مدیران فرهنگی مولد نیستند
یکی از نویسندگان پیشکسوت کشورمان گفت: مدیران فرهنگی ما عموماً مولد و فکور نیستند و ناشران ما نیز عرصههای جهانی را تجربه نکردهاند. در چنین شرایطی چگونه میشود انتظار داشت نویسندگان ما جهانی شوند؟
به گزارش فارس، محمد میرکیانی از نویسندگان بسیار پرکار کشور و از برنامهسازان و دستاندرکاران رادیو و تلویزیون است. او که سالها سردبیری قصه ظهر جمعه و مدیریت گروه کودک شبکه ۲ را عهدهدار بود، اینک مشاور مدیر همین شبکه است و از فرصتهای تازهاش برای تألیف و تکمیل کارهای قدیمی خود از جمله رساندن مجموعه کتابهای قصه ما مثل شد به ۱۰ جلد استفاده میکند.
میرکیانی، حدود یک سال و نیم پیش در یادداشت اختصاصی و خبرسازی که در اختیار خبرگزاری فارس قرار داد، طرح ایجاد یک جایزه جهانی برای نویسندگان آزادیخواه را مطرح کرد و پس از آن بود که محسن پرویز به عنوان عضو هیأت مدیره انجمن قلم وارد عرصه شد و این پیشنهاد را با نامگذاری آن به نام «جایزه جهانی دکتر طاهره صفارزاده» تکمیل کرد.
این طرح البته در انجمن قلم مطرح شد، اما سرانجام مشخصی نیافت و بعدها چه میرکیانی و چه پرویز در گفتوگوهای دیگری با فارس اعلام کردند که تأسیس این جایزه نیاز به حمایت گسترده مالی و معنوی نهادهای مختلف دارد و چنین فعالیتی در عرصههای بینالمللی از توان یک انجمن کاملاً غیردولتی و آزاد خارج است.
این روزها با رفت و آمد نویسندگان کشورهای مسلمان و آزادیخواه در قالب هنرمندان معتقد به موج بیداری اسلامی به کشورمان، یک بار دیگر با محمد میرکیانی درباره دستاوردهای این حضور و ارتباط آن به تأسیس جایزه جهانی نویسندگان آزادیخواه به گفتوگو نشستیم که این مصاحبه از نظرتان میگذرد.
فارس: آقای میرکیانی! اجازه بدهید ابتدا یک بار دیگر از آن طرح با شما صحبت کنیم. به نظر نمیرسد کسی جز انجمن قلم آن را دنبال کرده باشد؟
میرکیانی: متأسفانه در کشور ما، راه صاحبان طرح و ایده و مسیر تصمیمسازان از یکدیگر کاملاً جداست. بنابراین یا آنکه فکر و پیشنهاد دارد، قدرت تصمیمگیری و اجرایی کردن پیشنهاد خود را ندارد و یا آنان که تصمیمگیرندگان فرهنگی کشور ما هستند، امکان ارائه طرح و ایده ندارند. میشود به این نتیجه رسید که نیروهای مولد، صاحب فکر و اندیشمند در اغلب تصدیگریهای فرهنگی حضور ندارند. این نیروها، معمولاً افراد اجرایی و هماهنگکنندهای هستند که وقتی نویسندهای طرحی میدهد، ابتدا از آن استقبال میکنند، بعد با بیتوجهی از کنار آن میگذرند و سپس به کلی فراموشش میکنند. در
حالی که طرحی مثل تأسیس جایزه جهانی نویسندگان آزادیخواه دنیا به مدح و ستایش نیاز ندارد و باید روی آن کار میکردند.
فارس: اما انجمن قلم ایده شما را بهتر شنید و دست کم در آن زمان، گام مختصری برای آن برداشت؟
میرکیانی: انجمن قلم از این طرح استقبال کرد، اما آنها یک سازمان مردمنهاد به شمار میروند که قدرت اجرایی ندارند. طبیعی است که چنین تشکلی فقط برای این تأسیس شده که فکر بدهد و نیروهای تصمیمساز از آن حمایت کنند. در واقع، انجمن قلم در قبال چنین ایدههایی وظیفه و مأموریت اجرا ندارد و صرفاً پیشنهاددهندهای است که میتواند به پشتوانه اعضای خود از آن پیشنهاد حمایت کند. خوشبختانه در میان آنها، چهرههای خوشفکر و صاحب اندیشه فراواناند، اما انجمن قلم برای این کار نیاز به سرمایه مالی دارد که اگر چنین سرمایهای در اختیار داشت، دیگر سازمان مردمنهاد نبود.
فارس: اما هیأت مدیره انجمن قلم مصمم بود این کار را به نقطه شروع برساند؟
میرکیانی: از ابتدا هم در هیأت مدیره مطرح نشد. این طرح در مجمع عمومی انجمن قلم مطرح شد و از طرف اعضا مورد تحسین قرار گرفت. منتها این تحسینها فقط میتواند سپاسگزاری مرا برانگیزد و حرکت به سمت اجرایی شدن چنین ایدهای نیازمند حمایت گسترده نهادهایی چون وزارت امور خارجه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، خانههای فرهنگ و رایزنیهای فرهنگی، حوزه هنری و … است.
فارس: بازتاب رسانهای طرح شما البته خوب بود؟
میرکیانی: بله، حتی در مجامع خارجی هم این ایده شنیده شد؛ چون گفته بودم که اعطای جوایز ادبی بزرگ و معروف دنیا مثل «نوبل» به عناصر مؤثری برمیگردد که تأسیساش کرده باشند. بنابراین جایزه را به کسانی میدهند که منافع دولتهای استعماری را تأمین کنند. همین موضعگیری موجب شد که طرح تأسیس جایزه جهانی شنیده و دیده شود. چون من عادت ندارم مثل بعضی افراد، فقط بگویم فلان جایزه خوب نیست. سعی میکنم برای بهبود وضعیت، پیشنهاد هم داشته باشم. منتها با وجودی که این طرح بازتاب خوبی داشت و در محافل گوناگون شنیده شد، اما در نهایت آن را به فراموشی سپردند.
فارس: یعنی شما موضوع را به کلی رها کردهاید؟
میرکیانی: وظیفه من به عنوان یک نویسنده ایرانی که بیش از سه دهه در حوزه داستاننویسی فعالیت میکند، همین بود که طرح را به دوستان بدهم و آن را رسانهای کنم. مأموریت من به عنوان طراح و ایدهپرداز در همانجا به پایان رسید و راه استمرار و پیگیری چنین جایزهای نیاز به تصمیم و اراده تصمیمسازان فرهنگی کشور دارد.
فارس: اما با آمدن محسن مؤمنی شریف در مدیریت حوزه هنری، ظرفیتهای تازهای در این نهاد ایجاد شده که میشود از این ظرفیت به خوبی بهره گرفت. امسال آنها نویسندگان زیادی را از کشورهای دیگر به جشنوارهها و کنگرههای خود دعوت کردهاند که از آن جمله میتوان به کنگره شعر بیداری و داستان انقلاب اشاره کرد؟
میرکیانی: اینها همه خوب و ارزنده است، اما میتواند پیشدرآمدی برای اجرای آن ایده به شمار برود. آثار و نتایج رفت و آمد نویسندگان مسلمان معتقد به موج بیداری اسلامی را هم نمیشود به سرعت ملاحظه کرد. ما باید با ارتباطات گسترده فرهنگی، حضور این نویسندگان و شاعران را در کشورمان به اتفاقی سودمند تبدیل کنیم.
فارس: فکر میکنید زود است درباره طرح تأسیس آن جایزه بزرگ ادبی با آنها صحبت کنیم؟
میرکیانی: به نظرم آن ایده، یک طرح اولیه و حتی خام بوده که مورد استقبال واقع شده است. باید افرادی بنشینند و ابتدا آن پیشنهاد را قابل اجرا کنند. این آمد و شدها، ابتدا باید در مسیری هدایت شود که به اتحاد و انسجام نویسندگان بینجامد. از نظر من حضور نویسندگان موج بیداری اسلامی میتواند مقدمهای برای تأسیس آن جایزه بزرگ باشد، اما به نظر من میزبانان این دست نویسندگان و شاعران، اهداف دیگری را دنبال میکنند. به علاوه اینکه منظور من از طرح آن موضوع، رسیدن به یک تشکل واحد در کشورهای اسلامی نبود. ما نباید لزوماً کشورهای اسلامی را به این جریان دعوت کنیم، بلکه باید نویسندگانی
پای این کار بیایند که دغدغه بشری دارند و نگران آینده جهان هستند. به همین دلیل بود که در طرح خود به آزادیخواهی اشاره کردم که مقولهای غیرایدئولوژیک است و لزوماً پیروان دین و مذهب خاصی را زیر پرچم خود نمیگیرد. با این تعریف، همه نویسندگان آزاد جهان میتوانند در آن حرکت آزادیخواهانه مشارکت و فعالیت کنند و بهترین کتابها و آثار را برگزینند.
فارس: در سالهای اخیر، برخی نویسندگان کشورمان تلاش میکنند آثار فرامرزی به دست مخاطب خود برسانند. به تازگی کتابی از زهرا زواریان با عنوان «زنی در جزیره گمنام» خواندم که حائز همین ویژگیها بود. آیا زمان آن رسیده که نویسندگان ما آثار خود را در نمایشگاه مخاطبان جهانی عرضه کنند؟
میرکیانی: ممکن است تلاشهایی از سوی نویسندگان صورت بگیرد، اما کافی نیست. ایران برای رساندن محتوای تولیدشده خود به عرصههای بزرگتر از مرزهای کشور ناشر حرفهای ندارد؛ ناشری که بتواند با ترجمه آثار ایرانی، آن کارها را به بازار هدف برساند و چون همه پارامترهای جهانیشدن در اختیار نویسنده نیست، با این بضاعت امروز بعید است بشود سودای جهانی شدن در سر پروراند. برای این منظور به مجموعهای از فعالیتهای فرهنگی نیازمندیم که با نگاه جهانی ناشران تکمیل شود. تا آثار ما در کشورهای دیگر به زبان مادری هر سرزمین ترجمه نشود، محال است بتوانیم جهانی شویم.
فارس: اما نویسندگان ما دارند تلاشهای تازهای را در آثارشان نشان میدهند. یعنی معتقدید که این تلاشها بیثمر خواهد ماند؟
میرکیانی: یکی از مشکلات نویسندگی در کشور ما، نداشتن استمرار در کار نویسندگان است. اغلب ما به کار ماندگار فکر نمیکنیم و با خود نمیاندیشیم که شاید آنچه برای ما جذاب است، برای مخاطبان غیرایرانی جذاب نباشد. گاهی آنچه ما به عنوان سوژه نو به آنها ارائه میدهیم، سالها قبل نویسندهای از خودشان به همان سوژه پرداخته و در شکلی بسیار جذابتر ارائه داده است. بنابراین، هر آنچه از نظر ما جدید و جذاب است، لزوما از طرف مخاطبان خارجی نیست. ما باید سعی کنیم پیچیده ننویسیم و اجازه بدهیم کارهایمان برای تمام ابناء بشر، کشش ذاتی داشته، ملموس و قابل فهم باشد و به نیازهای فطری
مردمان جهان پاسخ دهد.
فارس: با وجود رسانههای نو آیا میشود چنین انتظاری از کتاب و داستان داشت؟
میرکیانی: رسانههای جدید، قاعده بازی را به هم زدهاند و حضور این رسانهها مانند فیلم و ماهواره طی ۱۰ ـ ۱۲ سال گذشته، تصرفی در جهان ادبیات به وجود آوردهاند که متأسفانه بسیاری از نویسندگان ما را هم با موج خود بردهاند. به همین دلیل است که ادبیات داستانی ما در دوران بلاتکلیفی و گذار به سر میبرد و تکلیف ما با رسانههای جدید روشن نیست. در این وضعیت باید سعی کنیم به خواستههایی از مخاطب توجه داشته باشیم که تأمین آن از عهده سایر رسانهها برنمیآید و فقط کتاب میتواند این مطالبات را تأمین کند. نویسندگان ما باید اطلاعات خود را از تاریخ و فرهنگ تمدنی ایران و جهان افزایش دهند
و سعی کنند افقهای جدیدی در آثارشان برای جذب مخاطب فراهم کنند.