده قرار میگیرد.
وی با اشاره به برخی سریالها چون دکتر غریب که چند سال پیش از رسانه ملی پخش شد، گفت: این سریال که به قلم و کارگردانی کیانوش عیاری ساخته شد؛ نمونه کاملی بود از یک سریال بامحتوا و متعهد به فرهنگ و اخلاق. چراکه کیانوش عیاری ازجمله افرادی است که بجز تخصص کارگردانی در حوزه نگارش صاحب سبک است. اما سوال من این است که درحال حاضر چند نفر در حد و اندازهای آقای عیاری در صدا و سیما کار میسازند؟
این کارشناس ضمن بیان این مطلب که سریالسازی را بهجای سپردن به افراد متعهد به بازیگران کمتجربه سپردهاند، اظهارداشت: ممکن است یک نفر بازیگر خوبی باشد اما این نشاندهنده این نیست که میتواند کارگران یا نویسندهی خوبی هم باشد. سپردن این جایگاه به افرادی که دارای نگاه و دانش لازم نیستند؛ باعثشدهادبیات سخیف، الفاظ رکیک و لودگیهای بیارزش ابراز کار قرار گیرد و سریالهای ضدفرهنگی ساخته شده و روی آنتن بروند.
باستانی درمورد جایگاه طنز در ادبیات فارسی و تاثیرگذاریاش بر جامعه گفت: بررسی آثار گذشتگان ادبیات مبرهن جایگاه طنز در فرهنگ جوامع ایرانی است. آنچنانکه پرداختهای طنزآلود در ژانرهای دیگر همچون عرفان، تذکرات اخلاقی و انسانی… نیز در میان شاعران و ادیبان کارآمد بوده. همچنین میتوان به تاثیرگذاری آثار عبید زاکانی اشاره کرد. در ادبیات معاصر نیز طنز جایگاه والا و قابل توجهی را به خود اختصاص داده است خصوصا در دوران مشروطه که روزنامهی ملانصرالدین و مطالبی که بعدها توسط دهخدا نوشده میشد؛ از این دسته هستند.
وی ضمن بیان این مطلب که طنز در سینما و تلویزیون به زوال افتاده، گفت: متاسفانه اشخاصی که درحال حاضر در این ژانرها کار میکنند، فکر میکنند تولیدکنندهی طنز هستند درحالیکه نه تنها داعیهی آنها پوچ و بیپشتوانه است بلکه برخلاف اهداف طنز که همانا انتقاد و اصلاح معضلات اجتماعی است، آثار این قبیل افراد فرهنگ مملکت را به سمت تنزل و نابودی برده است.
این کارشناس ادامه داد: اینکه مخاطب میخواهد شاد باشد و بخندد دلیل براین نمیشود که فیلمساز و تهیهکنندهی سریال به خود اجازه بدهند با هر ادبیات و کلامی مخاطب را بخندانند. اینطور میشود که متاسفانه با رعایت نکردن اصول اخلاقی و فرهنگی آستانهی خندیدن مردم آنچنان با الفاظ رکیک و ناشایست خو کرده و مترقی میشود که گویی برای خنداندن آنها در آینده؛ تولیدکنندگان ناچارند بیشتر از پیش؛ از کلمات ضداخلاقی و سخیف استفاده کنند. حتی این حرکتهای منحوط تا جایی پیشرفته که ما امروز شاهد شیوع ادبیاتی که روایتگر سکس پنهان است و هیجانات جنسی مخاطبان را برمیانگیزد،
هستیم.
وی ضمن بیان این مطلب که بیاخلاقیهای اجتماعی زمانهی ما در طول تاریخ بیسابقه بوده است، گفت: همانطور که میدانید فرهنگ در جوامع رشد کندی دارد اما به محض اینکه مقولهای تبدیل به ارزش فرهنگی شد تغییر و اصلاح آن تقریبا نشدنی است. بنابراین جریان بیاخلاقیهایی که امروز در جامعه رو به رشد است و ازسوی سریالهای تلویزیونی دامن زده میشود، تا ۵ سال دیگر جامعه را به سمتی خواهد برد که بازگشتی به اصول اخلاقی برایش مقدور نیست.
باستانی؛ مشکل اصلی تلویزیون را رو راست نبودنش با مخاطبان میداند و معتقد است: بحران اول صدا و سیما بحران اعتماد است. او میگوید: مخاطب احساس میکند در مواجه با شبکههای تلویزیونی مجبور است پیامهایی را که در برنامهها نهفته است به اجبار متحمل شود و این باعثدلزدگی مخاطبان میشود.
وی با اشاره به کلیت برنامههای تلویزیونی گفت: اگر یک شبکه نتواند اعتماد مخاطب را جلب کند و مخاطب احساس کند که دارد فریب میخورد، بدون وفقه کانال را عوض میکند و وقتی این روند را در باقی کانالها نیز مشاهده میکند، طبیعی است که نیازهای خود را در جای دیگر جستجو خواهد کرد. جایی مثل شبکههای ماهوارهای.
باستانی اضافه کرد: از طرف دیگر حتی اگر فرض کنیم یک سریال خندهدار و غیرمنطبق با اصول اخلاقی به آمار بالایی از مخاطبان برسد، بازهم این مخاطبان پایدار نیستند و بعداز اتمام آن برنامه خاص تلویزیون را خاموش میکنند.
چهارم: شیوا دولتآبادی؛ روانشناس:
نگذارید کودکان سریالها را ببینند
شیوا دولتآبادی(روانشناس) بر این باور است که ادبیات سخیف تنها در حد بیاخلاقیهای کلامی ضررسان نیست بلکه سرچشمهی خطاها و جرمهای اجتماعی دیگر نیز هست.
وی در گفت وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به الفاظ و کلماتی که امروز در ادبیات مردم جا باز کرده، گفت: مابه نوعی محصول زبان و اندیشه خود هستیم به عبارت دیگر زبان تفکر میآفریند و تفکر منجر به عمل میشود.
دولتآبادی با انتقاد به رویکردهای اخلاقی غلط در تلویزیون افزود: اگر مردم در جامعه به زبان فاخر و متعالی مجهز نباشند، اندیشهها نیز مسموم میشوند و ضایعههای اجتماعی به مراتب افزایش مییابند. متاسفانه صدا و سیما بدون مبالغه؛ از زبان فاخر و اخلاقی در سریالها؛ فیلمها؛ گزارشها و برنامههای دیگرش استفاده نمیکند.
وی افزود: مناظرات، سوگیریهای ارزشی و شخصیتپردازی نقشها در فیلمها و سریالها و ارتباط آنها با یکدیگر باید در انتها به ارائهی یک راهحل و الگوی درست برای جامعه ختم شود تا جامعه از الگوی مناسب رفتاری و اخلاقی تاثیر پذیرفته و به آرامش فکری برسد.
این روانشناس معتقد است: زبان فرهیخته تنهادر حوزه ادبیات بزرگسال خلاصه نمیشود بلکه الگوهای زبانی باید در برنامههای مخصوص خردسال و کودکان بیشتر لحاظ شود.
دولتآبادی که از فعالان حقوق کودکان است، درمورد حساسیتهای حوزه کودکان و رسانه توضیح داد: قطعا برنامههایی که در آنها زبان و بداخلاقیهای کلامی مورد استفاده قرار میگیرد، کودکان را به پرخاشگری و بداخلاقی هدایت میکند.بنابراین پدر و مادرها باید حساسیتهای زیادی روی آنچه فرزندشان در تلویزیون میبینند؛ داشته باشند.
وی با انتقاد از رسانه ملی در راستای ارایه الگوی نادرست معاشرتی برای مردم گفت: صدا و سیما میبایست در برنامههای مختلف جامعه را به سمت الگوی معاشرتی ایدهآل، خصوصا در تقابل اشخاص با غریبهها در سطح جامعه، ترغیب میکرد درحالیکه عدم توجه مدیران سازمان به حساسیتهای اخلاقی در جامعه باعثشده که ما در طول روز ناهنجاریهای اخلاقی زیادی را در میان مردم و خصوصا در کلانشهرها شاهد باشیم.
این روانشناس با اشاره به مختصات زندگیها در کشورمان گفت: از آنجا که مردم اغلب دچار دغدغه و استرسهای شخصی هستند، رسانهها میتوانند با برنامهریزیهای کارشناسی شده از این استرسها و بیحوصلگیها بکاهند و مردم را به آرامش دعوت کند درحالیکه ادبیات پرخاشگرانه در برنامههای تلویزیونی، وضعیت روحی مردم را بحرانیتر میکند.
وی ضمن بیان این مطلب کهواژههایی که دیروز؛ «فحش» بودند، امروز ادبیات متداول جامعه را تشکیل میدهند، گفت: این وضعیت نگرانکننده استزیرا وقاحت و قبح کلام در میان مردم رو به افزایش است. افراد به راحتی به یکدیگر توهین و پرخاشگری میکنند. قرار نیست همه تقصیرها را به گردن تلویزیون بیاندازیم اما باید بپذیریم که تلویزیون در ترویج ادبیات مستهجن، تفکر مستهجن و دست آخر رفتار مستهجن در جامعه نقش بزرگی داشته است.
دولتآبادي در پايان سخنانش، اضافه كرد: شرم از بيان الفاظ وقيح، خود حاكي از هيجانات شناختهشدهايست كه در سطح جامعه، ميزان شخصيت افراد را نشان ميدهد و در جامعهي ما اين شرم، رو به نزول دارد و اين خطرناك است.