درخواست خانوادهی امام موسی از رسانهها
نشست رونمایی از «گفتارهای تفسیری» امام موسی صدر در حالی برگزار شد که مؤسسه تحقیقاتی امام موسی صدر و خانوادهی او از رسانهها خواستند در گزینش اخبار خود مبنی بر شهادت و یا حیات امام موسی صدر دقت بیشتری داشته باشند.
به گزارش ايسنا، نشست رونمايي از گفتارهاي تفسيري امام موسي صدر كه در قالب دو كتاب با عنوانهاي براي زندگي و حديث سحرگاهان منتشر شدهاند، عصر روز گذشته (سهشنبه، ششم دي) با حضور خانواده امام موسي صدر و سخنراني احمد مسجدجامعي؛ عضو شوراي اسلامي شهر تهران، مهدي فرخيان؛ مترجم آثار امام موسي صدر و دكتر صادق طباطبايي؛ خواهرزادهي امام موصي صدر در محل مؤسسه تحقيقاتي امام موسي صدر برگزار شد.
این نشست با خواندن نامهای از امام موسی صدر با عنوان «سفارش ماندگار» آغاز شد و در ادامه، مهدی فرخیان به نمایندگی از دو مترجم دیگر آثار امام موسی صدر، علیرضا محمودی و مهدی موسینژاد، سخن گفت.
فرخیان اظهار کرد: به طور کلی، تصویری که از امام موسی صدر در ذهن خود داریم، این است که امام موسی صدر هیچگاه نمیخواسته است یک تفسیر کلاسیک از قرآن را به رشتهی تحریر درآورد؛ بلکه این دو کتاب مجموعه گفتارهای ایشان است.
او درباره دو کتاب «برای زندگی» و «حدیثسحرگاهان» ادامه داد: جلد اول این کتابها با عنوان «برای زندگی» دربردارنده سورههای قصار قرآن است. این تفسیرها در درسگفتارهای هفتگی ایشان برای کادر جنبش «امل» ارائه شده است. جلد دوم از این مجموعه نیز گفتارهای تفسیریای است که امام موسی صدر در سحرگاهان ماه مبارک رمضان در رادیو لبنان به مدت کوتاه ۱۰ دقیقه در طول چهار یا پنج سال بیان کردهاند.
این مترجم درباره کتاب «حدیثسحرگاهان» بیان کرد: این جلد شامل دو بخش است: نخست، تفسیر آیات برگزیده از سورههای بلند قرآن کریم که تلاش شده است حتیالامکان به صورت موضوعی تقسیمبندی شود و دوم، تفسیر برخی از سورههای قصار قرآن کریم است. این کتاب ترجمه کتاب «احادیثالسحر» است که در سال ۱۹۹۹ میلادی در بیروت منتشر شده و افزون بر مطالب آن کتاب، حدود ۲۰ بخش از متون نویافته در این کتاب گنجانده شده است.
فرخیان با اشاره به اینکه این سخنرانیها در آخرین سالهای حضور امام موسی صدر در لبنان ارائه شده است، گفت: این آثار به نوعی عصارهی اندیشه و فکر ایشان در زمینههای مختلف و انعکاس خلاصه معرفت وجودی امام صدر است.
او افزود: تفاسیری که در جلد اول یعنی در کتاب «برای زندگی» ارائه شده، عمیقتر است و به جزییات بیشتری بها داده شده است؛ ولی کتاب «حدیثسحرگاهان» خیلی کوتاه و فشرده برای مخاطبان گفته شده است. علاوه بر آن، عمومیتر و قابل فهمتر است.
این مترجم با اشاره به کتاب «برای زندگی» تصریح کرد: اگرچه حجم این مجموعه اندک است؛ اما حاوی نکات مثبت و آموزنده بسیاری است. اکنون به چند نمونه از این نکات اشارهی کوتاهی میکنم. البته به منابعی است که امام موسی صدر از آنها بهره برده است، میپردازم که میتوان به «تفسیر المیزان» علامه طباطبایی اشاره کرد. میتوان با تسامح عنوان کرد که تفاسیر امام موسی صدر تا حدودی از «تفسیرالمیزان» علامه طباطبایی متأثرند؛ چرا که برای تفسیر برخی از آیهها، از آیات دیگر قرآن کمک گرفته است. تفسیر محمد عبده نیز یکی دیگر از منابع خیلی مهم است که ایشان در روش تفسیریاش از آن بهره
برده است. همچنین تفسیر طنطاوی از دیگر منابعی است که باید به آن اشاره کرد.
مهدی فرخیان سپس درباره نحوه تفاسیر امام موسی صدر اینگونه اظهار کرد: ابتدا ایشان با تمسک به منابعی که در اختیار دارند، دربارهی شأن نزول آن آیات سخن میگوید. سپس خیلی اندک واژههای مهم را ترجمه و تجزیه میکند و بعد دیدگاههای تفسیری مهم را بیان میکند و در پایان، آن دیدگاهها را نقد میکند و دیدگاه خویش را شرح میدهد.
این مترجم همچنین درباره ابعاد اخلاقی این مجموعهها بیان کرد: اخلاق و انصاف نقد امام موسی صدر برای ما بسیار آموزنده و ارزشمند است. ایشان در نقدهایشان از سه تعبیر استفاده میکند که برای شما بازگو میکنم؛ نخست آنکه هنگامی که یک مطلب را برای مخاطبانش شرح میدهد، در پایان میگوید: «من به همهی جنبههای مطلب احاطه ندارم» یا اینکه خیلی از مواقع شاهدیم که اظهار میکند: «آنچه من گفتم، نظر من بوده است و همهی مطلب نیست» و در جاهای مختلف نیز یادآور میشود «من تا امروز این را فهمیدهام، شما بروید و مطالعه کنید و مطالب جدید را بیابید». حتا ایشان در جایی به
صراحت میگوید: «تا امروز بر این عقیده بودهام که آنچه را گفتهام، عقیدهی من است؛ اما وقتی به تفسیر محمد عبده رجوع کردم، متوجه شدم که نه، قبل از من، محمد عبده این موضوع را بیان کرده است.»
او با بیان اینکه نوآوریهای نوینی در شیوه تفسیری امام صدر موجود است و ایشان دیدگاههای جدیدی را در ارائه مفاهیم دینی بیان کرده است، خاطرنشان کرد: به نظرم میتوان به تعریف ایمان و بحثشب قدر اشاره کرد که ایشان چگونه مبانی و دیدگاههای جدیدی را درباره این دو موضوع بیان کردهاند. جدای از مبانی که ناظر بر مبانی تفسیرشناسی و قرآنشناسی است، یکسری مبانی دیگر نیز وجود دارد که این مبانی مهم از اهمیت فوقالعادهای برخوردارند.
فرخیان در ادامه درباره سه مبنای مهم تفکراتی امام موسی صدر افزود: اولی، انسانشناسی از دیدگاه امام موسی صدر است که در این تفاسیر به چشم میخورد، سپس مسأله دیگر، نوع جهانبینی و جهانشناسی ایشان است و آخرین و مهمترین مبنا، نگاه به دین است که باز هم نگاه متفاوت، علمی و کاربردی در دین دارد که نگاه بدیع و نواندیشانهای است و میتوانیم با مطالعهی اندیشههای امام موسی صدر با آنها بیشتر آشنا شویم و بهره جوییم.
این مترجم در ادامهی نشست به یکی از جملههای قصار امام موسی صدر مبنی بر نوع کارکرد دین در جهان امروز اشاره کرد و گفت: امام موسی صدر میگوید: «دین پیش از آنکه وسیله و توشهای برای آخرت باشد، مهمترین وسیله برای زندگی کردن است». از نظر بنده، این جمله نه تنها یکی از کلیدواژههای مهم فهم اندیشهی امام موسی صدر به شمار میرود؛ بلکه تمام فعالیتهای بیستساله امام و تمام فعالیتهای ایشان اعم از فعالیتهای چندبعدی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دینی، در این یک جمله خلاصه میشود.
فرخیان تأکید کرد: تفسیر امام موسی صدر از جمله کتابهایی است که میتوانیم آن را به مراتب بخوانیم و در زندگی به کار ببریم؛ چرا که ایشان همواره تلاش میکند از مفاهیم دینی و اعتقادی، معنای کاربردی و تربیتی استخراج کند. این خیلی نکتهی مهمی است؛ چرا که هنگامی که از دینداری و اصول دین سخن میگوید، علاوه بر اینکه به این موارد اشاره میکند، معنی کاربردی و تربیتی را نیز از آیات استخراج میکند. به طور مثال، میتوان به سوگندهایی اشاره کرد که در قرآن به ماه و ستارگان و دیگر مجموعههای این جهان قسم خورده شده است. ایشان معتقدند که این سوگندها به این منظور است که
تقدس محیط پیرامونمان را بازگو کند و جنس آن با سوگندهایی که ما در زندگی روزمرهمان میخوریم، تفاوت دارد. ایشان علاوه بر این تلاشها، به دنبال این است تا دین را از خرافههای آن و چیزهایی که جدای از دین است، پیراسته کند.
مترجم آثار امام موسی صدر در پایان سخنانش تصریح کرد: امام موسی صدر علاوه بر بهرهگیری از تمامی منابع عرفانی و فلسفی، از منبع دیگری نیز بهره میگرفتند و آن هم استفاده از تجربیات علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. این نکته نیز از اهمیت زیادی برخوردار است که بدانیم ایشان به درجه اجتهاد نائل آمده بوده؛ از اینرو مطالعه تفسیرهای ایشان از اهمیت بسیاری سرشار است. همچنین میتوان اینگونه اظهار کرد که مجموعه اقدامات ایشان و دیدگاههایش برخاسته از نگرش و فهم ایشان از اسلام است.
به گزارش ایسنا، در بخش دیگر این نشست، احمد مسجدجامعی – عضو شورای اسلامی شهر تهران – با اشاره به فعالیتهای خاندان صدر، گفت: هر کدام از اعضای این خاندان از ظرفیتهای جداگانهای برخوردارند که اگر بخواهیم فعالیتهای هر یک از اعضای این خاندان را شرح دهیم، نیازمند آن است که نشستهای جداگانهای را به آنها اختصاص داد.
مسجدجامعی با بیان شرایط سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۵ ایران که بعد از سقوط حکومت پهلوی اول بوده است، عنوان کرد: در شرایطی که پرسشهای متعددی از سوی مردم مطرح میشد و با وجود گروهها، احزاب و طرز تفکرهای متفاوت روبهرو بودیم، نیازمند آن بودیم که علاوه بر مطالعات زیاد و کسب اطلاعات بسیار، سعه صدر و حوصله داشته باشیم و نسلی که در این دوران قدم به عرصه گذاشتند، نیازمند چنین تواناییهایی بودند. البته در چنین شرایطی بودند افرادی که تاب ماندن نداشتند و نمیتوانستند تحمل کنند و از ادامه راه خود بازماندند؛ اما افرادی چون شهید بهشتی، امام موسی صدر، آیتالله طالقانی و
شهید مطهری نیز با کسب دانش حوزوی و دانشگاهی به راه خود ادامه دادند.
او در ادامه یادآور شد: اگر دقت کنیم، ویژگیهای این گروه صرفا این نبوده که بر مباحثدینی تسلط داشته باشند؛ بلکه در کنار آن به گونهای سخن گفتهاند که برای نسل امروز و آن روز پذیرفته شده است. به طور مثال، شهید مطهری در آن دوران، علاوه بر نگارش «روش رئالیسم»، از سوی دیگر برای سطوح مختلف جامعه نیز «داستان راستان» را نوشتهاند.
این عضو شورای شهر تهران خاطرنشان کرد: امام موسی صدر محصول چنین فضا و شرایطی هستند و هیچگاه در خلأ فرهنگی و اعتقادی، محصولی با این کیفیت و سطح دانش نمیتواند به وجود آید.
مسجدجامعی گفت: نکتهی دیگری که در رابطه با امام موسی صدر میتوان به آن اشاره کرد، این است که موفق شدند تفکرات و اندیشههای خویش را به نحوی ارائه دهند که به حوزهی اجرا درآید. امام صدر توانسته است در شرایط و موقعیتی قرار گیرد که فعالیتهای خود را در یک چارچوب قاعدهمند پایهریزی کند. این در حالی است که انسانهای مهمی نیز همزمان با ایشان بودهاند که در حوزهی نظریهپردازی، اندیشهورزی و فهم شرایط روز فعالیت میکردند؛ اما هیچیک نتوانستند در حوزههای محدود، تأثیرگذاری امام موسی صدر را داشته باشند.
او در ادامه دربارهی کتاب «تفسیرهای گفتاری» امام موسی صدر عنوان کرد: برخلاف سایر تفاسیر، بحثگفتاری نیست و ویژگی دیگر آن این است که تعاملی است و امام موسی صدر با بهرهگیری از یک ادبیات جهانی توانسته است در هر گروه و حزبی با هر دیدگاهی در لبنان تأثیرگذار باشد.
مسجدجامعی تصریح کرد: نکتهی مهم این است که ایشان هرگز در ارائه مطالب خود نمیخواهد عقایدش را بر آیین دیگری تحمیل کند؛ بلکه میخواهد مطالب خویش را از قرآن استنباط کند.
او در انتهای سخنانش چند پیشنهاد را در رابطه با کتابهای مورد بحثنشست ارائه کرد و گفت: این کتابها به یک مقدمهی مفصلتر نیاز دارند؛ چرا که امام موسی صدر نخستین فردی است که تفسیر قرآن را اینگونه از طریق رادیو عرضه میکند. همچنین اگر نسخهای از سخنرانیها به کتاب ضمیمه شود، بهتر است؛ چرا که میتوان از نحوهی خطابهی ایشان استفاده کرد. البته این کتابها در جاهایی نیز نیازمند یکسری پاورقی هستند.
در بخش پایانی این نشست، دکتر صادق طباطبایی نیز درباره حیات و یا شهادت امام موسی صدر گفت: واقعیت این است که تا این لحظه اخبار موثق و قابل اعتنایی دال بر شهادت و حیات امام صدر وجود ندارد و به هیچ وجه نمیتوان با قاطعیت اظهار کرد که امام موسی صدر به شهادت رسیدهاند.
او خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم به گفتهها و یا شنیدههایی که دال بر شهادت و یا حیات امام موسی صدر وجود دارد، اعتنا کنیم، باید بگوییم گفتههایی که مبنی بر حیات امام موسی صدر است، بیشتر از گفتههایی است که مبنی بر شهادت ایشان است.
خواهرزاده امام موسی صدر با ابراز تأسف، افزود: امیدوار بودیم که بعد از سرنگونی معمر قذافی، شرایط امام موسی صدر روشن شود؛ اما متأسفانه اینگونه نشد و تاکنون نیز خانواده و مؤسسه پیگیر وضعیت امام هستند. همچنین باید گفت که در حال حاضر نیز زندانهای ناشناخته در لیبی شناسایی میشود که هیچیک از مقامات لیبیایی از آنها اطلاعی نداشتهاند.
او در پایان تأکید کرد: خانواده و مؤسسه امام موسی صدر از رسانهها و نشریات تقاضا دارند در گزینش اخبار خود مبنی بر شهادت و یا حیات امام موسی صدر دقت کنند و قبل از انتشار چنین اخباری، با خانواده امام موسی صدر یا مؤسسه ارتباط بگیرند؛ چرا که آنها اطلاعشان از وضعیت امام موسی صدر عمیقتر و از صحت بیشتری برخوردار است.
اين نشست با امضا كردن تصوير بزرگ جلد كتاب حديث سحرگاهان به دست حورا صدر؛ دختر امام موسي صدر، علي صدر؛ برادر امام موسي صدر، سه مترجم آثار او، صادق طباطبايي و احمد مسجدجامعي، به كار خود پايان داد.