تو زیستت عین هنرمندی است
شهید سید مرتضی آوینی در نامهای که در سال ۷۱ پس از ساخت فیلم «از کرخه تا راین» برای حاتمی کیا می نویسد به نکات مهمی درباره ضرورتهای هنر اشاره می کند و با تقدیر از حاتمی کیا می گوید: تو زیستت عین هنرمندی است و هنرمندی ات عین زیستن.
به گزارش خبرگزاری فارس، با اعلام خبر تقدیر از ابراهیم حاتمیکیا در جایزه بزرگ آوینی خبرگزاری فارس نامه شهید آوینی به این کارگردان مطرح کشور را بازنشر میکند. متن این نامه به شرح زیر است:
آقای حاتمیکیا، بگذار که با همین خطاب آغاز کنیم تا از نگاشتن باز نمانم. چرا که اگر بخواهم آنگونه بخوانمت که در دل به تو میاندیشم دیگر جز آنکه نامت را بر زبان بیاورم چیزی برای گفتن نمیماند.
دوست من، میدانم که چه میکشی خوب میدانم اما تو که در دامنه آتشفشان منزل گرفتهای باید بدانی که چگونه میتوان زیر فوران آتش زیست. ما را خداوند برای زیستنی چنین به زمین آورده است چرا که مرغ عشق ققنوس است که در آتش میزید نه آنکه رنگین کمان میپوشد و در بوستانهای عافیت، شکر میخورد و شکرشکنی میکند. مگر سوخته دلی و سوخته جانی را جز از بازار آتش میتوان خرید؟
گفتم بازار آتش و یاد کربلای پنج افتادم کربلای پنج، چهار تن از دوستان من و تو بود. حسن هادی، رضا مرادی، ابوالقاسم بوذری و امیراسکندر یکهتاز که تو او را دیده بودی که چگونه در خون خویش فرو میغلتد. خون نیز همرنگ آتش است و همان سان فوران میکند. یادم هست که حیرت شهادت یکهتاز تا آنگاه که راز خون را کشف نکردی در تو فرو ننشست. در همان نخستین قدم هنوز فرصت فیلمبرداری نیافته سفیر عشق سر رسیده بود و امیر اسکندر یکهتاز را در برابر چشمان حیرت زده تو با خود برده بود با خود میگفتی او که هنوز فرصت انتخاب نیافته است حال آنکه او پس از انتخاب روی به راه نهاده بود من نمیدانستم
و تو هم دریافتی. آن روزهای آخر، دیگر عصرها به خانه نمیرفت. میآمد و کنار من پشت میز موویلا مینشست وحرف میزد. چیزی در درونش شکسته بود و مثل منتظران دل به اکنون نمیسپرد. فهمیده بود که در عالم رازی هست که عقل به آن راه نمیبرد. فهمیده بود که میان این راز و آسمان، رابطهای هست فهمیده بود که آدمها بر دو گونهاند. آنان که با عقلشان میزیند و دیگرانی که زیستشان با دل است چه بسیارند آنان و چه قلیلند اینان چه سهل است آنگونه زیستن و چه دشوار است این گونه بودن.
بهشت ارزانی عقلاندیشان، اما در عالم رازی هست که جز به بهای خون فاش نمیشود ظاهر عالم در سایه اسم ساتر و ستاره پرده بر این راز کشیده است و پردهدار به شمشیر میزند همه را. تا جز کشتگان راه عشق راهی به حریم این حرم نیابند. تو خود به چشم خویش دیدی که بهای ورود در این حرم چیست. آنگاه تو خود را میراثدار امیراسکندر یکهتاز یافتی و چنین بود.
اما دوران حاکمیت عشق چه کوتاه بود عصر خود سر رسید و باب شهادت مسدود شد و باز هم عاشق و مجنون به دو مفهوم مترادف مبدل شدند. دیگر به هیچ میزانی جز جنون. عاشق را از غیر او تمیز نمیتوان داد. چرا که حقیقت دین در ظواهری مقبول عقل متعارف تنزل مییابد و عشق به این ظواهر جای عشق حقیقی مینشیند.
عادت، گورستان فرهنگ و ادب است و من در سفر حج به حقالیقین آزمودهام که چگونه عشق دیوارهایی سنگی جایگزین عشق خدا میشود و دینداران، حراست از ظواهر و عادات را با حراست از اصل دین اشتباه میگیرند. من در آن سفر دیدهام زاهدانی که قرب را با میزان طول سجود میسنجیدند. دیدهام که چگونه ظاهر نماز هر چند در برابر رکن یمانی، میتواند انسان را فرسنگها از باطن حقیقت دور کند و در سفر حج حسرت کربلای پنج را خورده ام تا سجاده بر آتش بگسترم و گردن به شمشیر پردهدار بسپارم و اگر نه. آنجا که پردهدار حرم، حرامیان آلسعودند. دست ما کی به حجر الاسود میرسد؟ و دریافتم که چرا
امام عشق حج را ناتمام گذاشت تا به جنگ بپردازد.
دوست من، اکنون که دیگر جنگی در میان نیست که سربازی و جانبازی، معیار دینداری باشد چگونه میتوان دینداران را از غیر آنها تشخیص داد؟ تو میراثدار امیراسکندر یکهتاز هستی و من بر این شهادت میدهم.
دو بار از کرخه تا راین را دیدم و هر دو بار از آغاز تا انجام گریستم. دلم میگریست اما عقلم گواهی میداد که تو بر دامنه آتشفشان منزل گرفتهای دلم می دانست که تو بر حکم عشق گردن نهادهای به همین علت، از عادت متعارف فاصله گرفتهای عقلم می پرسید چگونه میتوان در این روزگار سر به حکم عشق سپرد؟
عقل من میگوید که او موقعشناس نیست و دلم پاسخ میدهد نباید هم چنین باشد، عقل میگوید ملاحظه عرف، حکم عقل است. دلم جواب میدهد آخر او که عاقل نیست، عقل اعتراض میکند او نباید این همه بیپروا باشد؛ دل میگوید: در نزد عاشقان، پروا ریاکاری است؛ عقل پرخاش میکند: او هر چه را که در دلش گذشته، صادقانه بر زبان آورده است.
دلم جواب میدهد: هر کس باید خودش باشد نه دیگری؛ عقل میگوید اینکه دیوانگی است و دلم تایید میکند درست است. عقل از کوره به در می رود. او بسیجی را به مسلخ مظلومیتش کشانده است و دلم جواب میدهد: روزگار چنین کرده است مگر جبهه فاو را در آخرین روزهای جنگ از یاد بردهای. آن چشمهای کور و چهرههای تاول زده؟ مگر این روزها اخبار شهر چرسکا به تو نمیرسد؟ عقل اعتراض میکند هر واقعیت تلخی را که نمیتوان گفت و دل پاسخ میگوید هر واقعیتی را که نمیتوان به جرم تلخ بودن پنهان کرد و عقل پیروزمندانه پس اذعان داری که این فیلم تلخ است؟
دوست من فیلم از کرخه تا راین تلخ است به تلخی بمبهای شیمایی به تلخی از دست دادن فاو، به تلخی مظلومیت بسیجی، میخواهم بگویم که تلخ است اما ذلیلانه نیست این تلخی همچون تلخی شهادت شیرین است.
تو همواره پای در عرصههای خلاف عادت و غیرمتعارف نهادهای و این است که بسیاری را از تو رنجانده است تو با قلبت در جهان زندگی میکنی و همان طور هم که زندگی میکنی فیلم میسازی پس به تو اعتراض کردن خطاست چرا که سرپای وجودت قلب است و مگر جز این هم راهی برای هنرمند بودن وجود دارد؟ تو زیستت عین هنرمندی است و هنرمندیات عین زیستن پس چگونه از تو میتوان خواست که از نفخ روح خویش در فیلمهایت ممانعت کنی؟ این بار هم فیلم تو بیرون از قالبهای متعارف موجودیت پیدا کرده است. چرا که باز هم تو خودت را محاکات کردهای و من میدانم که روزگاری چنین چقدر دشوار است که انسان خود را
همانگونه که هست نشان دهد. عادت و آداب عالم ظاهر تو را وا میدارند که خودت را پنهان کنی و من میدانم که برای فردی چون تو مردن بهتر است از زیستنی چنین، هنر و فرهنگ در زیر نقاب خفه میشوند و آنچه باقی میماند ریاکاری است یک ریاکاری موجه. تو میخواستهای که جوابی سزاور به فیلم بدون دخترم هرگز داده باشی و دهها فیلم دیگری که از دینداران ایرانی چهرهای پلید به نمایش می گذارند و چنین کرهای و خواه ناخواه انتخابی چنین اقتضائات خاص خویش را به درون قصه فیلم کشانده است پس سعید بسیجی که برای درمان چشمهای خویش به آلمان فرستاده شده است باید خواهری مهاجر داشته باشد که به
مردی آلمانی شوهر کرده است آندریاس مرد شریفی است اما بتی محمودی چنین نبود. قصه فیلم میبایست که در تقابل سعی و خواهرش شکل بگیرد، یعنی خواهر سعید میبایست ضد جنگ باد و سعید یک بسیجی معتقد و چنین است. اگر بخواهیم که عمق مظلومیت بسیجیان را در این جنگ نابرابر بیان کنیم و پرده از ذات پلید سلاحهای شیمیایی برگیریم میبایست که سعید در برابر عوارض شیمیایی از پای در آید در حالی که فرزندان تازه به دنیا آمده است که چنین شده است و باز هم برای آنکه این تراژدی عجیب معنوی در عین حال طبیعت حیات انسانی را از کف ندهد میبایست که سعید را شدت غلبه رنج به شکایت بکشاند. اما باز هم به
درگاه خدا، نه کس دیگر و برای آنکه این تراژدی کامل شود میبایست که همسر سعید با آن چادر و مقنعه سیاه به غرب رنگارنگ سفر کند و در پشت شیشههای قرنطینه بیمارستان شاهد شهادت سعید باشد که اکنون دیگر آرامش خود را بازیافته است… و باز هم چنین شده است.
هرگز قصد نداشتم که نقد فیلم بنویسم و اگر ضرورتی در میان نبود از نگاشتن همین چند جمله نیز پرهیز می کردم.
تو میراثدار امیراسکندر یکهتاز هستی و من نمی دانم به تو چه بگویم جز اینکه همین طور بمان اگر چه می دانم
زیستنی چنین که تو داری چقدر دشوار است و عجب جراتی میخواهد.
انتهای پیام/ا