آیا فقیهان می توانند حاکم اسلامی باشند؟
فقیه در سمت قضاء و ولایت، موضوع شناسی می کند و این کار، بخشی از وظایف اوست؛ خواه با مباشرت و خواه با مشورت و خواه با تسبیب.
- آیا فقیهان می توانند حاکم اسلامی باشند؟ زیرا خود آنان می گویند «موضوع شناسی» کار فقیه نیست؛ چرا که فقه، درباره احکام موضوعات بحثمی کند نه درباره خود موضوعات.
پاسخ: فقیه نمی گوید من کاری به موضوع شناسی ندارم؛ او می گوید فقه از آن جهت که فقه است، در موضوع شناسی بحثنمی کند؛ یعنی از مرجع تقلید نباید توقع داشت که علاوه بر بیان احکام، موضوع شناسی هم بکند و در اختیار مردم قرار بدهد.
اما همین فقیه وقتی که در سِمَت قضاء قرار می گیرد، در آنجا مباشرتاً یا با مشورت کارشناسان، دقیقاً موضوع شناسی می کند و سپس حکم می دهد و حکم قضایی او، متوقف بر شناخت موضوع است که مثلا آیا فلان مرد نفقه داده است یا نه؟ آیا فلانی نشوز کرده است یا نه؟ آیا فلان شخص دزد است و دزدی کرده است یا نه؟ چه کسی قاتل است؟ چه کسی مرتد است؟ چه کسی راشی و چه کسی مرتشی است؟ و …؛ آیا فلان هواپیما به حریم هوائی تجاوز کرد یا نه؟ آیا فلان زیر دریایی به حریم آبی تعدی کرد یا نه؟ آیا در عمل قلب، فلان متخصص با حفظ اصول پزشکی اقدام کرد یا نه؟
در سمت ولایت و حکومت نیز، فقیه جامع الشرایط بی شک نیازمند موضوع شناسی و کارشناسی و مشورت با متخصصان است و این کار را که برای اجرای احکام دین در جامعه ضروری است، انجام می دهد.
بنابراین، فقه از آن جهت که فقه است، کاری به موضوع شناسی ندارد و فقیه نیز در سمت مرجعیت خود که تنها با فقه سر و کار دارد، موضوع شناسی نمی کند؛ اما همین فقیه در سمت قضاء و ولایت، موضوع شناسی می کند و این کار، بخشی از وظایف اوست؛ خواه با مباشرت و خواه با مشورت و خواه با تسبیب.
منبع: ولایت فقیه، آیت الله جوادی آملی، ص۳۷۷-۳۷۸.