پس از گذشت دو دهه از حمله آمریکا به عراق، حضور نظامی آمریکا در این کشور عربی، تحت فشار تحولات میدانی و سیاسی، در سایه افزایش حملات و تغییر موازنه قدرت، در حال کاهش است و این امر مرزهای نفوذ و نقش آمریکا را بازتعریف میکند.روزنامه لبنانی الاخبار، با انتشار یادداشتی در این خصوص به قلم «فقار فاضل»، نوشت: «حضور نظامی آمریکا در عراق دیگر مانند سالهای گذشته نیست. پس از دو دهه از تهاجم، ایالات متحده امروز در موضع دفاعی قرار گرفته و در حال بازتعریف حضور نظامی و امنیتی خود در محیطی پیچیده است که در آن فشارهای سیاسی، حملات مسلحانه و تحولات شتابان منطقهای در هم تنیده شدهاند. در حالی که واشنگتن حضور خود در عراق را "مستشاری" و مرتبط با مبارزه با داعش توصیف میکند، واقعیتهای میدانی از کاهش آشکار حجم نفوذ و نقش آمریکا حکایت دارد».منابع امنیتی عراقی تخمین میزنند که تعداد نیروهای آمریکایی در عراق در حال حاضر بین ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر است که در پایگاههای اصلی از جمله پایگاه «حریر» در اربیل، در کنار حضور محدودی در داخل فرودگاه بینالمللی بغداد و برخی مواضع لجستیکی پراکندهاند.وظایف این نیروها، رسماً، آموزش، تبادل اطلاعات امنیتی و ارائه پشتیبانی هوایی و فنی به نیروهای عراقی در چارچوب «ائتلاف بینالمللی» متمرکز است. با این حال، این حضور در سالهای اخیر، بویژه با شعلهور شدن جنگ اخیر با ایران، متحمل ضربات سختی شده است که با باز شدن حریم هوایی عراق برای هواپیماهای اسرائیلی که به ایران حمله میکنند و تسهیل حرکت مخالفان کُرد ایرانی از منطقه کردستان علیه جمهوری اسلامی، تشدید شد.
در ۱۱ مارس گذشته، تحلیلی از روزنامه نیویورک تایمز بر اساس تصاویر ماهوارهای فاش کرد که دستکم ۱۷ پایگاه آمریکایی در خاورمیانه، از جمله تاسیساتی در عراق، متحمل خسارات جدی شدهاند. مقامات نظامی آمریکایی اذعان کردند که تعدادی موشک و پهپاد به طور مستقیم به دستکم ۱۱ تاسیسات نظامی، از جمله مواضع ارتباطی و پدافند هوایی اصابت کرده و همچنین سفارت آمریکا در بغداد هدف قرار گرفته است. بر اساس دادههای وزارت جنگ آمریکا، ۱۳ نظامی آمریکایی در درگیریهای مرتبط با جنگ با ایران کشته و بیش از ۴۰۰ نفر زخمی شدهاند که نشاندهنده حجم فرسایشی است که نیروهای آمریکایی در منطقه متحمل شدهاند.
در مقابل، منابع فرماندهی دو گروه مسلح به الاخبار اعلام کردند که مقاومت عراق بیش از ۳۲۹ حمله علیه منافع آمریکا در دوره گذشته انجام داده است و طرف آمریکایی حجم واقعی تلفات، اعم از جانی یا زیرساختی را پنهان میکند.این منابع اشاره میکنند که «این حملات واشنگتن را به کاهش استقرار و جابجایی نیروهای خود به پایگاههای مستحکمتر وادار کرده است. ایالات متحده بویژه پس از فرسایش در جنگ با ایران، دیگر قادر به درگیری آشکار با گروههای مقاومت نیست و فشار واشنگتن بر دولت عراق برای تغییر ساختار گروههای مسلح، نشاندهنده این ناتوانی است».در زمینه سیاسی، موضعگیری جریانهایی در پارلمان عراق که خواستار پایان کامل حضور آمریکا هستند، برجسته میشود. حبیب الحلاوی، نماینده فراکسیون صادقون وابسته به جنبش «عصائب اهل الحق» به الاخبار گفت: “تصمیم به اخراج نیروهای خارجی غیرقابل بازگشت است و نماینده اراده ملی و حاکمیتی است”، وی یادآوری میکند که “پارلمان پیش از این به پایان این حضور رأی داده است و آنچه امروز رخ میدهد تلاشی برایماهسازی و دور زدن تصمیم است.” او معتقد است که “تلفاتی که نیروهای آمریکایی در دوره گذشته متحمل شدهاند، تأیید میکند که آنها دیگر قادر به ماندن نیستند و پایان حضور نظامی آنها مسئلهای زمانی است».
از سوی دیگر، محمد خالدی، پژوهشگر مسائل سیاسی، معتقد است که «حضور آمریکا عملاً پایان نیافته، بلکه از قالب نظامی مستقیم به نفوذ امنیتی و اطلاعاتی منعطفتر تبدیل شده است».وی به الاخبار گفت: «واشنگتن هنوز ابزارهای نفوذ مهمی در داخل عراق، چه از طریق پشتیبانی نظامی و چه از طریق پروندههای اقتصادی مانند کنترل جریان دلار، در اختیار دارد و این نفوذ پس از افزایش عملیات مقاومت و تغییر موازنه قدرت منطقهای به طور آشکار کاهش یافته است».در سطح امنیتی، سرلشکر بازنشسته محمد صبحی تأکید میکند که «استقرار آمریکا محتاطانهتر و فشردهتر شده است. نیروهای آمریکایی از استراتژی استقرار گسترده به تمرکز بر نقاط محدود و بسیار مستحکم منتقل شدهاند.».وی افزود: «دادههای میدانی حاکی از کاهش توان عملیاتی این نیروها در خارج از پایگاههایشان است که نشاندهنده تغییری در قواعد درگیری است».
