اهمیت شب قدر چیست؟
به حرمت قرآن، این شب آن چنان عظیم القدر گشته که براى مراقبت مستمر و اجتماعى مداوم در سنگر «جهاد اکبر» مخفى شد زیرا آب هستى در هر کوى و برزنى ارزان عرضه نمى شود.
افکارنیوز: هر موجود طبيعى، در مخزن غيب الهى، داراى وجود عقلى است كه از آن نشئه تجرد معقول به مرحله تجسّم محسوس تنزل مىيابد(۱) و شب قدر نيز از اين اصل كلى مستثنا نيست از اين رو مىتواند داراى ارزش نفسى باشد. امّا ارج ظاهرى آن، به حرمت آن چيزى است كه در اين زمان خاص نزول يافته و آن قرآن كريم است. همان گونه كه ارزش مكان به متمكن آن است ارزش زمان نيز به متزمّن آن است.(۲) حرمت خاص شب قدر به پاس نزول قرآن است از اين رو معناى قدر و منزلت شب قدر- كه بيش از ارج هزار ماه است- هرگز به معناى ارزش اعتبارى نيست بلكه به بركت قرآن، به معناى ارج وجودى و شدّت درجه هستى است. اين زمان
به جهت نزول قرآن، به قدرى اهميّت دارد كه براى اين كه تمام روزها و شبهاى سال، فيض ظرفيّت چنين رخداد مبارك را ادراك كنند تقدير امور و تنزل معانى قرآن و مفاهيم عالى آن، برابر ماههاى قمرى توزيع شده است تا با تنوع و تحوّل همراه باشد و تمام شبهاى سال از جهت گردش جام تقدير و كأس تنزيل بهرهمند گردند و فيض سيّال الهى راكد نگردد. اگر برابر سال شمسى تنظيم مىشد، چنين اداره كأسى و چنان بهرهورى در كار نبود.(۳)
به حرمت قرآن، این شب آن چنان عظیم القدر گشته که براى مراقبت مستمر و اجتماعى مداوم در سنگر «جهاد اکبر» مخفى شد زیرا آب هستى در هر کوى و برزنى ارزان عرضه نمى شود.
حق شب قدر است در شبها نهان تا کند جان هر شبى در امتحان
نه همه شبها بود قدر اى جوان نه همه شبها بود خالى از آن
در میان دلق پوشان یک فقیر امتحان کن و آن که حق است آن بگیر(۴)
از این رو پرسش شما را باید به صورت دیگرى بیان کرد و آن این که چرا اصلًا باید وحى و نزول وحى باشد؟
۱. ضرورت وحى:
در تاریخ ادیان توحیدى، پس از نام مقدس خداوند، هیچ کلمهاى به اهمیت و شگرفى «وحى» نیست چرا که اگر وحى نبود:
۱. خداوند، با غنا و استغناى کامل ذات و ذاتىاش از کل آفرینش، در پرده «غیب الغیوب» باقى مىماند و در آن صورت، کار انسان، زار و عرصه بر او تنگ مىشد و کل بشریت با یک دست اسلحه شکسته بسته یعنى، عقل عدد اندیش، تنها مىماند.(۵)
۲. میان غیب و شهود، طبیعت و ماوراى طبیعت، فاصلهاى پر نکردنى مىافتاد.
۳. اگر خداوند خود را از طریق وحى بر انسان آشکار نمىکرد، آدمى ناچار بود که درباره وجود خداوند، فقط حدس بزند و یا مردم حداقل به دو گروه تقسیم مىشدند: عدهاى حدس مىزدند که خدا هست و مبدئى هست هم جهان، غیبى و هم غیب، جهانى دارد. عدهاى نیز حدس مىزدند که هر چه هست در همین دنیا است، نه پیش از آفرینش خداوندى در کار بوده است و نه پس از پایان طبیعى جهان. سپس از حدس هم فراتر مىرفتند چنان که در تاریخ فکر و فلسفه رفتند و العیاذ بالله استدلال به عدم مبدأ مىکردند.(۶)
۴. اگر وحى نبود، آدمى در پرتو وجود و جاودانگى روح، براى شناخت حقایق جهان پس از مرگ، هیچ منبع اطلاعاتى نداشت و هیچ گونه پیشبینى خاصى در باب نیازهاى ضرورى این سفر طولانى و بى بازگشت، نمىتوانست ارائه کند.
۲. ضرورت قرآن:
اگر قرآنى نبود:
۱. آدمى از اولین، مهمترین و پربارترین نعمت الهى محروم مىشد زیرا انسان تنها در سایه تعلیم خداوند و دریافت و تلقى قرآن، به کمال نهایى خویش مىرسد و تا قرآن نباشد، کسى به مقام انسانیت راه نمىیابد.(۷)
۲. انسان عاقل نمىگشت تعالیم قرآن تنها براى عالم نمودن نیست بلکه براى عاقل ساختن انسانها است.(۸) تلاش قرآن براى این است که انسان را - پس از عالم شدن - عاقل کند و عاقل کسى است که معارف الهى را خوب بفهمد و آن فهمیدهها را نیز خود معتقد شود و در مقام عمل هم خوب عمل کند.
۳. انسان از هدایت محروم مىگشت زیرا قرآن کتاب هدایت و در واقع آخرین، عالىترین و کاملترین آن است،(۹)
۴. آدمى در افراط و تفریط فرو مىغلتید زیرا انسان به بعضى از چیزها گرایش دارد و از بعضى دیگر گریزان و منزجر است. نقش قرآن در این میان تعدیل ارادت و کراهت انسان است که انسان به چه سمتى گرایش پیدا کند و از چه سمتى بپرهیزد. از این رو قرآن کریم براى تنظیم جذب و دفع،
تعدیل شهوت و غضب، تصحیح ارادت و کراهت، تسویه محبت وعداوت و تولّاى انسانها، بشیر و نذیر است.(۱۰)
لیک گر واقف شوى زین آب پاک که کلام ایزد است و روحناک
نیست گردد وسوسه کلى ز جان دل بیابد ره به سوى گلستان
ز آن که در باغى و در جویى پرد هر که از سر صحف بویى برد
(۱۱)
۵. آدمى در غفلت بود و عمر خود را به غفلت سپرى مىکرد زیرا تنها نگاه خود را محدود به دنیاى مادى مىساخت و آن را چون سراى حقیقت مىانگاشت. از این رو جهان براى او معنایى ورا و بالاتر از خود نداشت بلکه هر چه را مىدید و مىنگریست، تنها موجودات تقطیع شدهاى مىپنداشت که فارغ از مبدأ و غایت است و نه «از جایى است» و نه «رو به جایى» دارد. امّا آیات قرآن، انسان را به تدبیر واداشته، او را از این غفلت بیدار مىسازد.(۱۲)
به هر روى دلیل نزول قرآن، نیاز آدمى است و تا زمانى که این نیاز هست - که تا ابد خواهد بود - باید قرآن باشد و تا قرآن هست، باید ظرف نزول و زمان ابلاغ آن(شب قدر) وجود داشته باشد. و به دلیل آنکه قرآن در شب قدر نازل گشته، این شب داراى اهمیتى ژرف است.(۱۳)
پى نوشت
(۱) حجر(۵۱)، ۲۱.
(۲) تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج ۱ صص ۷۷-۷۸.
(۳) همان، صص ۷۸-۷۹.
(۴) مثنوى، دفتر ۲، ابیات ۲۹۳۵-۲۹۳۷.
(۵) علامه سیدمحمدحسین طباطبایى، قرآن در اسلام، دفتر انتشارات اسلامى، قم: چاپ هفتم، ۱۳۷۴ ش، ص ۹۱ و ۹۲.
(۶) بهاءالدین خرمشاهى، قرآن شناخت، طرح نو، تهران: چاپ سوّم، ۱۳۷۵ ش، ص ۴۵ و ۶۴.
(۷) تفسیر موضوعى قرآن، صص ۲۳-۲۴.
(۸) عنکبوت(۲۹)، آیه ۴۳.
(۹) نحل(۱۶)، آیه ۸۹ بقره(۲)، آیات ۲-۱ و
(۱۰) فصلت(۴۱)، آیات ۲ و ۴ - مریم(۱۹)، آیه ۹۷.
(۱۱) مثنوى، دفتر ۴، ابیات ۳۴۷۰-۳۴۷۲.
(۱۲) ص(۳۸)، آیه ۲۹ محمد(۴۷)، آیه ۲۴) براى آگاهى بیشتر در این باب نگا: مقالات، ج ۱، صص ۸۹-۹۸).
(۱۳) براى آشنایى بیشتر با قرآن ر. ک: تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج ۱.
منبع: پرسمان