مختار ثقفی روز عاشورا کجا بود؟
یکی از سوالات نسبتاً مهمی که در رابطه با شخصیت مختار ثقفی،مطرح میشود این است که چرا مختار سقفی در زمان قیام امام حسین(ع) به یاری ایشان نرفته ولی بعداً از قاتلان آن حضرت انتقام گرفته است؟
با مراجعه به منابع تاریخی پاسخ این سوال روشن خواهد شد:
بر اساس گواهی تاریخ و تصریح شیخ مفید و طبری، پس از آن که مسلم بن عقیل وارد کوفه شد، مستقیما به خانه مختار وارد شد، مختار او را گرامی داشت و رسما از او اعلام حمایت و پشتیبانی کرد. ۱
بلاذری مینویسد: خانه مختار محل ورود مسلم بود. ۲ اما با ورود مزوّرانه و غیرمنتظره ابن زیاد به کوفه، ناگهان اوضاع به هم ریخت و مسلم صلاح دید از خانه مختار به خانه هانی بن عروه، که مرد مقتدر و با نفوذ شیعه در کوفه بود، نقل مکان کند.
مختار پس از ورود مسلم، آرام ننشست و پس از بیعت با مسلم، به منطقه خطرنیّه و اطراف کوفه برای جمع آوری افراد و گرفتن بیعت برای مسلم حرکت کرد. اما با دگرگونی اوضاع کوفه و تسلیم مردم در مقابل ابن زیاد، دوباره به کوفه بازگشت.
ابن زیاد دستور داد که دعوت کنندگان امام حسین(علیه السلام) و حامیان مختار با او بیعت کنند، وگرنه دستگیر و اعدام میشوند. ابن اثیر نوشته است: هنگام دستگیری مسلم و هانی، مختار در کوفه نبود و او برای جذب نیرو به اطراف شهر رفته بود و وقتی خبر ناگوار دستگیری مسلم را شنید، با جمعی از افراد و یارانش به کوفه آمد. هنگام ورود به شهر، با نیروهای مسلح ابن زیاد برخورد کرد و در پی یک گفت و گوی لفظی شدید، بین آنان و مختار و افرادش، درگیری پیش آمد و فرمانده آن گروه مسلح کشته شد و افراد مختار متفرق شدند؛ زیرا مقاومت را به صلاح ندیدند؛ مختار از آنان خواست محل را ترک گویند تا ببینند چه
پیش خواهد آمد. ۳
ابن زیاد پس از مسلط شدن بر اوضاع و شهادت مسلم و هانی، به شدت در جست و جوی مختار بود و برای دستگیری او جایزهای معیّن کرد. ۴
بلاذری مینویسد: خانه مختار محل ورود مسلم بود. اما با ورود مزوّرانه و غیرمنتظره ابن زیاد به کوفه، ناگهان اوضاع به هم ریخت و مسلم صلاح دید از خانه مختار به خانه هانی بن عروه، که مرد مقتدر و با نفوذ شیعه در کوفه بود، نقل مکان کند
دستگیری مختار توسط ابن زیاد
یکی از دوستان مختار به نام هانی بن جبّه، نزد عمرو بن حریث، نماینده ابن زیاد رفت و ماجرای مخفی شدن مختار را به عمرو اطلاع داد. عمرو به آن شخص گفت: به مختار بگوید مواظب خود باشد که تحت تعقیب است و در خطر میباشد.
مختار به حمایت عمرو نزد ابن زیاد رفت. وقتی چشم ابن زیاد به مختار افتاد، فریاد زد: " تو همانی که به یاری پسر عقیل شتافتی؟ " مختار قسم یاد کرد که من در شهر نبودم و شب را هم نزد عمرو بن حریثبه سر بردم. " ۵
ابن زیاد که عصبانی بود، عصای خود را محکم به صورت مختار کوبید، به طوری که از ناحیه یک چشم صدمه دید. عمرو برخاست و از مختار دفاع کرد و شهادت داد که او در ماجرا نبوده و به وی پناهنده شده است. ابن زیاد کمی آرام گرفت و گفت: " اگر شهادت عمرو نبود، گردنت را میزدم. " و دستور داد مختار را به زندان افکندند. و همچنان در زندان بود تا امام حسین(علیه السلام) به شهادت رسید. ۶
با توجه به این مطالب مشخص می شود که اوضاع کوفه در هنگام قیام امام حسین(ع)، بگونه ای بود که مختار نتوانست در قیام امام حسین(ع) شرکت کند.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
۱ - الارشاد، ص ۲۰۵؛ تاریخ طبری، ج ۵، ص ۳۵۵
۲ - انساب الاشراف، ج ۶، ص ۳۷۶.
۳ - کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۶۹.
۴ - تاریخ طبری، ج ۵، ص ۳۸۱؛ کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۳۶.
۵ - مقتل الحسین(ع)، ابی مخنف، ص ۲۶۸-۲۷۰.
۶ - انساب الاشراف، ج ۶، ص ۳۷۶-۳۷۷؛ کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۱۶؛ مقتل ابی مخنف، ص ۲۷۱؛ البدایة والنهایة، ج ۸، ص ۲۴۹.
منبع: تبیان