تفسیر آیه تبلیغ در سایه روایات
احادیثو روایات و گفتار صحابه و روات و نظریّات مفسّرین و دانشمندان، همگى دلالت دارد که آیه تبلیغ پیرامون ولایت امیر المؤمنین على علیه السلام نازل شده است.
سرویس مذهبیافکارنیوز- عدّه زیادى از محدّثان صدر اسلام معتقدند که آیه «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ؛ اى پیامبر! آنچه را از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملًا(به مردم) برسان؛ و اگر(این کار را) نکنى رسالت او را انجام نداده اى. خداوند تو را از(خطرات احتمالى) مردم نگاه مى دارد و خداوند، جمعیّت کافران(لجوج) را هدایت نمى کند.» ۱ در شأن امیر مؤمنان على علیه السلام نازل
شده است.
از جمله این دانشمندان:
۱ - «ابن عبّاس» راوى، مفسّر معروف و کاتب وحى، که مورد قبول شیعه و اهل سنّت است.
۲ - «جابر بن عبد الله انصارى» چهرهاى بسیار آشنا که او نیز مورد قبول هر دو گروه مى باشد.
۳ - «ابو سعید خدرى» از بزرگان اصحاب پیامبر که بسیار مورد احترام است.
۴ - «عبد الله بن مسعود» یکى از نویسندگان وحى و از مفسّران قرآن کریم.
۵ - «أبو هریره» از راویان پرکار مورد قبول اهل سنّت.
۶ و ۷ - «حذیفه» و «براء بن عازب» دو تن از معاریف اصحاب پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله.
و جمعى دیگر از دانشمندان و یاران پیامبر معترفند که آیه فوق پیرامون ولایت حضرت على علیه السلام نازل شده است.
قابل توجّه این که، در مورد روایاتى که بعضى از اشخاص فوق نقل کرده اند، طرق مختلفى وجود دارد؛ مثلًا روایت فوق با یازده طریق از ابن عبّاس و جابر بن عبد الله انصارى نقل شده است.
در بین مفسّران اهل سنّت نیز عدّهاى روایت مربوط به ولایت امیر مؤمنان علیه السلام را نقل کرده اند، که مى توان به آقاى «سیوطى» در «الدّرّ المنثور، جلد دوم، صفحه ۲۹۸» و «أبو الحسن واحدى نیشابورى» در «اسباب النّزول، صفحه ۱۵۰» و «شیخ محمّد عبده» در «المنار، جلد ششم، صفحه ۱۲۰» و «فخر رازى» در «تفسیر کبیر» و سایر تفاسیر اشاره کرد.
در اینجا براى نمونه فقط قسمتى از کلام فخر رازى را نقل مى کنیم:
او، که در میان مفسّران اهل سنّت بى نظیر است و تفسیر قوى و مشروحى دارد و انسانى هوشیار و عالم است(هر چند تعصّب زیادى نیز دارد، که بعضاً حجابى براى او شده است) پس از بیان نُه احتمال در تفسیر آیه فوق، ولایت امیر مؤمنان را به عنوان دهمین احتمال مطرح مى سازد.
متن کلام فخر رازى به شرح زیر است:
نزلت الآیة فى فضل علی بن أبی طالب و لما نزلت هذه الآیة أخذ بیده و قال: من کنت مولاه فعلی مولاه اللّهم وال من والاه و عاد من عاداه، فلقیه عمر فقال: هنیئاً لک یا بن أبی طالب! أصبحت مولای و مولى کل مؤمن و مؤمنة …۲
این آیه در مورد علىّ بن أبی طالب نازل شده است. هنگامى که این آیه شریفه نازل شد، پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله دست على علیه السلام را گرفت(و بلند کرد) و فرمود: «هر کس که من مولاى او هستم پس این على هم مولى و رهبر اوست. پروردگارا! کسانى که ولایت على را پذیرفته اند دوست بدار و کسانى که با او به دشمنى برخاسته اند، دشمن بدار!» سپس عمر با على علیه السلام ملاقات کرد و به آن حضرت عرض کرد: «اى فرزند ابو طالب! این فضیلت و مقام بر تو مبارک باشد. تو از امروز مولا و رهبر من و همه مردان و زنان مسلمان شدى!»
طبق آنچه در کتاب «شواهد التّنزیل» آمده، «زیاد بن منذر» مى گوید:
نزد امام باقر علیه السلام بودم، در حالى که آن حضرت در گفتگو با مردم بود، شخصى از اهل بصره به نام «عثمان الاعشى» برخاست و گفت: اى فرزند رسول خدا، جانم به فدایت باد! از حسن بصرى پرسیدم که این آیه در مورد چه کسى نازل شده است؟ گفت: در مورد مردى، ولى نام او را مشخّص نکرد!(لطفاً شما بفرمائید که این آیه در مورد چه کسى نازل شده است؟)
امام فرمود: اگر مى خواست بگوید مى توانست نام او را بیان کند، ولى از ترس نگفته است(چون در دوران سیاه بنى امیّه بوده، علاوه بر این که میانه خوبى هم با امیر مؤمنان على علیه السلام نداشته است) امّا من مى گویم … هنگامى که خداوند جان پیامبر صلى الله علیه و آله را در مقابل خطرات احتمالى تضمین کرد، آن حضرت دست علىّ بن أبی طالب علیه السلام را بلند کرد و او را به عنوان جانشین و خلیفه خود معرّفى نمود. ۳
نکته جالب توجّه این که، حاکم حسکانى نویسنده کتاب شواهد التّنزیل که روایت فوق را نقل کرده از اهل سنّت است، همانگونه که علماى دیگر اهل سنّت نیز روایت فوق را نقل کرده اند.
نتیجه این که، احادیثو روایات و گفتار صحابه و روات و نظریّات مفسّرین و دانشمندان، همگى دلالت دارد که آیه تبلیغ پیرامون ولایت امیر المؤمنین على علیه السلام نازل شده است.
منبع:
۱ - سوره مبارکه مائده / آیه۶۷.
۲ - التّفسیر الکبیر، جلد ۱۱، صفحه ۴۹.
۳ - شواهد التّنزیل، جلد ۱، صفحه ۱۹۱، حدیث۲۴۸.
4-آيات ولايت در قرآن، ص: ۳۴