سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به روسیه را میتوان آخرین قطعه از پازلی دانست که تهران برای پیشبرد راهحلهای دیپلماتیک در کنار هم قرار داده است. این سفر که بلافاصله پس از رایزنیهای فشرده در اسلامآباد و مسقط صورت گرفت، نشاندهنده لایههای پیچیدهای از دیپلماسی بحران است که تهران تلاش میکند آن را مدیریت کند.
به گزارش دنیای اقتصاد، در این چارچوب تهران طرح سه مرحلهای را برای گرهگشایی از بنبست مذاکراتی با واشنگتن با هدف تحقق آتشبس پایدار پیشنهاد داده که به زعم اکسیوس، مهم و قابلتوجه است. مسیری که به نظر میرسد نقش مسکو در آن دیده شده است. در همین رابطه سخنگوی کرملین عنوان کرد که روسیه آماده میانجیگری برای حل مناقشه ایران و برقراری صلح در منطقه است.
ماموریت در مسکو
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به تاریخ هفتم اردیبهشت، پس از سفر به پاکستان و عمان، برای دیدار با رئیسجمهوری روسیه وارد سنپترزبورگ شد، سفری که در ادامه گفتوگوهای ناکام صلح با آمریکا، محاصره تنگه هرمز و پیامهای تازه تهران به واشنگتن انجام میشود. وزیر امور خارجه در بدو ورود به سن پترزبورگ گفت که با هدف ادامه رایزنیهای نزدیک تهران و مسکو در خصوص مسائل منطقهای و بینالمللی و ارتقای مناسبات دوجانبه در دیدار با مقامات ارشد روسیه به این کشور سفر کرده است.
عراقچی افزود: «مدتی بود که به خاطر جنگ رمضان، در دیدارهای ما با طرف روسی فاصله افتاده بود و ما سعی کردیم از فرصت به وجود آمده و در ادامه سفر به پاکستان و عمان استفاده و به روسیه سفر کنیم.»
وی اظهار کرد: «دیدار [با مقامات روس] فرصت مناسبی برای گفتوگو درباره تحولات جنگ و بررسی آخرین وضعیت در این زمینه خواهد بود و اطمینان دارم که این رایزنیها و هماهنگی میان دو کشور در این زمینه از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود.»
در همین رابطه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، اعلام کرد که سفر وزیر امور خارجه ایران به روسیه را با توجه به تحولات منطقه دارای اهمیتی قابلتوجه است.
پسکوف گفت که با توجه به تحولات وضعیت غرب آسیا اهمیت گفتوگوها میان ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و سیدعباس عراقچی قابلتوجه است.
پیش از این، کاظم جلالی سفیر ایران در روسیه در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در ادامه جهاد دیپلماتیک برای پیشبرد منافع کشور و در میانه تهدیدهای خارجی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه در سفر به سن پترزبورگ با رئیسجمهور روسیه و سرگئی لاوروف وزیر خارجه دیدار میکند.
رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان روز دوشنبه با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه دیدار و گفتوگو کرد.
پوتین طی این دیدار گفت: «مردم ایران با شجاعت و قهرمانی برای حاکمیت خود میجنگند.»
وی افزود: «هفته گذشته پیامی از رهبر معظم ایران دریافت کردم. روسیه امیدوار است مردم ایران از این دوره دشوار عبور کنند و صلح برقرار شود.»
بنا به گزارش ریانووستی، رئیسجمهوری روسیه افزود که مسکو تمام تلاش خود را برای برقراری صلح در خاورمیانه در سریعترین زمان ممکن به کار خواهد گرفت.
طرح سهمرحلهای ایران
در روزهایی که خاورمیانه یکی از ملتهبترین دورانهای تاریخ معاصر خود را سپری میکند، فرود هواپیمای حامل عباس عراقچی در روسیه، فراتر از یک دیدار تشریفاتی یا دوجانبه است. این سفر که بلافاصله پس از رایزنیهای فشرده در اسلامآباد و مسقط صورت گرفت، نشاندهنده لایههای پیچیدهای از دیپلماسی بحران است که تهران در تلاش برای مدیریت آن است. درحالیکه سایه تنشهای نظامی بر منطقه سنگینی میکند، حرکت مهرههای دیپلماتیک در زمین بازی مسکو، پیامی روشن به همراه دارد: تلاش برای باز نگه داشتن روزنههای گفتوگو، حتی در سختترین شرایط.
پیش از آنکه عراقچی راهی سنتپترزبورگ و سپس مسکو شود، اسلامآباد کانون توجهات بینالمللی بود. بر اساس گزارش الجزیره به تاریخ ۲۷ آوریل، پاکستان در این مقطع نقشی فراتر از یک همسایه ایفا کرده و به عنوان «میانجی فعال» میان ایران و ایالات متحده عمل کرده است.
گزارشهای خبری حاکی از آن است که عراقچی در جریان سفر دوم خود به پاکستان در بازه زمانی کوتاه، پیامهای مکتوبی را از طریق مقامات ارشد اسلامآباد برای واشنگتن ارسال کرده است. در این رابطه، وبگاه آمریکایی آکسیوس مدعی شده آخرین پیشنهاد ایران لغو محاصره دریایی آمریکا در ازای بازگشایی تنگه هرمز و موکول کردن مذاکرات هستهای به مراحل بعدی است.
آکسیوس در گزارش خود مدعی شد که ایران پیشنهاد جدیدی به آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز در ازای رفع محاصره دریایی خود ارائه کرده، پیشنهادی که بنا بر این گزارش، مذاکرات هستهای را به تعویق میاندازد.
باراک راوید، خبرنگار آکسیوس، به نقل از یک مقام آمریکایی و دو منبع آگاه ادعا کرد که ایران پیشنهاد جدیدی برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به جنگ به آمریکا ارائه داده است، پیشنهادی که در قالب آن مذاکرات هستهای به مرحله بعدی موکول شده است.
المیادین نیز شامگاه یکشنبه، ۲۶ آوریل، طی گزارشی به نقل از منابع آگاه مدعی شد که ایران از طریق واسطهها، فرمول مذاکراتی سهمرحلهای را به طرف آمریکایی ابلاغ کرده است و در صورت پذیرش واشنگتن، مذاکرات از سر گرفته خواهد شد. بر اساس این گزارش، مرحله اول مذاکرات بر پایان جنگ و دریافت تضمینهایی برای جلوگیری از تکرار آن علیه ایران و لبنان تمرکز دارد.
این گزارش تاکید کرد که تهران در این مرحله هیچ موضوع یا پرونده دیگری را مورد بحث قرار نخواهد داد.
این گزارش افزود: «در صورت دستیابی به توافق در مرحله اول، طرفین وارد مرحله دوم میشوند که به بررسی نحوه مدیریت و اداره تنگه هرمز اختصاص خواهد یافت.»
المیادین تاکید کرد که در مرحله مربوط به بحث درباره تنگه هرمز، هماهنگی کامل با طرف عمانی انجام خواهد شد تا نظام حقوقی جدیدی برای این آبراه تدوین شود. با این حال منتقدان معتقدند در مدل مذاکره چند مسیره که در حال حاضر توسط عراقچی هدایت میشود، چالش نه در ایجاد تفاهمهای جزئی، بلکه در ترکیب آنها در یک چارچوب واحد و منسجم نهفته است. ارتباط متقابل مسائل، خواستههای متفاوت طرفین و شکاف اعتماد، هر توافق جامعی را به آزمونی برای توانایی همه در تحمل پیامدهای آن تبدیل میکند.
هماهنگی تهران-مسکو در اوج بحران
بنا به گزارش العربی الجدید، سفر عراقچی به روسیه و دیدار برنامهریزی شده با ولادیمیر پوتین را باید در چارچوب مشارکت راهبردی دو کشور تحلیل کرد. در شرایطی که آمریکا به دنبال تشدید فشارها بر ایران است، هماهنگی با مسکو برای تهران از اهمیت حیاتی برخوردار است. روسیه به عنوان یک عضو دائم شورای امنیت و بازیگری که در سالهای اخیر نفوذ خود را در معادلات خاورمیانه تثبیت کرده، میتواند وزنهای تعادلبخش در برابر فشارهای یکجانبه باشد.
در همین رابطه و بنا به گزارش الجزیره، رئیسجمهوری آمریکا شامگاه یکشنبه عنوان کرد که جنگ با ایران به زودی پایان خواهد یافت.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در گفتوگو با فاکس نیوز مدعی شد: «ما پیروز خواهیم شد. اگر ایرانیان تمایل به گفتوگو دارند، میتوانند با ما تماس بگیرند و ما میتوانیم از طریق تلفن مذاکراتی داشته باشیم.»
این در حالی است که خبرگزاری رویترز روز دوشنبه به نقل از منابع پاکستانی گزارش داد که تلاشها برای کاهش شکاف میان تهران و واشنگتن بهرغم شکست دیپلماسی مستقیم، متوقف نشده است. این خبرگزاری به نقل از مقامات پاکستانی گزارش داد: «هیچ برنامهای برای دیدار ایران و آمریکا قبل از دستیابی به توافقی که امکان امضای یادداشت تفاهم را فراهم کند، وجود ندارد.»
به گفته این منابع، پیشنویس توافق ایران و آمریکا پس از دستیابی به اجماع مورد مذاکره قرار خواهد گرفت. الجزیره طی گزارشی با اشاره به اهمیت سفر عراقچی به روسیه عنوان کرد که مسکو احتمالا در مرحله بعدی از درگیریهای احتمالی یا پیشبرد دیپلماسی نقش محوری ایفا خواهد کرد. بنا به گزارش این شبکه، این به آن معناست که ایران در حال تدارک سناریوهایی مجزا برای راهحل دیپلماتیک و دیگری برای رویارویی است.
الجزیره در ادامه افزود که روسیه در هر دو مورد میتواند نقش کلیدی ایفا کند؛ بنابراین وزیر امور خارجه ایران برای مشورت در مورد هر دو موضوع احتمالا با رئیس کاخ کرملین رایزنی خواهد کرد.
از سوی دیگر، با توجه به این نکته که پرونده هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده این کشور همچنان از محورهای اصلی اختلاف میان طرفین است، روسیه میتواند در این میانه نقشی تعیینکننده ایفا کند. از یاد نباید برد که روسیه بارها پیشنهاد داده که در صورت لزوم آماده پذیرش محموله اورانیوم ایران است. به تاریخ ۲۷ فروردین، پسکوف بار دیگر این ایده را مطرح کرد و افزود که انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به روسیه میتواند راهی برای عبور از بحران باشد.
به گفته او، این طرح چندینبار از سوی پوتین مطرح شد، اما با مخالفت آمریکا کنار گذاشته شد. با تمام این اوصاف و بهرغم تلاشهای دیپلماتیک صورتگرفته، واقعیتهای میدانی همچنان سخت و پیچیده هستند. شکاف میان مطالبات طرفین و نبود اعتماد متقابل، مسیر گفتوگو را ناهموار کرده است که این خود نشاندهنده باقی ماندن گرههای اصلی در روابط دو طرف است. موفقیت یا شکست این دوره از دیپلماسی، بیش از هر چیز به پذیرش واقعیتهای جدید منطقه از سوی تمامی بازیگران بستگی دارد و به نظر میرسد که کاخ کرملین در این میان نقش کلیدی دارد.
