مردم با مستند میبینند که نیمهپنهان ما چیست
افکار: عزتالله انتظامی گفت: همیشه فکر میکردم که اگر قرار است روزی از من فیلم مستند بسازند، این فیلم باید واقعی باشد و نشان دهد که آدم واقعا چهکار میکند و مردم ببینند که ما چگونه زندگی میکنیم، در منزل وقت خود را چگونه میگذرانیم و نیمه پنهان ما چیست.
«عزتالله انتظامی» در نشستی که هفته گذشته بهمناسبت اکران عمومی فیلم «… و آسمان آبی» با حضور غزاله سلطانی(کارگردان) و قاسم قلیپور(تهیهکننده) برگزار شد، به پرسشهای فارس پاسخ داد.
آقای بازیگر، در خصوص ارزیابی خود از تولید فیلمهایی از مفاخر سینمایی، گفت: بهطور کلی چندین سال است که فیلمهای مستندی که در این زمینه ساخته میشوند، بیشتر حالت مصاحبه با افراد مختلف درباره یک نفر را دارند یا لااقل آنهایی را که من در این مدت دیدهام به این شکل بودهاند و من هیچ وقت فکر نمیکردم که اینها فیلم مستند هستند.
وی در ادامه با ارائه نگرهاش درباره سینمای مستند و مستندسازی در سینما گفت: یک زمانی من داور جشنواره مستند اهواز بودم که فیلمی از ابراهیم فروزش را در این جشنواره دیدم و علاقهمند شدم تا چندبار دیگر نیز این مستند را ببینم. مستند یعنی واقعی، یعنی حقیقی و من همیشه فکر میکردم که اگر قرار است روزی از من فیلم مستند بسازند، این فیلم باید واقعی باشد و نشان دهد که آدم واقعا چهکار میکند و مردم ببینند که ما چگونه زندگی میکنیم، در منزل وقت خود را چگونه میگذرانیم و نیمه پنهان ما چیست.
* برایم مهم بود که از خود من چه چیزی قرار است مستند شود…
انتظامی گفت: برای ساخت فیلم مستند من، یک کارگردان معروف هم آمد و من را بیش از یک ماه به جاهای مختلفی برد، اما دیدم که وقتی ایشان میآید، اصلا برنامهای ندارد و این هم مستند نیست که من بروم خانه پسرم و یا پسرم به خانه من بیاید، از خود من چه چیزی قرار است در این فیلم باشد؟ به همین دلیل گفتم نوارها را به من بدهد. حتی چندبار هم پیشنهاد شد که با مجسمهها فیلم بسازند که من از این ایده خوشم نیامد.
وی درباره چگونگی شکلگیری فرآیند ساخت فیلم «… و آسمان آبی» گفت: سابقه آشنایی من با خانم غزاله سلطانی بیش از ۱۲،۱۳ سال است. ما با آقای دکتر سلطانی رفتوآمد خانوادگی داشتیم و زمانی که من به خانهشان میرفتم، میدیدم که این خانم در آن سالهای نوجوانی کتاب آقای بازیگر را میخواند و میدیدم که تمام مطالبی را که در مورد من است، مطالعه میکند و گاهی وقتها هم متوجه میشدم که نظرات کاملا درستی در خصوص آثار دارد.
وی گفت: در شرایط فعلی این را متوجه شدهام که نسل جدید، با نسل ما خیلی متفاوت است و همچنین امکانات جدید فوقالعاده هستند و به همین دلیل، این نسل خیلی از ما بهتر میتواند مسائل را بفهمد و بچههایی که در حال حاضر لیسانس میگیرند با امکاناتی که در اختیار دارند، امکان پردازش فکری آنها بسیار بیشتر از نسل ما است. به نظر من، ما زمانی که جوان بودیم، کور بودیم و نمیدانستیم که باید چهکار کنیم. سوادمان هم در حد معمول آن دوره بود، چرا که در زمان ما نه دانشکدهای بود و نه کلاسی.
* «… و آسمان آبی» به ایدههایی که داشتم، نزدیک بود و چیز اضافهای نداشت
عزتالله انتظامی در ادامه صحبتهای خود در این نشست با تأکید بر تواناییهای فیلمسازان نسل جدید، گفت: وقتی که خانم غزاله سلطانی در ایران لیسانس خود را گرفت و بعد برای ادامه تحصیل به کانادا رفت، یک طرح ۱۵ صفحهای به من داد و من آن را مطالعه کردم و دیدم که این طرح شبیه کارهای دیگر نیست و مربوط به خود من میشود و درون من میرود. چندبار این طرح را خواندم و در نهایت از آن خوشم آمد اما به این موضوع هم فکر میکردم که سلطانی تا حالا کاری نکرده است… به هر حال و با توجه به گفتوگوهایی که با هم داشتیم در نهایت کار را شروع کردیم اما کار در مقطعی به دلیل سفر به خارج تعطیل شد تا
این که وقتی او از سفر برگشت، کار مجددا پیش رفت.
وی ادامه داد: بار اول که خانم سلطانی میخواست کار را شروع کند، عواملی که انتخاب کرده بود - به دلیل کمتجربگی - نادرست بودند اما در ورسیون دوم انتخاب عوامل خیلی پختهتر شد و او با کادر خیلی بهتری کار کرد. قرارمان هم این شد که بعد از این که من کار را دیدم، اگر خوشم نیامد، تمام پول ایشان را بدهم و فیلم را نگه دارم. اما وقتی که فیلم تقریبا تمام شده بود، برخی از صحنهها را بدون موسیقی دیدم و از نظر خودم فیلم خیلی به آن فکرهایی که من داشتم، نزدیک شده بود. نه چیز اضافهای داشت و نه تعریف بیهوده میکرد، بلکه صرفا نشان میداد که من چگونه زندگی میکنم.
وقتی که صدا و موسیقی آمد، دیدم که تقریبا میشود بهعنوان فیلمی قابلاعتنا روی آن حساب کرد اما دائما هراس داشتم که فیلم چه بازخوردی خواهد داشت… شب اول اکران فیلم در جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر هم واقعا هراس داشتم، اما وقتی که فیلم تمام شد و عکس العمل تماشاگران را دیدم، دلگرمی پیدا کردم. اکران بعدی در برج میلاد و همراه با خبرنگاران بود که باز هم برخورد خوبی با فیلم شد و در نهایت در اکران سوم در سینما فلسطین هم استقبال خوبی شد اما بهترین عکسالعمل در زمان اکران فیلم در ونکوور بود.
* معتقدم که حالت تنهایی ما باید نمایش داده میشد چرا که ما معمولا تنها هستیم
انتظامی در ادامه گفت: به نظر من، بر اساس همان جملهای که در فیلم گفتهام، این فیلم زندگی واقعی من است. و واقعا همین است. شاید تنها ایراد فیلم مربوط به حضور همسرم بود که در این فیلم خیلی کم حضور داشت. یک عکس عروسی در ابتدای فیلم داشتیم که در نسخه عمومی نیست. مشکل این بود که در یک فیلم مستند درباره زندگی من، به دلایل عرفی نمیشد مثلا تصویری واقعی از من و همسرم در خانه و هنگام چای و غذا خوردن نشان داد و به همین دلیل بود که حضور همسرم در این فیلم کم به نظر رسید. در نسخه فعلی تنها یک صحنه همسرم با حجاب حضور دارد که برای خرید از خانه بیرون میرود… البته منطق در حضور ما دو
نفر این را ایجاب میکرد… یعنی وقتی قرار است فیلم داخل خانه من را مستند کند، ممکن نبود چون در منطق مستند، ما دو نفر بیشتر نیستیم و شاید اگر یک غریبه به فضای روایت فیلم اضافه میشد، میشد که همسرم با حجاب حضور داشته باشد.
وی ادامه داد: یک ایراد به فیلم گرفتهاند که چرا بچههای من در این فیلم نیستند! به این دست منتقدان میگویم که اگر قرار بود که زندگی بچههای من در این فیلم نمایش داده شود، آن وقت مستند برای من نبود. من معتقدم که حالت تنهایی ما باید نمایش داده میشد چرا که ما معمولا تنها هستیم. در سنین بالا معمولا افراد با خودشان حرف میزنند و دلمشغولیهای دیگری دارند. در این فیلم این رفتارها نمایش داده شده است.