سخنان گهربار امام حسن علیه السّلام
به راستى، بیناترین دیده ها آن است در خیر نفوذ نماید و شنواترین گوشها آن است که تذکّرها را بشنود و از آن بهرهمند شود و سالمترین دلها آن است که از شک و شبهه ها پاک باشد.
سرویس مذهبیافکارنیوز- امام کریم، امام حسن(ع) می فرماید:
۱ - هیچ مردمى با هم به مشورت نپردازند مگر آن که به راه درست رهنمون شوند.
۲ -فرومایگى این است که شکر نعمت به جاى نیاورى.
۳ - امام حسن علیه السّلام به یکى از فرزندان خود فرمود: اى پسر جانم! با هیچ کس برادرى مکن مگر آن که بدانى کجاها رفت و آمد دارد و چون خوب به این مسأله پى بردى و معاشرت او را پسندیدى به این شرط با او صمیمانه دوستى کن که در لغزش، گذشت داشته باشید و در سختى، یارى کردن با مال و جان.
۴ - در طلب روزى مانند کسى که براى پیروزى پیکار مى کند، مکوش و به تقدیر نیز چندان تکیه مکن که مانند شخص تسلیم شده هیچ تلاشى نکنى؛ در جستجوى فضل و روزى خدا برآمدن از سنّت است و انتخاب راه اعتدال در طلب روزى از عفّت است. نه عفت مانع روزى است و نه حرص سبب افزایش روزى است؛ چرا که روزى قسمت شده است و حرصورزى موجب افتادن در ورطه گناه است.
۵ - خویشاوند کسى است که محبّت او را نزدیک کرده گرچه نسب او دور باشد و بیگانه کسى است که از دوستى به دور است گرچه نسبش نزدیک باشد؛ چیزى از دست به تن نزدیکتر نیست در حالى که همین دست اگر بشکند و فاسد گردد آن را مى برند و داغ مى کنند.
۶ - هر کهبه حسن انتخاب خداوند اعتماد نماید، آرزو نمى کند در غیر حال و وضعى قرار گیرد که خدا برایش انتخاب کرده است.
۷ - شرمسارى[در دنیا] آسانتر از دوزخ رفتن است.
۸ - خیرى که شرّ ندارد، شکر بر نعمت و صبر بر ناگواریهاست.
۹ - امام حسن علیه السّلام به مردى که از بیمارى بهبود یافته بود فرمود: همانا خدایت تو را یاد کرد تو نیز خدا را یاد کن و از تو گذشت نمود تو نیز سپاسگزارش باش.
۱۰ - امام حسن علیه السّلام هنگام صلح با معاویه،[به طرفداران خود] فرمود: به خدا سوگند! ما از نبرد با مردم شام برنگشتیم[نه از روى شک بود و نه پشیمانى و جز این نبود که با شامیان نبرد کردیم] در حالى که سلامت دل داشتیم و پایدارى. پس سلامت دل به دشمنى و پایدارى به بى تابى تبدیل شد و شما مردم کوفه، در شروع به جنگ با شامیان، دین خودتان را بر دنیاى خود ترجیح مى دادید و امروز دنیاى خودتان را بر دین خود ترجیح مى دهید؟!
۱۱ - من هیچ کس را نمى شناسم مگر آن که میان خود و پروردگارش حماقتى نشان مى دهد.
۱۲ - به امام حسن علیه السّلام گفته شد: در تو عظمت است! فرمود: بلکه در من عزّت است؛ زیرا خداوند فرموده است: «عزّت از آن خدا و از آن پیامبر او و از آن مؤمنان است»[سوره منافقون(۶۳)، آیه ۸].
۱۳ -[امام حسن علیه السّلام در وصف برادر شایسته اى که داشت فرموده]: او از دیدگاه من از همه مردم بزرگتر بود و اساس بزرگى او به دیده من، کوچکى دنیا در دیده او بود، از سلطه جهل برون بود، دست دراز نمى کرد مگر نزد کسى که مورد اعتماد بود و سودى[براى مسلمانان] در آن مورد نظر، نه شکایتى داشت و نه خشمگین و ناخشنود بود، بیشتر روزگارش را خموش بود، اگر سخن مى گفت بر گویندگان و زبان آوران غلبه مى یافت. مردى افتاده بود و مردم ناتوانش مى انگاشتند امّا همین که زمان کوشش و جدیّت فرا مى رسید، شیر بیشه را مى ماند! چون با دانشمندان جلسه داشت به شنیدن بیشتر شیفته بود تا به
گفتن. اگر در سخن مغلوب مى شد در خاموشى مغلوب نمى شد.
اگر کارى را مى کرد، مى گفت و اگر نمى کرد، نمى گفت.اگر دو کار به او پیشنهاد مى شد که نمى دانست کدام یک از آنها خدا پسندانه تر است آن را نمى پذیرفت که نفس پسندانه بود، هیچ کس را به کارى که زمینه عذر آوردن در آن بود سرزنش نمى کرد.
۱۴ - هر که همیشه به مسجد رفت و آمد داشته باشد یکى از این هشت چیز نصیبش گردد: نشانه اى محکم، برادرى قابل استفاده[علمى و معنوى]، دانشى تازه، رحمتى مورد انتظار، سخنى که به راه راست هدایت نماید یا از هلاکت برهاند و ترک گناهان از روى شرم و حیا یا از ترس خدا.
۱۵ - خداوند پسرى به او ارزانى داشت و قریش براى تبریک گفتن خدمتش آمده و عرض کردند: این پهلوان بر تو مبارک باد! امام حسن علیه السّلام فرمود: این چه سخنى است شاید پهلوان نباشد. جابر عرض کرد: پس یا ابن رسول اللَّه! چه بگوییم؟ حضرت فرمود: هر گاه خداوند به شما پسرى ارزانى داشت و براى عرض مبارک باد رفتید، بگویید: سپاسگزار بخشنده این نوزاده باش و خدا این بخشیده را بر تو مبارک نماید و او را به جوانى رساند و از نیکى او تو را برخوردار فرماید.
۱۶ - از امام حسن علیه السّلام در باره مردانگى پرسیدند، فرمود: آزمندى مرد نسبت به دین خود و بهسازى مال خود[در سایه پرداخت خمس و زکات] و گزاردن حقوق.
۱۷ - به راستى، بیناترین دیده ها آن است در خیر نفوذ نماید و شنواترین گوشها آن است که تذکّرها را بشنود و از آن بهرهمند شود و سالمترین دلها آن است که از شک و شبهه ها پاک باشد.
۱۸ - مردى از امام حسن علیه السّلام خواست تا فکر و خیال او را بخواند. امام حسن علیه السّلام فرمود: مبادا به مدح من پردازى که من خود را بهتر مى شناسم یا مرا دروغگو پندارى که نظر و عقیده چنین کسى مقبول نباشد، یا از کسى نزد من غیبت کنى. آن مرد عرض کرد: اینک اجازه فرمایید تا مرخص شوم. حضرت فرمود: آرى، هر وقت خواستى برو.
۱۹ - همانا، هر که خواهان عبادت است خود را براى انجام آن پاکسازى کند. هر گاه مستحبّات به واجبات آسیب رساند، آنها را ترک کنید. یقین پناهگاه سلامتى است.
هر که دورى سفر[قیامت] را به یاد آرد خود را آماده نماید. خردمند به کسى که از او اندرز خواهد خیانت نکند. میان شما و موعظه، پردهاى از غفلت است. علم و دانش راه عذر جویندگان دانش را بسته است. از هر که شتابان چیزى خواهند مهلت خواهد و آن را که مهلت داده اند امروز و فردا کند.
۲۰ - اى بندگان خدا! تقواى الهى را پیشه خود سازید و در طلب کوشا باشید و براى رهایى جدیّت نمایید و پیش از انتقامهاى عمر برانداز و قطع کننده سریع لذّتها، به عمل[صالح] بشتابید؛ زیرا نعمت دنیا پایدار نیست و از آسیب آن ایمنى نیست و از بدیهایش محفوظ نتوان بود. دنیا فریبکارى است زودگذر و تکیه گاهى است فروریزنده پس اى بندگان خدا از عبرتها پند گیرید و متوجّه اثر گذشتگان باشید و از نعمت خوارى باز ایستید و از مواعظ بهرهمند شوید؛ پس خدا بس است که نگهدار باشد و یاور؛ و قرآن بس است که هم حجّت آور است و هم خصومتگر. بهشت، پاداش[عمل نیکوکاران] را کافى است و عذاب آتش،
کیفر[بدکاران] را بسنده است.
۲۱ - هر گاه یکى از شما با برادر خود دیدار نماید لازم است محلّ نورانى پیشانى او را[که همان محلّ سجده است] ببوسد.
۲۲ - امام حسن علیه السّلام روز عید فطر بر گروهى از مردم گذر کرد که مشغول بازى و خنده بودند، بالاى سر آنان ایستاد و فرمود: به راستى، خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه براى خلق خود ساخته تا به وسیله طاعت او براى جلب رضاى او بر یک دیگر سبقت گیرند. مردمى سبقت گرفتند و کامیاب گشتند و دیگران کوتاهى کردند و ناکام ماندند؛ پس بسیار بسیار شگفت است حال شخص خندان اهل بازى در روز قیامت که در آن روز نیکوکاران پاداش یابند و بیهوده پیشه گان، زیان. به خدا سوگند! چون پرده بردارى شود، حتما بدانند که نیکوکار مشغول به نیکوکارى خویش است و بدکار مشغول به بدکردارى خویش. سپس امام حسن علیه
السّلام راه خویش را گرفتند و رفتند.
منبع:تحف العقول / ترجمه حسن زاده، ص407تا411.