وقتی عقل به تنهایی جوابگو نیست!
این مرحله از تسلیم – که ناشی از علم و دانش و برهان است - توانایی عظیمی دارد، اما از آن جا که فقط عقل و فکر تسلیم شده و هنوز دل تسلیم نشده، دچار تزلزل و آفت می شود.
- یکی از مراحل تسلیم، تسلیم عقل و فکر است و قدرتی که بتواند عقل را تسلیم کند، منطق و استدلال و برهان است و در این عرصه از زور و توان بازو، کاری بر نمی آید؛ مثلا هرگز نمی توان با کتک زدن به یک دانش آموز بفهماند که مجموع زوایای مثلثبرابر با دو قائمه است.
قضایای ریاضی را با استدلال باید ثابت کرد و راهی دیگر ندارد. آری، زور می تواند بشر را وادار کند که به زبان از گفته خویش برگردد، ولی فکر بشر هرگز تسلیم نمی شود.
این مرحله از تسلیم – که ناشی از علم و دانش و برهان است - توانایی عظیمی دارد، اما از آن جا که فقط عقل و فکر تسلیم شده و هنوز دل تسلیم نشده، دچار تزلزل و آفت می شود و چه بسا انسان در عمل از این تسلیم دست بردارد و بر خلاف مفاد علمی و برهانی قدم بگذارد. کم نیستند دانشمندانی که از نظر علمی، مطلبی را مستدل و مبرهن ذکر کنند و بدانند، اما در عمق جانشان به آنچه می دانند و می گویند تسلیم نباشند.
این جا علم است، اما ایمان نیست؛ مثل همان دانشمندی که مضرات مشروبات الکلی را به خوبی و از طریق علمی می داند، اما در عمل آن را رعایت نمی کند.
در همین جا لازم است بگویم که هر چند علمِ بدون ایمان، دارای آفات و خطرات غیرقابل جبرانی است و به تنهایی در پرورش و تربیت انسان مفید نیست، لیکن اگر در کنار ایمان قرار گیرد می تواند مکمل و عامل باروری و تقویت ایمان باشد.
همان طور که علم بدون ایمان، نتایج بدی به دنبال دارد، ایمان نیز اگر از علم فاصله گیرد به تعصب کور، منتهی می شود و چنین ایمانی وسیله دست شیاطین می شود تا مؤمنان فاصله گرفته از علم را به عرصه های خطرناک فکری و عملی بکشاند.
منبع: اخلاق اسلامی، آیت الله محفوظی، ص۳۴۵-۳۴۶.