ای فاطمه! برای من در مورد بهشت، شفاعت کن
هنگامی که موکب حضرت معصومه(س) به ساوه رسید، عده ای از دشمنان اهل بیت، به اشاره مأمون عباسی راه را بر آنان بستند و در یک درگیری نابرابر، تمام برادران و بیشتر همراهان او به شهادت رسیدند و حضرت معصومه(س) بر اثر شدت تألمات و بنا بر قولی بر اثر مسمومیت بیمار گشت.
به گزارش افکارنیوز، حضرت فاطمه معصومه(س) در اول ذیقعده ۱۷۳ ق در مدینه منوره چشم به جهان گشود. پدر بزرگوارش حضرت موسی بن جعفر(ع) و مادر گرامی اش نجمه خاتون است. او از کودکی تا جوانی تحت تربیت پدر بزرگوارش و برادر مکرّمش حضرت رضا(ع) قرار داشت و در علم و تقوا و پاسخ به پرسش های مراجعان به مقامی رسید که مدال افتخار فداها ابوه را از پدر خود دریافت داشت. بعد از ورود حضرت رضا(ع) به مرو آن حضرت نامه ای را به وسیله یکی از غلامان خویش برای خواهرش فرستاد که با رسیدن نامه، بلافاصله فاطمه معصومه(س) آماده سفر گشت.(انوار المشعشعین، ۱/۲۱۱؛ کریمه اهل بیت، ۳۸) آن حضرت
در سال ۲۰۱ هجری به همراه پنج تن از برادران(فضل، جعفر، هادی، قاسم، زید) و تعدادی از برادرزادگان و کنیزان روانه خراسان شدند.(مستدرک سفینه البحار، ۸/۲۵۷)
هنگامی که موکب حضرت معصومه(س) به ساوه رسید، عده ای از دشمنان اهل بیت، به اشاره مأمون عباسی راه را بر آنان بستند و در یک درگیری نابرابر، تمام برادران و بیشتر همراهان او به شهادت رسیدند و حضرت معصومه(س) بر اثر شدت تألمات و بنا بر قولی بر اثر مسمومیت(منتهی الآمال، ۲/۱۴۹) بیمار گشت.
در روز ۲۳ ربیع الاوّل ۲۰۱ هجری فاطمه معصومه(س) وارد قم شد و ناقه حضرت در محلی که امروز به نام میدان میر نامیده می شود، زانو به زمین زد و این افتخار نصیب موسی بن خزرج، بزرگ اشعریان، شد تا هفده روز میزبان دختر، خواهر و عمه امام باشد.
آن بانو سرانجام در روز دهم ربیع الثانی ۲۰۱ هجری از دنیا رحلت کرد و با تجلیل فراوان مردم قم، و به وسیله دو فرد ناشناس، به خاک سپرده شد.(همان، ۱۶۱)
زمینی که آستانه حضرت معصومه(س) در آن واقع است، بابلان نام داشته، و این زمین پیش از آنکه مرقد مطهر آن حضرت شود، بنایی نداشته است، فقط ملکی از ملکهای موسیبن خزرج بوده است، این زمین را موسی بن خزرج که هم مهماندار حضرت معصومه بود و هم در عصر خویش رئیس و محترم بود، برای دفن آن حضرت معین کرد. آلسعد در این سرزمین سردابی حفر کردند تا آن را مقبره حضرت معصومه(س) قرار دهند. پس از آنکه جنازه مطهر آن بیبی بزرگوار را غسل داده کفن نمودند، آن را به آن سرزمین آوردند، در این وقت میان آلسعد گفت وگو شد که چهکسی داخل قبر شده جنازه را در سرداب به خاک بسپارد، سرانجام اتفاق
کردند که شخصی بهنام قادر که پیرمرد پرهیزکار و صالح و سید بود، داخل قبر شود و آن گوهر پاک را دفن کند. چون بهسراغ آن مرد رفتند، ناگاه از جانب صحرا دو سوار نقابدار پیدا شدند، همین که نزدیک رسیدند، از مرکب خود پیاده شدند و بر جنازه حضرت معصومه(س) نماز گزاردند، سپس داخل سرداب شده جنازه را دفن کردند، آنگاه بیرون آمده رفتند، و کسی نفهمید که آنها چهکسی بودند. آنگاه موسی بن خزرج سقف و سایبانی از بوریا بر سر قبر برافراخت تا هنگامی که حضرت زینب دختر امام نهم(ع) وارد قم گردید و قبهای بر آن مرقد مطهر بنا کرد.
بعد از مدتی اممحمد دختر موسی پسر امام جواد(ع) وفات کرد، جنازه او را کنار مرقد حضرت معصومه به خاک سپردند. مدتی بعد، میمونه خواهر اممحمد وفات کرد، او را نیز کنار مرقد حضرت معصومه به خاک سپردند و قبهای جداگانه روی قبر آن دو بانو، بنا نمودند. سپس بریهیه دختر موسیبن امام جواد(ع) وفات نمود، او را نیز در آنجا به خاک سپردند. مرحوم محدثقمی، غیر از بانوان فوق، از بانوان دیگر نیز نام برده که کنار مرقد مطهر حضرت معصومه(س) مدفون هستند، مانند: زینب دختر امام جواد(ع)، اماسحاق کنیز محمدبن موسی مبرقع، و امحبیب کنیز محمدبن احمدبن موسی مبرقع. بنابراین در مجموع شش تن از
امامزادگان، و منسوبین به امامان(ع) کنار مرقد مطهر حضرت معصومه دفن شدهاند.
چرا حضرت معصومه(س) ازدواج نکرده است؟
در پاسخ به این سؤال دو مطلب گفته شده که هرکدام، یا یکی از آنها، دلیل شایستهای است که موجب ترک ازدواج حضرت معصومه(س) شده است:
۱. دختران امام کاظم(ع) بهویژه حضرت معصومه(س) در سطحی از کمالات بودند که برای خود کفو مناسب خود نیافتند، تا با او ازدواج کنند، امام کاظم(ع) فرموده بودند تا با مورد سفارش معصومین و مشورت برادرشان حضرت رضا(ع) ازدواج کنند. ابراهیم بن عبدالله از موسی بن جعفر(ع) نقل کرده که آن حضرت جمعی را مانند اسحاق بن جعفر، ابراهیم بن محمد و جعفر بن صالح و … را بر وصیت خود شاهد گرفت و فرمود: «شاهد میگیرم آنها را که این وصیت من است که به فرزندم علی وصیت کرده ام…(از جمله وصیتم این است) اگر مردی از شما خواست خواهرش را شوهر دهد، این حق را ندارد، مگر با اجازه و فرمان او(علی) و نه دختران من(حق
دارند) که یکی از خواهران خود را شوهر دهند و یا مادران آنها و نه سلطانی، و نه کاری برای آنها انجام دهد، مگر اینکه با نظر و مشورت او(علی) باشد. اگر بدون اجازه او به چنین کاری اقدام کنند، به راستی با خدا و رسولش مخالفت و در سلطنت او منازعه کرده اند و او(حضرت رضا) به مصالح قومش در امر ازدواج آگاه تر است. اگر خواست به کسی شوهر دهد، شوهر می دهد و اگر خواست رد کند، رد می کند.(بحارالانوار، ۴۸/۲۷۶ - ۲۸۰؛ عیون الاخبار، ۱/۲۶؛ عوالم، ۲۱/۴۷۵؛ اصول کافی، ۱/۳۱۷)» این سفارش و قرائن دیگر بیانگر این است، که باید برای آنها همسر مناسبی باشد. با توجه به اینکه در مورد حضرت زهرا(ع)، اگر خداوند
متعال علی(ع) را نمیآفرید، در سراسر زمین از حضرت آدم گرفته تا هر انسانی بعد از او، همسر و همتای مناسبی برای فاطمه(س) پیدا نمیشد.
۲. ترس و وحشت حکومت پر از خفقان و اختناق هارون، بهگونهای بود که اگر کسی هم هم کفو ایشان بود، جرأت نمیکرد با دختران امام کاظم(ع) ازدواج نماید و داماد آن حضرت شود، زیرا دامادی آن حضرت، از نظر دستگاه طاغوتی هارون، موجب خطر شدید برای آن داماد میشد، به این ترتیب، حضرت معصومه(س) و بعضی از خواهرانش، از ازدواج صرفنظر کردند. در ضمن نباید این مطلب را از نظر دور داشت که امام کاظم(ع) در زندان بهسر میبرد، و اطلاع امام رضا(ع) از آینده(در مورد شهادت پدر، و هجرت اجباری او به خراسان) شاید دلیل دیگری برای ترک ازدواج حضرت معصومه(ع) باشد. و این نیز از مصائب و رنجهای روزگار
نسبت به خاندان نبوت است، که ستمگران کینهتوز، با ایجاد شرایط نامساعد، آنها را از مواهب زندگی، محروم ساختند و باعثهجرت عظیم حضرت معصومه(س) از حجاز به ایران شدند.
فضیلت زیارت حضرت معصومه(س)
یکی از مهمترین امتیازها و فضیلتهای معنوی حضرت فاطمه معصومه علیها السلام، تأکید و تشویق سه امام معصوم علیهم السلام به زیارت ایشان است. وصف مستقیم ائمه درباره آن حضرت، از این جهت حائز اهمیت است که در میان امامزادگان و فرزندان ائمه، فقط به زیارت این بانوی گرامی سفارش شده است. در احادیثمعتبری پاداش زیارت آن حضرت، بهشت بیان شده که مهمترین اجر و پاداش برای عملی نیک است.
امام صادق علیه السلام فرمودند:
«من زارها وجبت لهالجنة؛ کسیکه او را زیارت کند، بهشت بر او واجب میگردد.»
امام رضا علیه السلام هم بارها فرمودهاند:
«من زارها عارفاً بحقها فلهالجنة؛ کسیکه او را زیارت کند، در حالی که حق او را بشناسد، بهشت برای او است».
«ان زیارتها تعدلالجنة؛ همانا زیارت او، برابر کسب بهشت است».
«من زارها فلهالجنة؛ کسیکه او را زیارت کند، پاداش او بهشت است».
«من زارالمعصومة بقم کمن زارنی؛ کسیکه(قبر خواهرم) معصومه را در قم زیارت کند، مانند آن است که مرا زیارت کرده است».
امام جواد علیه السلام نیز فرمودند:
«من زار قبر عمتی بقم فلهالجنة؛ کسیکه قبر عمهام را در قم زیارت کند، بهشت برای او است».(بحارالانوار، ۴۸/۳۱۷ و ۹۹/۲۶۷؛ عیونالاخبارالرضا، ۲/۲۹۹؛ کاملالزیارات، ۳۳۸)
۱. احوالات حضرت معصومه، محمد حسین مفلس، مخطوط.
۲. انوار المشعشعین، شیخ محمد علی بن حسن کاتوزیان تهرانی، ۱۳۲۷ هجری، ۲۴۳صفحه.
۳. بارگاه حضرت معصومه، بیژن سعادت، چاپ ۱۹۷۷، فلورانس ایتالیا.
۴. بارگاه حضرت معصومه، نشریه شهرداری قم، ۷۳ صفحه.
۵. بدر فروزان، عباس فیض، ۱۳۶۴ هجری، قم، ۴۵۲ صفحه.
۶. تاریخ مشاهیر و قبور واقعه در بلدة قم، افضل الملک، ۱۳۴۸ هجری، ۷۲ صفحه.
۷. التحفة الفاطمیة الموسویه، محمد علی کچوئی قمی، ۱۳۲۰هجری.
۸. تربت پاکان، سید حسین مدرسی طباطبائی، ۱۳۵۵، دو جلد، ۱۲۳۸صفحه.
۹. تعزیه حضرت معصومه، صادق همایونی، مجله کاوه شماره ۴۱ و ۴۲،۱۳۵۲، مونیخ.
۱۰. چکامه، عباسخان افشار متخلص به پریشان، موجود در کتابخانه آستانه.
۱۱. حیات حضرت معصومه قم، سید حیدر مهدی، ۱۹۸۳، حیدرآباد، ۱۰۰صفحه.
۱۲. حیات الست، شیخ مهدی منصوری، م ۱۴۰۶، چاپ ۱۳۸۰ ه، قم.
۱۳. زندگانی حضرت معصومه، محمد شیرین کلام، چاپ قم.
۱۴. فاطمه بنت الامام موسی الکاظم، محمد هادی امینی، ۱۴۰۵ه، قم، ۱۶۰صفحه.
۱۵. فاطمه بنت الامام موسی بن جعفر، سید محمد باقر ابطحی، ۱۴۰۹ه.
۱۶. معصومه قم، سید تقی طباطبائی قمی، ۱۳۶۵،۴۸ صفحه.
۱۷. ودیعة آل محمد فاطمه معصومه، محمد صادق انصاری، ۱۴۱۴ه، قم.
۱۸. وسیلة المعصومیّه، میرابوطالب مشهور به سید بیوک واعظ تبریزی، ۱۰۶صفحه.
۱۹. زندگانی حضرت معصومه و تاریخ قم، سید مهدی صحفی، ۱۳۹۰ه، قم، ۱۳۲صفحه.
۲۰. بارگاه حضرت معصومه تجلیگاه فاطمه زهرا۳، سید جعفر میر عظیمی، انتشارات مشهور، ۲۲۹صفحه.
۲۱. تاریخچة قم و حضرت معصومه، محمد محمدی اشتهاردی، ۹۶صفحه.
۲۲. حضرت معصومه و شهر قم، محمد حکیمی، ۱۳۶۵ مشهد، ۱۳۵صفحه.
۲۳. در حریم حضرت معصومه، علی اکبر مهدی پور، ۱۴۱۵، قم.
۲۴. زندگینامة حضرت معصومه، محمد محمدی اشتهاردی، ۱۳۵۰،۲۱۸صفحه.
۲۵. چهل حدیثقم و حضرت معصومه، محمود شریفی، نشر معروف، ۱۳صفحه.
۲۶. کریمه اهل بیت، علی اکبر مهدی پور، ۱۴۱۵ه، ۵۳۶صفحه.[۱۷]
27.نگین قم، جواد محدثی، 1380ش، 80صفحه.