چرا امیرالمؤمنین(ع) بنی امیه را فتنه نامید؟
چرا امام حسین(ع) با یزید مذاکره نکرد؟
شاید بتوان گفت مقصود حضرت از فتنه خواندن بنیامیه این باشد که آنها یک پدیدهای چند پهلو و غیر قابل شناخت در جامعه اسلامی هستند.
به گزارش افکارنیوز، با توجه به توضیحاتی که در مورد خصایص بنیامیه داده شد، شاید بتوان گفت مقصود حضرت از فتنه خواندن بنیامیه این باشد که آنها یک پدیدهای چند پهلو و غیر قابل شناخت در جامعه اسلامی هستند که به صورت مرموزانهای جامعه اسلامی را از درون استحاله میکنند و بار دیگر جامعه الهی را به جامعه جاهلی باز میگردانند و ساختار و شاخصه های عصر جاهلیت عرب را دوباره احیا میکنند. وقتی که حضرت میخواست سپاهش را به جنگ اهل شام تحریک کند، فرمود:
أیّها الناس سیروا إلی أعداء الإسلام، سیروا إلی من حارب محمداً قدیماً و جماع طغام، سیروا إلی المؤلّفة قلوبهم کیما تکفوا عن المسلمین بأسهم فطال والله ما صدوا عن سبیل الله و بغوالإسلام عوجا، تخالفوا و تحاربوا علی رسولالله(ص) و المسلمین و جعلوا لهم المراصد و وضعوا لهم المسالح و رموهم بالمناسر و الکتائب و صدوا رسولالله(ص) و المسلمین عن المسجد الحرام و قتلوا الذین یأمرون بالقسط من الناس و جدّوا فی إطفاء نور الله حتّی أظهره الله و هم کارهون؛ ۳۷ ای مردم! به سوی دشمنان اسلام حرکت کنید؛ به سوی کسانی که در گذشته قدیم با محمد جنگیدند، سیر کنید، مردمانی که احمق هستند، به
سوی کسانی که با پرداخت مالی از بیتالمال نسبت به آنها تألیف قلوب شد تا از مسمانان دست بردارند….
در مکتب اهلبیت(س) افشای سوابق سوء افراد و گروههای اجتماعی، در حالت عادی عملی قبیح و ناپسند است و حتی شاید در جایی که موجب هتک حرمت افراد شود، مستوجب عقاب هم باشد. از اینرو به بهانه آزادی بیان نباید آبروی یک مؤمن را ریخت؛ اما اگر افرادی که سوابق سویی دارند، با همان هویت سابق اما همراه با رنگ و لعابی مذهبی و خیرخواهانه، مصالح کلی اسلام و جامعه اسلامی را به خطر انداخته و یا در صدد ایجاد فتنه در جامعه باشند، در این صورت وظیفه هر مسلمان آگاه و بصیر این است تا با افشای سوابق سوء آنها پیش از بروز فتنهها، سرچشمههای آن را با روشنگری بخشکاند.
امیرمؤمنان(ع) میدید امویان به عنوان یک حزب زرسالار و دنیامدار امروزه پر و بال گرفته و بر مفصلهای مهم حکومت اسلامی پنجه انداخته و در لباس یک مؤمن و مسلمان در کمین ذبح اسلام و جامعه اسلامی هستند. از اینرو به مردمان حجاز و عراق و یمن که سالها پس از فتح مکه ایمان آورده و چهره سفاک و کینهتوز بنیامیه را از نزدیک ندیده بودند و نمیدانستند پشت این چهرههای آراسته به زیور و نشانه تدین و گفتارهای ملایم و آمیخته با ادبیات دینی چه نیات و نقشههای شومی نهفته است، از طریق بیان سوابق سوء آنان جرأت میبخشید تا در جنگ با آنان عزمشان را جزم کنند و هیچ تردیدی به خود راه
ندهند. ادبیات امیرمؤمنان(ع) به گونهای است که گویی میخواهد به مردم بفهماند جنگ با نفاق، عین جنگ با کفر است و اسلام ظاهری و نمای نوین منافق هیچ تأثیری در زدودن کفر باطنیاش ندارد. روی این جهت آنها را در عین قرائت نماز و قرآن و اتیان حج و عمره و روزه، «دشمن اسلام» یعنی کافر میخواند.
بنابراین اگر در جامعه اسلامی، جریان نفاق حکومت دینی را تهدید کند، وظیفه مسلمانان این است که با آنها مثل کفار برخورد کنند و هیچ تردیدی در جهاد با آنان در خود راه نداده و با کمال صراحت، پیشینه سوء و گذشته پوشالی آنها را به مردم گوشزد نمایند. از همین روست که پیشوای متقیان وقتی به امویان میرسد، تقوا را در افشاگری و بیان مفاسد آنان دیده و میفرمایند: «وأیم الله مازلنا لهم علیالإسلام متّهمین و لأحداثهم فیه خائفین حتّی نجمت منهم هذه الأمور التی ترون». ۳۸ «قسم به خدا ما همواره از آنها بر اسلام بیمناک بودهایم و نسبت به کارهایشان در آن هراس داشتهایم تا این که این
امور از آنها سربرآورد که میبینی»
با همه این تلاشها باز برخی در جنگ صفین از میدان جنگ فرار میکردند؛ تو گویی لاک دینی امویان به قدری مقاوم بود که اصحاب امیرمؤمنان(ع) در استمرار جنگ تردید میکردند. حضرت برای روشن شدن آنها قسم یاد کرده، میفرمودند:
والّذی بعثمحمداً بالحقّ لقد قاتلت معاویة و أباه علی تنزیل الکتاب و أنا الیوم أقاتله و أشیاعه علی تأویل الکتاب؛ قسم به کسی که محمد را به حق به رسالت مبعوثکرد، من در گذشته با معاویه و پدرش بر سر تنزیل قرآن جنگیدهام و امروز با او و طرفدارانش بر سر تأویل بردن مفهوم قرآن میجنگم.
این سخن نشانگر آن است که در مکتب علی(ع)، گناه انکار نزول قرآن مساوی تحریف آن است؛ چرا که هر دو منجر به انحراف بشریت از وحی می شود، که صراط مستقیم سلوک إلی الله و نیل به سعادت است و این در حقیقت انکار خدا و رسول به شمار میآید که عین کفر است، اما در لباس ایمان.
بازتاب دیدگاه امیرمؤمنان(ع) در میان اصحاب آن حضرت
اصحاب امام علی(ع) از حیثدرک سیاسی و بینش اجتماعی دو دسته بودند: دسته اول، که اکثریت اصحاب امیرمؤمنان(ع) را به خود اختصاص داده بودند، از هوش سیاسی پایینی برخوردار بودند. در میان این گروه کسانی بودند که تنها به ظاهر رفتار دو سپاه علی(ع) و معاویه مینگریستند و وقتی میدیدند هر دو شعائر ظاهری اسلام را رعایت میکنند، بر سر دوراهی قرار میگرفتند. همین گروه بودند که در خلال جنگ صفین با مشاهدة قرآنهای سپاه شام دست از جنگ با شامیان شستند. این گروه اگر هم میخواستند شاید نمیتوانستند ماهیت سپاه شام را کشف کنند و با خیال آسوده با آنها بجنگند.
اما در میان سپاه حضرت یاران خاصی پیدا میشدند که با بصیرت به آن چیزی که امیرمؤمنان(ع) از آن ابراز خطر میکرد، پی بردند. یکی از این افراد هوشمند و بافراست، مالک اشتر است. مالک در مورد امویان قسم یاد کرده و میگفت:
قسم به خدا! بنیامیه جز خیانت، چیزی به اسلام نیفزودند و برای اهل اسلام چیزی جز بغض و کینه به یادگار نگذاشتند. اگر برخی از آنها بر طائفهای از مسلمانان سلطه پیدا کنند، خداوند را به خشم آورده و با اعمالشان زمین را تیره و تاریک میکنند؛ سنت پیامبر | را میمیرانند و بدعتها را زنده میکنند. ۳۹
مالک با همین دیدگاه روشن که کاملاً منطبق بر نظریه امیرمؤمنان(ع) در مورد امویان میباشد، در جنگ صفین دلیرانه با سپاه معاویه میجنگید و تا پای چادر معاویه پیش میرفت و سرش را حواله دشمن میکرد؛ چرا که هیچ تردیدی در حقانیت خویش و باطل بودن دشمن نداشت. از اینرو میگفت: «فعجل النُهوض بنا إلیهم؛ با سرعت ما را به سوی آنها ببر».
۳۷ - یا أمیرالمؤمنین إنکمش إلی عدوّنا و لاتعرج فوالله إن جهادهم أحب إلیّ من جهاد الترک و الروم لإدهانهم فی دین الله و استذلالهم أولیاء الله من أصحاب رسول الله صلی الله علیه و سلّم و آله و التابعین بإحسان إذا غضبوا علی رجل حبسوه أو ضربوه أو سیّروه أو حرّموه، و فیئنا[لهم] فی أنفسهم حلال.(المعیار و الموازنه، ص ۱۲۷؛ وقعه صفین، ص ۹۳، با کمی تغییر).
۳۸ - و ما لنا ألّا نقاتل فی سبیلالله و قد أخرجنا من دیارنا و أبنائنا و أموالنا الذین یشربون الخمور و یلبسون الحریر، و یفترشون الدیباج و یزعمون أن فیئنا لهم حلال.(المعیار و الموازنه، ص ۱۲۹.)
۳۹- بنگرید به: اسدالغابه، ج۳، ص ۱۸۴.