درباره ۲ مردی که تمام کشتی دنیا را لرزاندند
کشتی ایران در ادوار گذشته، فوقسنگینهای خاطرهانگیزی را داشته است، مردانی که بهواسطه شخصیتهای خاصی که داشتهاند بر تارک تاریخی کشتی ما ماندهاند و نامشان، ثبتی ابدی داشته است. از همان روزگاری که داشحسین نوری، رفیق شفیق مرحوم تختی بود تا وقتی که همه از درخشش او در فوقسنگین در مسابقات جهانی ناامید شدند و داشغلام ۸۷کیلویی را بهجای او به فوقسنگین بردند.
به گزارش خبرنگار سرویس ورزشی افکار انگار همه در این فوقسنگین نحس که روزی دست داشحسین و روزی دست آقاغلام را بسته بود، طلسم میشدند؛ چون بعدها یعقوبعلی شودورزی و احمد وفادار و ابوالفضل سخدری هم طلسم شدند و بیمدال ماندند تا اینکه ابوالفضل انوری آمد و راه گرفتن مدال را یاد این دردانههایی که از بد حادثه تبدیل به کوه گوشت شده بودند، داد.
فکرش را بکنید آنوقتها در وزن ۸۷ + کیلو که بعدها ۹۷ + کیلو و سپس ۱۰۰ + کیلو شد، یکی مثل کریس تیلور آمریکایی با ۲۰۳کیلوگرم و قامتی بهپهنای یککوه ناهنجار و بدفرم گوشت در مسابقات شرکت میکرد، یکبار همین آمریکایی را یکحریف آلمانی به اسم سیگر، با سالتو از جلو ضربهفنی کرد.
خلاصه داستان اینکه بعد از پایان دوران کوتاه ابوالفضل انوری در تیم ملی کشتی آزاد که یکبرنز جهانی برای او و ورزش ما بههمراه داشت، نوبت یکورزشکار بزرگ در فوقسنگین بود که سالها در میادین آسیایی درخشید و از بازیهای معظم آسیایی در سالهای پایانی دهه۶۰ و دهه۷۰، چهارمدال زرین گرفت، اما او هم مدال جهانی نگرفت. در روزهایی که مدال فوقسنگین برای ما به یکآرزو تبدیل شده بود.
مسلم اسکندر فیلابی بعد از ۴مدال آسیایی و صفرمدال جهانی(!) بالاخره در سال۱۹۷۷، دوبنده خود را درآورد و در بقچه گذاشت. او بعدها به خارج از کشور رفت و روح خودش را با برداشتن اسلحه ضدنظام مقدس جمهوری اسلامی کشت و از منافقین ملعون حمایت کرد. به این ترتیب رضا سوختهسرایی بهجای او از وزن ۱۰۰ به ۱۰۰ + کیلو گرفت و خوشبختانه در همان گام اول مدال نقره جهانی را به نام خود به ثبت رساند. آغاز عهد قدرتنمایی سوختهسلیمانی دوران سوختهسرایی و سلیمانی در فوقسنگینی که بعدها به ۱۳۰کیلوگرم محدود شد، از سال۱۹۷۸ در مسابقات جهانی مکزیکو شروع شد و تا المپیک۱۹۹۲ بارسلون
ادامه پیدا کرد. البته این دو بسیار زودتر صاحب دوبنده تیمملی شده بودند.
سوخته از سال۱۹۷۳ در مسابقات جهانی تهران که البته در آن توفیقی هم نیافت صاحب دوبنده تیم ملی کشتی شد. او در آن مسابقات صدکیلو وزن داشت و البته علیرضا سلیمانی از سال۱۹۷۶ در مسابقات المپیک۱۹۷۶ مونترال صاحب دوبنده تیمملی کشتی ایران شد. سالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۲ که یکدوران طلایی ۱۴ساله بود میتوانست برای کشتی ما حداقل ۸مدال رنگارنگ توسط سلیمانی - سوخته در مسابقات جهانی و المپیکی داشته باشد، اما در سطور بعد میخوانید این نسل طلایی چگونه سوخت، دود شد و خاکسترش بر جای ماند.
چنانچه امروز ما آن نسل رویایی فوقسنگین را نسل سوخته سلیمانی اطلاق میکنیم.
یککنایه زیبا از نسل سوخته ۲مردی که همه دنیا را لرزاندند، اما حاصلی جز درخشش فوقالعاده در آسیا و بازیهای آسیایی نداشتند و هردو در مسابقات جهانی و المپیکی همه شانسهایشان را از دست دادند و وقتی به خود آمدند که روزگار جوانیشان طی شده بود. بدشانسی نسل قهرمانان در سال۱۹۷۸، سوختهسرایی در مسابقات جهانی مکزیکو با قدرتی فوقالعاده و وصفناپذیر نقره گرفت و سسلان آندیف و سلمان خاسمیکوف که هر دو روس بودند را لرزاند.
برای سال ۱۹۷۹ همه منتظر سوختهسرایی طلایی بودند، اما بهواسطه شروع انقلاباسلامی در ایران و از دست رفتن فرصتهای حضور بینالمللی در عرصه ورزش و خلاصه آغاز روابط ضعیف و سرد ایران و آمریکا، به مسابقات جهانی آن سال که در «سندیهگو» آمریکا بود، نرفتیم. یکسال بعد، مسابقات ۱۹۸۰ در مسکو برگزار میشد. اولین دوره مسابقات المپیک بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی را تحریم کردیم. علت تحریم ما محکوم کردن شوروی در حمله نظامی به افغانستان بود.
ما بههمراه کشورهای غربی که در دوران جنگ سرد با بلوک شرق در طرف تخاصم بودند، مسابقات المپیک ۱۹۸۰ را تحریم کردیم تا سوختهسرایی در اوج قدرت، ۲مدال طلای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ را از دست بدهد. مسابقات جهانی ۱۹۸۱ در اسکوپیه برگزار شد. سوختهسرایی بعد از ۲سال غیبت، در این مسابقات بازهم مدال نقره گرفت. اینبار او، تنها مدالآور کشتی ایران در مسابقات جهانی بود و کشتی ایران در این مسابقات به عنوان پنجم رسید. در این دوره، امکانات ضعیف و اردوی آمادهسازی صفر بود. آنقدر ضعیف بودیم که کشتیگیرهای تیمملی ادعا داشتند اگر در خانه، روی تشک و لحاف خودشان تمرین میکردند، در
مسابقات جهانی نتیجه بهتری میگرفتند.
سوخته روحیهباخته در این مسابقات بهرغم پیروزی برابر بروس بومگارتنر آمریکایی، در بدترین شرایط روحی به سلمان خاسمیکوف روس که داوران از او حمایت میکردند، ۴برصفر باخت و چهارم شد. سوخته همانجا، به همه اعلام کرد که در مسابقات ۱۹۸۳ کییف، مدال طلا را از سلمان پس میگیرد. قدرتنمایی سوخته برای رسیدن به این مدال آغاز شد. او در مسابقات دهه فجر سال۶۱ با قدرت تمام طلا گرفت و برای همه سنگینوزنهای دنیا در کییف ۱۹۸۳ رجز خواند. از بومگارتنر آمریکایی تا سلمان خاسمیکوف روس، آندریاس شرودر آلمانی، آدام ساندروفسکی لهستانی، ژوزف بالای مجاری و…. برعکس
سالهای ۸۱ و ۸۲ در مسابقات جهانی ۱۹۸۳ کییف، کاروان کشتی یکاردوی فوقالعاده داشت و هر ۱۰آزادکار ما در بهترین شرایط به مسابقات جهانی رفتند. مجید ترکان، یعقوب نجفیجویباری، عسگری محمدیان، احمد رضایی، محمود کدخدایی، ا…مراد زرینی، حسین محبی، حسن محبی، محمود گنجی و بالاخره رضا سوختهسرایی. تیمملی کشتی را ملیپوشان مازنی و کرمانشاهی که در آن زمان باختران نامیده میشد، پر کرده بودند.
بهترین و پرامیدترین تیمملی بعد از انقلاباسلامی در آن سال پای رقابت اشتباهی یکفرنگی کار با کشتیگیر رژیم اشغالگر قدس سوخت. یکاشتباه از مسئولان تیم باعثشد تا تیمملی کشتی فرنگی که مسابقاتش زودتر از تیمملی کشتی آزاد برگزار میشد، با کشتیگیر رژیم اشغالگر قدس مصاف دهد. در آن مسابقات البته «محمد بنا» سرمربی امروز تیمملی کشتی فرنگی هم حاضر بود و تنها مدال ایران در فرنگی را که «نقره» بود، کسب کرد. این درحالی بود که اشتباه فرنگیکارها باعثدستور تاریخی دکتر ولایتی، وزیر وقت امور خارجه شد. دکتر ولایتی دستور داد تا ملیپوشان آزاد بدون برگزار
کردن مسابقه کشتی به ایران برگردند! سوخته بازهم میدانی دیگر را از دست داد.
او با روحیهای بد در دهه فجر ۶۲ به مالخاز مهرمانشویلی باخت. شرایط او وقتی پیچیدهتر شد که ایران، المپیک ۱۹۸۴ لسآنجلس را تحریم کرد. بههرحال ایران هر ۲المپیک ابتدایی دهه۸۰ را تحریم کرد و سوخته بیروحیه در دهه فجر۶۳ هم ضعیف ظاهر شد. مسابقات جهانی ۱۹۸۵ بوداپست از راه رسید. وقتی کار مبارزات انتخابی سوخته - سلیمانی مدام به جنگ هل دادن و سهاخطاره شدن انجامید، سلیمانی به جای سوخته به مسابقات جهانی ۱۹۸۵ بوداپست اعزام شد.
سلیمانی در حد بهترینهای این مسابقات بود، با این حال وقتی او با یکغفلت برابر «ساندروفسکی» لهستانی ضربهفنی شد، شانس طلا را از دست داد، اما با پیروزی ۴برصفر برابر کشتیگیر میزبان یعنی «ژوزف بالا» شانس رسیدن به فینال و ردهبندی را به دست آورد. گرچه ناداوران، سلیمانی را بهرغم برتری ۴برصفر ۳اخطاره کردند و سلیمانی که باید بین ۳مرد اول این سال میایستاد، برای مسابقه پنجم و ششم به دیدار شرودر آلمانی رفت. او در این مسابقه، برای اعتراض به نحوه قضاوت دیدارها، دست داور را بالا برد و از خیر کسب عنوان پنجم گذشت، اما فیلا عنوان او و مدال نقره حسن
محبی که او هم در حین پخش سرود ملی آمریکا از روی سکو پایین آمد را پس گرفت تا ایران بهرغم کسب مقام ششم در مجموع عملکرد تیمی، به رتبه نازل سیزدهم سقوط کند. رتبهای که تا آن زمان برای کشتی بزرگ و قدرتمند کشورمان سابقه نداشت. ادامه افتضاح عملکرد غیبت در تیمملی ۱۹۷۸،۱۹۷۹، ۱۹۸۰،۱۹۸۱، ۱۹۸۲، ۱۹۸۸، ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵؛ در این ۸سال سوخته و سلیمانی، تنها در ۴دوره از مسابقات شرکت کردند و ۴سال دیگر را از دست دادیم.
این درحالی بود که امیدوارانه به سالهای بعد مینگریستیم، اما چه حاصل که این عملکرد تلخ ادامه داشت. مسابقات جهانی ۱۹۸۶ بازهم در بوداپست برگزار شد، اما این دوره هم بهعلت اعتراض ما به تصمیم فیلا با غیبتمان همراه شد! در سال۱۹۸۷ هم مسابقات جهانی کلرمونت فرانسه را ظاهرا بهعلت کسر بودجه از دست دادیم. در مسابقات المپیک ۱۹۸۸ سئول، بالاخره طلسمشکنی کردیم و در رقابتها حضور یافتیم، اما بنا به دلایلی علیرضا سلیمانی را از پای پلکان هواپیما پایین آوردند و حتی بهجای او، رضا سوختهسرایی را هم که آماده شرکت در مسابقات بود، به مسابقات جهانی نبردند! در محاسبه
قبلی از ۸دوره شرکت درکشتی عهد سوخته - سلیمانی، به این ۲ روی هم ۴دوره رسیده بود و حالا از ۱۱دوره مسابقات جهانی و المپیک به این ۲پهلوان مظلوم و بدشانس روی هم ۴دوره شرکت در مسابقات رسید.
شکست طلسم برای پیرمردها سال۱۹۸۹ مسابقات جهانی در مارتینی سوئیس برگزار شد. ظاهرا طلسم سوخته و سلیمانی شکسته بود، چراکه تیمملی کشتی آزاد بالاخره با حسننظر(!) در مسابقات شرکت کرد. البته از حق هم نگذریم که مهندس ترکان، رئیس وقت فدراسیون کشتی و معاونش یعنی محمدعلی صنعتکاران در احیای کشتی ایران در سالهای بعد از پایان جنگ تحمیلی تلاش بسیار کردند، اما برای سوخته و سلیمانی چه سود که ۷دوره مسابقه را از دست دادند! سوخته که ۳۹ساله شده بود، شانس حضور در ۳دوره از مسابقات جهانی را یافته و کلا از شرکت در المپیک البته در وزن فوقسنگین که حالا به ۱۳۰کیلوگرم
محدود شده بود، محروم شد و سلیمانی هم که حالا ۳۳ساله بود تنها یکدوره در فوقسنگین حضور یافت. مسابقات جهانی ۱۹۸۹ در مارتینی سوئیس برگزار شد و ایران، علیرضا سلیمانی را به این مسابقات اعزام کرد. اما با وجود اصلان خادارتسف یا دیوید گوبهجیشویلی روس، بومگارتنر آمریکایی و شرودر آلمانی و یکجوان تازهوارد ترکیهای به نام «محمود دمیر» چه کسی برای سلیمانی شانسی قائل بود؟
در مسابقات سوئیس ایران فوقالعاده عمل کرد. عسگری محمدیان که در المپیک ۱۹۸۸ سئول به مدال نقره رسیده بود، اینجا هم نقره خود را تکرار کرد. مجید ترکان که در مسابقات جهانی ۱۹۸۵ بوداپست صاحب گردنآویز نقره شده بود، در این مسابقات در وزن تازهاش یعنی ۵۲کیلوگرم مدال برنز گرفت. همچنین ایران در این مسابقات توسط ناصر زینلنیا و اکبر فلاح هم میتوانست ۲ مدال دیگر به دست آورد، اما درحالیکه این دو در اوزان ۴۸ و ۶۲، همه حریفان را شکست داده بودند به علت اضافهوزن حذف شدند و همگان را در بهت و حیرت بردند. با درخشش زینلنیا و فلاح، کشتی ما تا عنوان سوم جهانی اوج
میگرفت اما افسوس! بههرحال در شب آخر مسابقات علیرضا سلیمانی که با قرعهای خوب، دور از خادارتسف(برادر ماخاربک که در یکسانحه رانندگی کشته شد) و بومگارتنر که به هرکول پنسیلوانیا معروف بود در گروهی سادهتر قرار داشت، با غلبه بر بهترین حریفش یعنی آندریاس شرودر به فینال رسید.
در دیدار فینال، بومگارتنر با غرور تمام قدم به تشک گذاشت و در امتیاز ۴برصفر خودش را آماده ایستادن روی سکوی قهرمانی جهان میدید که ناگهان شیر شرزه ایرانی آن ۳امتیاز ارزشمند و خاک و آن برابری را ثبت کرد و سپس با یک خاکدیگر دروقت اضافه شادی را به اردوی ایران آورد. به این ترتیب علیرضا سلیمانی طلا گرفت و همه را خوشحال کرد. بعد از مسابقات جهانی سال۱۹۷۳ که در تهران برگزار شد و کشتی ایران با حضور محسن فرهوشی، منصور برزگر و ابراهیم جوادی به ۳مدال طلا دست یافت، ظرف ۱۶سال بعد هیچگاه در مسابقات جهانی، نه در کشتی و نه در هیچ ورزش دیگری به مدال طلا نرسیده بودیم
و این مدال طلای سلیمانی بعد از ۱۶سال تحفهای ارزشمند بود که نصیب ورزش ایران میشد. اتفاقا جالب است بدانید بعد از این مدال طلا بود که کسب طلاهای مختلف جهانی و المپیکی آغاز شد و نفراتی چون مجید ترکان، امیر خادم، عباس جدیدی، رسول خادم، محمد طلایی، علیرضا حیدری، علیرضا دبیر، عباس حاجکناری، مهدی حاجیزاده، حسین رضازاده، حسین توکلی، شاهین نصیرینیا، کوروش باقری، محمدعلی فلاحتینژاد، بهداد سلیمی، یوسف کرمی، هادی ساعی و… در عرصه مسابقات جهانی و المپیکی سالهای بعد صاحب این گردنآویز خوشرنگ شدند.
سوخته ۴۰ساله در میدان بعد از کسب مدال طلای جهانی ۱۹۸۹ مارتینی سوئیس، سلیمانی در کمتر مسابقهای حاضر شد و بعدها عنوان کرد که برای او و سوخته دیگر کشتی گرفتن دیر است و چنین و چنان. سلیمانی برای اولین بار در حق سوخته ظلم کرد. امروز او وقتی میگوید حاضر است قلبش را هم به سوخته هدیه کند، همه بغضشان میگیرد. بحثاینجا بود که سلیمانی تا تابستان ۱۳۶۹ یعنی نزدیک زمان مسابقات جهانی ۱۹۹۰ توکیو حرفی از غیبت نزده بود، اما ناگهان در آستانه مسابقات اعلام کرد در مسابقات جهانی توکیو روی تشک نمیرود، به همین دلیل رضا سوختهسرایی ۴۰ساله بهرغم نداشتن آمادگی و با
چنین سنوسالی آمادگی خود را برای شرکت در مسابقات جهانی اعلام کرد. آنهم درحالیکه از آخرین حضورش در مسابقات جهانی ۹سال میگذشت. میگفتند رفتن به این مسابقات جهانی برای آبرو و حیثیت وی خیلی خوب نیست، علاوهبر اینکه در قرعهکشی، او و بومگارتنر در یک میدان صفآرایی میکردند.
جالب اینکه همه میگفتند سوخته ۴۰ساله برابر بومگارتنر ۳۲ساله بهاندازه همه عمرش امتیاز میدهد. البته خوشبختانه این پیشبینی درست از آب درنیامد و بومگارتنر، سوخته دلاور را یکبرصفر برد و سوخته حتی چندبار برای زیرگیری به پای پرقدرت بومگارتنر رسید، اما شاید کهولت سن اجازه نداد او مثل سال۱۹۸۲، بومگارتنر را شکست دهد. در جهانی ۱۹۹۰ توکیو سوختهسرایی هفتم شد، اما یکماه بعد در مسابقات آسیایی ۱۹۹۰ پکن مدال طلا گرفت و عاقبت بهخیر میدان را ترک کرد. به غیرت علیرضا برخورد علیرضا سلیمانی که سال۱۹۹۰ را به شکل بدی از دست داده و حتی بازیهای آسیایی
پکن و طلای صددرصدش را هم از ویترین افتخاراتش پاک کرده بود، از سوختهسرایی یاد گرفت که با پایمردی میتواند به تکرار افتخاراتش بیاندیشد.
درحالیکه بومگارتنر بهترین حریف او در دنیا بود، در جهان، کشتیگیران نوظهور قدرت و اعتبار چندانی نداشتند و مثل «آتاناس آتاناسف» بلغاری کاملا متوسط بودند. برهمیناساس بود که علیرضا سلیمانی ۳۵ساله در مسابقات جهانی ۱۹۹۱ وارهنا به میدان بازگشت. بومگارتنر اعلام کرد ۲سال برای دیدار با سلیمانی انتظار کشیده است اما چه انتظار بیحاصلی که در همان کشتی اول برابر علیرضا سلیمانی بازنده شد. سلیمانی آماده کسب مدال طلا بود، اما ۲حادثه تلخ باعثشد تا ابتدا فینال و سپس مسابقه رده بندی را از دست بدهد و به عنوان چهارم دست یابد.
حالا مسابقات المپیک ۱۹۹۲ بارسلون آخرین میدان او بود. علیرضای ۳۶ساله بعد از سالها دوباره المپیک را تجربه میکرد. او یکبار در مونترال، یعنی زمانی که ۲۰سال داشت به المپیک رفته بود و حالا درحالیکه ۳فرزند داشت، آخرین میدان را به چشم میدید. او در مسابقات المپیک بارسلون برابر دمیر ترکیهای مصدوم شد و با عنوان ششم، دوران کشتی خود را در وزن فوقسنگین خاتمه داد. سوخته ۴بار و سلیمانی هم ۴بار در مسابقات جهانی و المپیک شرکت کردند و به جز یکبار که سوخته هفتم شد همیشه بین ۶مرد اول قرار داشتند.
اگر آنهمه مسابقه در روزهای جوانی از کف ایندو نمیرفت، امروز سوخته و سلیمانی در ویترین افتخاراتشان، حداقل ۱۰ مدال مشترک داشتند. قهرمانان یکدستی سوختهسرایی و سلیمانی در آسیا بهطورکل بیرقیب بودند. البته این بیرقیبی، زمانی اوج گرفت که این دو به فوقسنگین رفته بودند. سلیمانی یکبار گفت، حاضر است در مسابقات آسیایی با تمام کشتیگیران قاره با یکدست مبارزه کند و قهرمان شود - گرچه حرف او پربیراه نبود و او یکی، دوبار این کار را انجام داده بود! - بار دیگر در بازیهای آسیایی ۱۹۸۲ دهلینو وقتی بین دکتر اسماعیل حقی رئیس وقت AFC و تیم کشتی ایران
اختلاف درگرفت، سوختهسرایی اعلام کرد حاضر است همزمان در یکتشک با ۱۰کشتیگیر تیمملی عراق کشتی بگیرد و همه را هم شکست دهد. شاید گروهی تصور میکردند که فوقسنگین آسیاییها در دهه۸۰ میلادی فوقالعاده ضعیف شده است، اما اینگونه نبود.
وقتی در مسابقات آسیایی 1990 پکن، علیرضا لرستانی را به وزن 130کیلوی فرنگی فرستادیم و او در این وزن به حریف چینی باخت و مدال نقره گرفت، آنوقت فهمیدیم که مدال نقره سوختهسرایی در فوقسنگین بازیهای آسیایی 4سال قبل، یعنی مسابقات 1986 سئول چقدر ارزشمند بوده است. سوخته که مثل سلیمانی با فنون فرنگی هم آشنا بود در سال1986 مدال طلای 130کیلوی فرنگی را کسب کرد و سلیمانی هم - در همان سال طلای 130کیلویی آزاد را. اما در سال1990 همانگونه که گفتیم به علت غیبت سلیمانی، سوخته در کشتی آزاد طلا گرفت و لرستانی در کشتی فرنگی به مدال نقره دست یافت. از سال1979 که مسابقات کشتی قهرمانی آسیا در جلندر
هندوستان برگزار شد تا زمانی که سوخته و سلیمانی در میدان بودند، همواره اگر یکی از این دو در مسابقات مختلف بازیهای آسیایی یا قهرمانی آسیا شرکت میکرد، رهاوردی به جز مدال طلا از دل این مسابقات برای ورزش ما به دست نمیآمد.