یک بیانیه سیاسی ریاکارانه
یکی از رویکردهای سینمای شبه روشنفکری ایران، به چالش کشیدن احکام اجتماعی دین و نمایش چهره ا ی مخوف از افراد متشرع بوده است. از این دست فیلم ها نمونه های بی شماری را می توان برشمرد. این گرایش در فیلمسازی را جشنواره های غربی در میان سینماگران ایرانی رواج داده اند.
/نگاهي به فيلم سوت پايان به كارگرداني نيكي كريمي/
استفاده از کلیشه هایی پیش پا افتاده برای توهین به ارزش های فرهنگی و سنتی کشورمان نزدیک ترین راه برای رسیدن به جوایز آن جشنواره ها و سوار شدن بر امواج شهرت و ثروت است.
نیکی کریمی که پیش و بیش از کارگردانی، به عنوان یک بازیگر شناخته می شود، متأسفانه همین مسیر فیلمسازی را آغاز و پی گرفته است. او در دو فیلم قبلی خودش یعنی «یک شب» و «چند روز بعد» به تقلید از کارگردان های جشنواره ا ی سینمای ایران همچون «عباس کیارستمی» و «جعفر پناهی» و … پرداخته است، آن هم با حداقل خلاقیت و اندیشه ورزی. آثاری که به هیچ روی با مخاطب ایرانی قابلیت برقراری ارتباط نداشته و نخواهند داشت، اما ظاهراً خانم کریمی به همین حد هم قانع نبوده و نتوانسته با این دو فیلم، رضایت جشنواره های غربی را به طور کامل تأمین کند. زیرا در فیلم جدید خود «سوت پایان» علاوه بر طرح
روایتی در همان قالب کلیشه ای و تقلیدی، گارد بسیار شدیدی نیز علیه جامعه، مردم و دین خود اتخاذ کرده است، آن هم به سطحی ترین و مبتذل ترین شکل ممکن.
فیلم «سوت پایان» داستان سحر و سامان، زوج هنرمندی است که به فیلمسازی مشغول هستند. آن دو در حین تولید آثار خود با دختری مواجه می شوند که مادرش به جرم قتل نفس به قصاص محکوم شده است، اما در واقع، قاتل واقعی خود دختر است که مادرش جرم او را به گردن گرفته است. به این ترتیب که در جریان یک موقعیت فاسد و گناه آلود، دختر اقدام به قتل یک پسر جوان می کند، اما مادر که خود را باعثاصلی این اتفاق می داند خودش را قاتل معرفی می کند و به دار مجازات محکوم می شود. در ادامه سحر تلاش می کند تا با همکاری تعدادی از بازیگران مطرح سینما و تلویزیون، رضایت خانواده مقتول را جلب کند و آن زن را از مرگ
نجات دهد، اما این تلاش ها بی فایده هستند و در نهایت حکم اجرا می شود.
هر چند موضوع محوری فیلم، قصاص است و سعی شده تا جای ممکن از این حکم الهی تصویری ضدانسانی ارائه شود، اما مضمون فیلم فراتر از این مسئله و به طور کلی حمله به فرهنگ اسلامی و شیعی ایران است.
در پس زمینه صحنه هایی که سحر و دوستانش برای نجات جان زن بی گناه به بن بست رسیده اند، تصاویری از جشن های نیمه شعبان در محله های جنوب تهران دیده می شود. همچنین در سکانس اجرای حکم قصاص، نوای اذان صبح پخش می شود. درآمیختن این نوع تصاویر با حال و هوای حزن انگیز و ترسناک اجرای حکم الهی قصاص، تبدیل به بیانیه ای علیه فرهنگ و شرع اسلامی شده است.
فیلم «سوت پایان» نیز بسان سایر آثاری از این دست، به شکلی اغراق آمیز و افراطی سیاه نمایی می کند. همه راه ها به ناامیدی و شکست منجر می شود. همه چیز به هم ریخته و زشت است و هیچ نشانی از زیبایی و انسانیت از جامعه ما به نمایش درنیامده است. حرکت دوربین در سطح شهر به گونه ای است که در حد امکان خرابی ها و نابسامانی ها را گزینش کند. حتی یک تصویر یا نمای زیبا و درست از جامعه ایرانی در فیلم دیده نمی شود. تمام هم و غم فیلم این است که ایران را کشوری عقب مانده و فقیر و دارای سطح نازل فرهنگی و تمدنی معرفی کند!
فیلم حتی مردم ایران را نیز به انواع زشتی ها و پلشتی ها که اشاره شد متهم می کند. هیولانمایی مردم ایران، به خصوص افراد مذهبی و متعلق به قشر کم درآمد جامعه ایران در این فیلم در نهایت بی انصافی و کینه و جهالت ترسیم شده است. یکی از شاخصه های همیشگی سینمای ایران به خصوص در یک دهه اخیر، قرار دادن آدم های متدین و سنتی در قطب منفی فیلم ها بوده است. می توان لیست بسیار بلندبالایی از چنین فیلم ها ارائه داد، اما فیلم «سوت پایان» این نگرش انحرافی را به شکلی شدید و گل درشت بروز داده است. تصویری که گویای نوعی تنفر و کینه عمیق نسبت به مردم است. البته در این اثر یک خلأ داستانی هم موجود
است که فیلم را از نظر منطقی، باطل کرده است؛ چه دلیلی باعثشده تا فرزند تربیت یافته در یک خانواده به شدت مذهبی و سنتی وارد یک مناسبت حرام و غیراخلاقی شود و در همین موقعیت هم جان خودش را از دست بدهد؟ گویا در نگاه فیلم «سوت پایان» از دین و مذهب هیچ به جز شرارت و سیاهی و بدی نمی تراود که هرچه سیاهی است را به شرع و متشرعان نسبت می دهد. بر فرض که خانم «نیکی کریمی» برای خودنمایی در محافل ضداسلامی و آن ور آبی از فضای آزاد موجود در ایران نهایت استفاده را کرده و بدون هیچ ممانعت و بازخواستی به آنچه خواسته عمل کرده است، اما با وجدان های بیدار جامعه که از چنین هتاکی هایی علیه فرهنگ
و ارزش های خود رنجیده خاطر می شوند و شکایت به حق متعال می برند چه باید کرد؟
نکته قابل توجه این است که فیلم تمرکز بسیار زیادی بر کاراکتر سحر که ایفاگر نقش آن خود نیکی کریمی است، دارد. او یک زن مدرن و به ظاهر روشنفکر است که هیچ نشانی هم از فرهنگ و مرام دینی ندارد. به عبارتی، در شمایلی کاملاً سکولار و غرب زده خودنمایی می کند. در شرایطی که افراد مذهبی فیلم منادی مرگ و خشونت معرفی می شوند، یک شخصیت سکولار و غرب زده در مقام یک منجی و مطالبه گر انسانیت در این فیلم ظاهر شده است.
«سوت پایان» هم یک فیلم شبه فمینیستی محسوب می شود. تقریباً همه مردهای درون فیلم منفی هستند. حتی شوهر سحر هم تنها به فکر منافع خویش است و در حمایت از همسرش برای رسیدگی به مشکل زن اعدامی کوتاهی می کند. از همه مهم تر این که این فیلم، زنان را قربانی های جامعه ایران معرفی می کند. این نگاه هم بسیار سطحی و بدون منطق دراماتیک صورت گرفته است. آیا این موضوع ادعایی فیلم که همه مردان بد و همه زنان تحت ستم هستند، با واقعیت تطابق دارد؟
همه این عوامل سبب شده اند که «سوت پایان» از مرتبه یک فیلم سینمایی به جایگاه یک بیانیه سیاسی ریاکارانه نزول پیدا کند.
بعید است که با وجود همه تلاش های نیکی کریمی برای نزدیک شدن به خواسته های جشنواره های غربی بتواند موفقیتی را کسب کند. چون این فیلم به شدت ضعیف، غیرحرفه ای، شعاری و فاقد هنر و تکنیک است. درست است که در جشنواره های غربی اهداف سیاسی بر ارزش های فرهنگی و هنری غالب است، اما این دلیل بر این نیست که دست به انتحار بزنند و با دادن جایزه به فیلمی تا این حد سخیف که اصلاً نمی توان نام فیلم را بر آن نهاد، اعتبار ظاهری خود را بر باد دهند.
نويسنده:حسين كارگر