نقش اعتقادات در پیروزیها و شکستها
برخی اعتقادات خود را در پیروزیها و شکستهای به دست آمده دخیل نمیکنند، این در حالی است که گروه دیگر سعی در دخیل نمودن اعتقادات خود در موفقیتها و یا عدم توفیق خود دارند.
به گزارش افکارنیوز، بدون تردید در هر موفقیت یا شکستی خداوند و اولیایش در طول قدرت او هستند که به ما نیرو میبخشند، اما این مساله نباید موجب شود تا اهل ورزش و به خصوص مسوولین و مربیان دائما پیروزیها و شکستها را مشروط به خواست آن بزرگواران بیان کنند.
حجتالاسلام والمسلمین داود زارعیان کارشناس دینی در یادداشتی که آن را در اختیار خبرنگار ایسنا قرار داده به این مساله پرداخته و به سوالات و شبهاتی در این باره پاسخ داده است. مشروح این نوشته به شرح زیر است:
خواستههای ما از خداوند و اولیایش در زندگی ممکن است در یکی از این سه دسته بگنجد اول؛ اموری که کاملا مطلوب خداوند و اولیاء او است. دوم؛ اموراتی که کاملا مغضوب خداوند و اولیایش میباشد مثلا درخواست و دعا برای توفیق در معصیت و گناه و سوم اموری نسبی که با توجه به دعاکننده و زمان و مکان و مصالح دنیوی و اخروی او دارای خیر یا شری بوده و متغیر باشد و آن مانند خیلی از خواستههای دنیوی مانند افزودن مال و یا از این قبیل است.
سوال: ماهیت دنیا در قرآن چگونه معرفی شده است؟
کمله دنیا در قرآن کریم ۱۱۴ مرتبه مورد استفاده قرار گرفته. در بسیاری از آیات آن از دنیا با عنوان لعب و لهو، زینت و اسباب تفاخر، محل تزیین شهوات، متاع قلیل و متاع الغرور یاد شده است که نشان میدهد خاصیت کلی آن چنین است که به هر شکلی بر انسان ظاهر شود نباید خیلی آن را جدی گرفت، زیرا خوشیها و سختیهای آن هر دو زودگذر و فراموش شدنی است. در این شرایط تکلیف عملی انسان چیست؟
کتاب شریف خداوند(تعالی) متذکر میگردد که برخورد مردم با زندگانی دنیوی ممکن است به دو صورت باشد و سومی ندارد. کسانی که وجه همت و تمام تلاش خویش را در جهت دنیاطلبی قرار میدهند راه بر چنین کسانی باز بوده و بهرهی خویش را از آن خواهند گرفت و البته از آخرت بهرهای ندارد. دوم کسانی که وجه همت خویش را آخرت قرار داده و دائما برای کسب رضای الهی در تلاشاند؛ چنین کسانی نه تنها در زندگی اخرویشان غرق در لذت هستند بلکه در دنیا نیز آرامش و سعادت و عزت دارند. آیات کریمه قرآن به هر دو دسته اشاره نموده است(۲۰شوری، ۳۸ نازعات، ۱۴۸ آلعمران، ۲۰۱ بقره و ۵۱ غافر) این آیات اشاره به
وجود یک سنت الهی و تبدیل ناپذیر دارد.
امیرالمومنین(ع) در وصیت نامه مشهور خویش به امام حسن مجتبی(ع) که حقیقتا کلیدی طلایی و راهنمایی روشن برای همگان به خصوص نسل جوان است، میفرمایند: " … و بدان که برای آخرت آفریده شدهای نه برای دنیا و برای رفتن از آن نه باقی ماندن و برای مرگ(زندگی اخروی) نه زندگی دنیوی و همچنین بدان که تو در منزل کوچ و حرکت و در خانهای هستی که باید مقدار لازم و کفاف را از آنجا برگرفت و تو در راه آخرت میباشی ". البته اهل این دو گروه نیز نشانههایی دارند که هرکس میتواند به وسیله آن خویشتن را محک بزند به عنوان مثال کسی که غرق در حسادت نسبت به دیگران به خاطر موفقیتهایشان بوده یا
کینهتوز است نمیتواند از دسته دوم و آخرت طلب باشد و به تعبیر آیات قرآن کریم، به دنبال حرص و کسب دنیوی و پست است.
در اینجا این سوال برای خواننده محترم پیش میآید که اگر دنیا بد و غیرمطلوب است پس اساسا فسلفه خلقت آن چیست؟ در جواب باید گفت؛ این فکر به وجود نیاید که اسلام دین رهبانیت و گوشهنشینی است همانطور که در مسیحیان قدیمی و بعضا جدید یا در بعضی از ادیان هند و بودا و خاور دور وجود دارد که نمودار ریاضتهای غیررحمانی هستند و خود بحثی مفصل و مجزا دارد.
از سوی دیگر دین اسلام، دین دنیا پرستی یهود و دنیای سرمایهداری و انحرافات کمونیستی نیز نیست بلکه دین عدالت و میانهروی است و با هرگونه تندروی یا کندروی مخالف است به همین خاطر چه بسا میبینیم در روایات تعابیر زیبایی نسبت به آن آمده است. البته به شکلی که دید انسان به آن محدود نشده و آن را مقدمهای برای رسیدن به رضوان الهی قرار بدهد و مزرعهای بر آخرت خود ببیند. آنچه منظور آیات و روایات از نکوهش دنیا بوده، تعلق محبت به آن است یعنی دنیا دوستی و محبت آن را در دل داشتن بد است نه اصل خلقت آن. از این رهگذر در احادیثی از ائمه معصومین(ع) به این معنی اشاره شده که دنیا و
روزگار را لعنت نکنید زیرا او به لعنت کنندهاش میگوید: تو خداوند را معصیت کردی در حالی که از من معصیتی سرنزده است.
با ذکر این مقدمه میگوییم اساسا از نظر اسلام ورزش، کار مطلوب و پسندیدهای به شمار میرود و اسلام همچنان که توصیههای کلی به ورزیدگی، بهداشت و صحت بدن نموده در بسیاری موارد پا فراتر نهاده و وارد جزییات شده و همانطور که در احادیثمیبینیم درباره ورزشهایی همچون اسب سواری، شنا و تیراندازی سفارش نموده و صدها حدیثو روایت درباره طب، گیاهان دارویی و داروهای گیاهی وجود دارد. در گذشته نه چندان دور بیشتر رشتههای ورزشی با اهدافی همچون صحت بدن، آمادگی شخصی، شرکت در رزم و یا به خاطر فضیلتی که برای آن ذکر وجود داشته دنبال میشد.
در دنیای امروز با گسترش ارتباطات میان نقاط مختلف شهرها و کشورها ورزش ابزاری برای تفریح و سرگرمی، رقابت و کسب شهرت و حتی مطامع تجاری و سیاسی در آمده است. به عنوان مثال در ورزش فوتبال که در حال حاضر تقریبا پرطرفدارترین ورزش در سطح مردم جهان است میبینیم که بیشترین سرمایهها نیز به سوی آن سوق داده میشود و طبیعتا محل بیشتری برای طرح دعوا میان دست اندرکاران و هواخواهان نسبت به ورزشهای دیگر دارد.
پیش از این گفتیم ماهیت اعمال عادی زندگی در دنیا، فارغ از نگاه به آخرت بازیچهای بیش نیست پس نباید برای آن برنامهریزی دائمی نمود. آنچنان که مسافر، مسافرخانه را تزیین نمیکند؛ حالا ببینید به راهانداختن مسابقات ورزشی با صرف هزینههای میلیاردی و جمع آوری هواداران و رفتن به ورزشگاهها در پاسی از شب قبل از بازی در سرما و گرما و ایجاد هیجان و نگرانی و اشک شوق و پیروزی و شکست، ایجاد نوعی بازیچه در دل دنیا است که خود دنیا بازیچهی بیش نیست. تازه اینها زمانی است که حرامی در کار نباشد، اما هیهات از آنجا که غوطهور شدن در این عرصه از مظاهر غفلت و دوری از هدفی است که
انسان برای آن خلق شده است.
عجیبتر آن که این بازیچهها را به صورت اقلام بازیهای یارانهای هم در میآورند و در اختیار خردسال تا نوجوان و جوان ما قرار میدهند و با تبلیغات فراوان او را چنان به هیجان در میآورند که یک جوان، تمام کردن یک مرحله از آن را حتی به قضا شدن نمازش ترجیح میدهد و این یعنی فرورفتن در سه لایه از غفلت و این دقیقا همان هدفی است که شیطان دنبال میکند. آیا این است آن تربیتی که اسلام برای دورههای مختلف تربیتی افراد از خردسالی تا سالمندی در نظر دارد؟! این در حالی است که قرآن با تعبیر «خلق لکم» فلسفه آفرینش را بیان فرموده و در روایت قدسی میفرماید: «خلقت الاشیاء لاجلک
وخلقتک الاجلی» یعنی جهان را برای تو ای انسان آفریدم و تو را برای خودم و چه افتخاری بالاتر از این؟. اما متاسفانه میبینیم که عکس آن رخ داده و گویا انسان برای دنیای فانی آفریده شده است.
چه ارتباطی میان اعتقادات دینی افراد با نوع جهتگیری آنها در رفتارورزشیشان وجود دارد؟
آنچه در اینجا برای ما مهم است آن است که بیابیم چه ارتباطی میان اعتقادات دینی افراد با نوع جهتگیری آنها در رفتار ورزشیشان وجود دارد. در تمام دنیا تیمها و رشتههای ورزشی مسوولین، بازیکنان و طرفدارانی دارند در این میان بعضی از این افراد ثبوتا هیچ اعتقاد و اعتنای خاصی به مسائل دینی و اعتقادی ندارند پس تصور هیچگونه برقراری ارتباط میان ورزش با اعتقادات مذهبی در حق او ممکن نیست.
دسته دیگر که دارای اعتقادات دینی و مذهبی هستند خود به دو گروه تقسیم میشوند. برخی اعتقادات خود را در پیروزیها و شکستهای به دست آمده دخیل نمیکنند این در حالی است که گروه دیگر سعی در دخیل نمودن اعتقادات خود در موفقیتها و یا عدم توفیق ورزش خود دارند. روی سخن ما با این دسته اخیر است در این باره مطلب خود را در قابل یک مثال و پرسش پس از آن مطرح میکنیم.
فرض کنید یک مربی یا بازیکن یا هوادار از خداوند میخواهد تا اورا موفق به پیروزی در فلان بازی نماید که نتیجه آن باخت تیم مقابل میشود.
سوال این است که آیا اینجا محلی برای دعا است؟
به طورکلی باید گفت: دعا برای موفقیتها در غیرحرام و غیر معصیت خداوند مطلوب است اگرچه برای امور دنیوی باشد؛ زیرا که عادتا نشان از حسن ظن دعاکننده به خداوند دارد و اینکه هیچ موفقیتی جز با نیرویی که خداوند به انسان میبخشد به دست نمیآید. حالا فرض کنید دو تیم مقابل هم، معتقد به یک دین و مذهب هستند و هر دو برای پیروزی خود و شکست تیم مقابل دعا میکنند آن چه پیش میآید نشانگر چیست؟ این مثال دقیقا مانند ماجرای آن کشاورز و بنّا است که کشاورز از خداوند برای رونق کشت خویش باران و بنّا نباریدن آن را برای جلوگیری از خرابی خشتهایش طلب مینمود که این مباحثمربوط به عالم
تزاحم در میان اقتضائات است یعنی برخورد دو یا چند مصلحت و اهم و مهم نمودن یکی بر دیگری.
باید گفت همانطور که شکست و نرسیدن به مطلوب در این موارد نشان از دوری شخص بازنده و شکست خورده از پروردگار نیست، لازمه پیروزی و نیل به مقصود نیز آن نیست که خداوند به شخص یا گروه به هدف رسیده، نظری خاص داشته است. البته چه بسا مشکل ناشی از ضعف در همت عوامل آن باشد پس نباید نتیجه خود ساخته را به حساب خداوند بزرگ گذاشت. در اینجا مناسب است گفته شود که خیر و شر تعاریف مختلفی در دید افراد دارد. عدهای خیر و شر را در محدوده گوارا و ناگوار خویش میبینند یعنی اگر به آنچه میخواهند، برسند نتیجه را خیر میپندارند و اگر نرسیدند شر به شمار میآورند. درستتر این است که بگوییم
آنچه خداوند برای انسان مصلحت ببیند، " خیر " و آنچه مصلحت نداند جز " شر " نیست. همچنانکه امیرالمومنین(ع) در جای دیگری از وصیتنامه مذکور مشکل ما را حل نموده و میفرمایند: … پس کٌندی در اجابت دعا تو را نومید نسازد زیرا اجابت به میزان نیت(صحیح و خالص) است چه بسا که رسیدن به مطلوب به تاخیر میافتد تا خود این، موجب بزرگی اجر و پاداش و فزونی عطا و بخشش به فرد درخواست کننده باشد چه بسا چیزی را درخواست کنی اما هیچگاه به تو داده نشود و بهتر از آن در این زندگانی زودگذر و یا در جهان ابدی به تو عطا گردد یا آن که از تو روی میگرداند زیرا خیر تو در آن است(چون به دست آمدنش موجب ضرر
میشود) چه بسا حاجتی از خداوند میخواهی که دین تو را میگیرد و نابود میسازد پس باید درخواست تو در اموری باشد که زیبایی آن برای تو به جا مانده و پیامدش گریبان تو را نگیرد. زیرا نه مال به عنوان نمونهای از خواستههای دنیوی برای تو باقی میماند و نه تو برای آن.
قرآن کریم نیز اجمالا این معنا را به خوبی متذکر میگردد. در آیه ۲۱۶ از سوری شریفه بقره میخوانیم «چه بسا چیزی را خودش نداشته باشد و حال آنکه برای شما خیر است و چه بسا چیزی را دوست بدارید در حالی که برای شما شر(گرفتاری) است و خداوند میداند حال آن که شما نمیدانید» پذیرش این مطالب زمانی ساده میشود که انسان خداوند و صفات او را بهتر بشناسد. کسی که خداوند را قادر و توانای مطلق، رحیم و مهربان، کریم و بخشنده و در نهایت حکیم و اهل مصلحت بداند اگر به خواست او راضی باشد باور دارد که مجموع امور زندگی روی هم رفته به خیر او است. نکتهای که شایسته یادآوری بوده آن است که اگرچه
گفتیم در هر موفقیت یا شکستی این خداوند و اولیایش در طول قدرت او هستند که به ما نیرو میبخشند، اما نباید موجب شود تا اهل ورزش و به خصوص مسوولین و مربیان دائما پیروزیها و شکستها را مشروط به خواست آنها بیان کنند تا مبادا برای دیگران و به ویژه هواداران به خاطر دریافت و فهم ناقص از مساله خیر و شر که گفته شد ایجاد شبهه نماید.
چه بسیار به خاطر به اشتباه افتادن در فهم مساله موجب برقراری رابطه فکری مستقیم شکستها و باختنها با مقوله اعتقاد و دعا شده و هواداران برد و باخت تیم خود را ناشی از ناکارآمدی توسل در زمان باخت خویش و یا عدم خلوص طرف دیگر در زمان برد دانسته و موجب ورود در ورطهی ضعف اعتقاد گردد. پس شایسته و بایسته است میزان آن به خوبی شناخته شده و نقش زمان و مکان در آن به خوبی لحاظ گردد.