فارین پالسی با انتشار یادداشتی مدعی شد: دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، علیرغم آنکه پس از ماهها تلاش ناموفق برای دستیابی به توافق با ایران همچنان اصرار دارد کنترل اوضاع را در دست دارد، عملا به مسافری در جنگ ایران تبدیل شده است. این در حالی است که تلاش او برای القای این تصور که همچنان فرمان هدایت بحران را در اختیار دارد و نادیده گرفتن پیچیدگیهای میدانی، دستیابی به یک توافق را دشوارتر کرده است.
ترامپ سکاندار نیست
فارین پالسی در بخش دیگری از یادداشت خود آورد: محدودیت توان ترامپ در تعیین مسیر تحولات، بار دیگر در جریان تبادل آتش اخیر میان ایران و اسرائیل آشکار شد؛ نخستین رویارویی مستقیم دو طرف از زمان برقراری آتشبس در اوایل آوریل. پس از حملات هوایی اسرائیل به بیروت در روز یکشنبه – حملاتی که ترامپ اعلام کرد از آنها «راضی نیست» – ایران چندین موشک بالستیک به سوی اسرائیل پرتاب کرد.(به ادعای این نشریه) این موشکها رهگیری شدند و گزارشی از تلفات یا خسارت به زیرساختها منتشر نشد.
پس از حمله موشکی ایران، ترامپ کوشید خود را همچنان تصمیمگیر اصلی بحران نشان دهد و گفت قصد دارد از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بخواهد از پاسخ متقابل خودداری کند. او در گفتوگو با فایننشال تایمز مدعی شد: «این من هستم که تصمیم میگیرم؛ همه تصمیمها را من میگیرم. نتانیاهو تصمیمگیر نیست».
با این حال، اسرائیل در نهایت حملات تلافیجویانه ادعایی خود را در نقاط مختلف ایران کلید زد. یخیل لیتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران ۱۱ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. هیچ بازیگری چنین حملهای را تحمل نمیکند و اسرائیل نیز استثنا نیست.»
همزمان ترامپ روز دوشنبه خواستار برقراری فوری آتشبس شد و در حال حاضر دو طرف حملات خود را متوقف کردهاند. با این حال، ایران هشدار داده که ادامه هرگونه تجاوز، بالاخص آتش افروزی اسرائیل در جنوب لبنان، با «پاسخی بسیار شدیدتر و کوبندهتر» همراه خواهد بود. در مقابل، اسرائیل نیز مدعی است که عملیات خود علیه حزبالله را ادامه خواهد داد.
معادله جدید ایران
این نشریه در ادامه ادعا کرد: در شرایطی که ترامپ بهشدت خواهان دستیابی به توافقی سیاسی و جلوگیری از بازگشت جنگی تمامعیار است، به نظر میرسد تهران دریافته که اکنون میتواند هم بنبست ایجادشده در تنگه هرمز و بحران انرژی ناشی از آن، و هم عملیات نظامی اسرائیل در لبنان را به اهرمهایی برای تقویت موقعیت خود در مذاکرات تبدیل کند.
اوفر شلاح، پژوهشگر فعال در موسسه مطالعات امنیت ملی (INSS) وابسته به دانشگاه تلآویو، مدعی است تهران «معادلهای جدید در خاورمیانه» ایجاد کرده؛ معادلهای که بر اساس آن، هرگونه حمله اسرائیل به حزبالله میتواند با پاسخ مستقیم ایران علیه اسرائیل همراه شود.
این وضعیت نشاندهنده دشواریهایی است که ترامپ همچنان برای مدیریت مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده و پیچیده خاورمیانه با آن روبهرو خواهد بود. هرچند ایالات متحده نزدیکترین متحد اسرائیل به شمار میرود، اما نفوذ واشنگتن بر تصمیمات رهبران اسرائیل نیز محدودیتهای مشخصی دارد.
کاخ سفید همچنان در بیانیههای رسمی خود از «حق اسرائیل برای دفاع از خود» در قبال تحولات لبنان حمایت کرده است. با این حال، تشدید درگیریها در لبنان به یکی از مهمترین دغدغههای ترامپ تبدیل شده، زیرا او همچنان به دنبال راهی برای خروج از بحران ایران است؛ بحرانی که موجب کاهش محبوبیتش شده و میتواند به جایگاه جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آسیب بزند.
دولت ترامپ تلاش کرده جنگ لبنان را از پرونده ایران جدا نشان دهد، اما تهران دستیابی به هرگونه توافق را به توقف کامل عملیات نظامی در لبنان مشروط کرده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در جلسه سنا مدعی شد: «ما تلاش میکنیم مذاکرات لبنان و اسرائیل را موضوعی مستقل از ایران تلقی کنیم، اما ایران میخواهد همه این پروندهها را به یکدیگر گره بزند».
همزمان، ترامپ از تشدید عملیات اسرائیل علیه حزبالله ابراز نارضایتی کرده است. گزارشها حاکی است که او در تماس تلفنی اخیر با نتانیاهو درباره لبنان، با لحنی تند از نخستوزیر اسرائیل انتقاد کرده و او را «ناسپاس» خوانده است. با این حال، نتانیاهو بیش از هر چیز تحت تاثیر ملاحظات داخلی قرار دارد. او که با کاهش شدید محبوبیت و نزدیک شدن انتخابات روبهرو است، تحت فشار گسترده افکار عمومی برای ادامه عملیات علیه حزبالله قرار دارد و تمایل چندانی به تبعیت از درخواستهای واشنگتن برای کاهش تنش ندارد.
بزرگترین مانع پیش روی ترامپ
در این میان ساکنان شمال اسرائیل که بیشترین آسیب را از حملات حزبالله متحمل شدهاند، از نتانیاهو خواستهاند رویکردی سختگیرانهتر اتخاذ کند. این دیدگاه در سطح جامعه اسرائیل نیز طرفداران زیادی دارد؛ بر اساس نظرسنجی موسسه مطالعات امنیت ملی که در اواخر ماه مه منتشر شد، ۵۹ درصد اسرائیلیها خواهان تشدید نبرد با حزبالله هستند.
در چنین شرایطی تلاش ترامپ برای وادار کردن نتانیاهو به عقبنشینی از عملیات لبنان، با هدف جلوگیری از نابودی فرصت توافق با ایران، در عمل موضع تهران را تقویت میکند، موضعی که تاکید دارد پرونده لبنان و مذاکرات هستهای از یکدیگر جداییناپذیرند. واقعیت نیز همین است؛ جنگ لبنان و رویارویی ایران و اسرائیل بهطور بنیادین به یکدیگر گره خوردهاند. اگرچه اسرائیل و حزبالله سالهاست بهصورت مقطعی با یکدیگر درگیر هستند، اما دور تازه این رویاروییها پس از آغاز جنگ ایران شکل گرفت.
از همان نخستین روزهای آتشبس نیز روشن بود که لبنان به یکی از مهمترین موانع پیش روی ترامپ برای دستیابی به توافقی پایدار تبدیل خواهد شد. این آتشبس تا آستانه فروپاشی پیش رفت، زیرا آمریکا و اسرائیل در ابتدا حاضر نبودند لبنان را در چارچوب توافق بگنجانند. هرچند اسرائیل و لبنان در نهایت در اواسط آوریل با آتشبس موافقت کردند، اما تبادل آتش میان ارتش اسرائیل و حزبالله همچنان ادامه دارد و وضعیت همچنان شکننده باقی مانده است.
در این میان حزبالله که هم بهعنوان یک بازیگر سیاسی و هم یک نیروی نظامی نفوذ گستردهای در لبنان دارد، درخواستها برای خلع سلاح را رد کرده است. ارتش لبنان نیز از نگاه بسیاری توانایی وادار کردن حزبالله به کنار گذاشتن سلاح را ندارد؛ موضوعی که نتانیاهو از آن بهعنوان توجیهی برای ادامه حضور و عملیات ارتش اسرائیل در خاک لبنان استفاده میکند.
اوفر شلاح در این باره مدعی است: «آنچه نتانیاهو و اسرائیل اکنون بهخوبی درک کردهاند این است که از نگاه ترامپ، جنگ پایان یافته و تنها دغدغه او دستیابی به نوعی توافق با ایران است تا بتواند اعلام کند این جنگ پایان یافته است».
به اعتقاد شلاح، ترامپ پس از موفقیت عملیات ژانویه که به دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور وقت ونزوئلا، انجامید، تصور میکرد میتواند در پرونده ایران نیز به یک «پیروزی آسان» دست یابد. اما این سناریو هرگز محقق نشد و اکنون به نظر میرسد ترامپ علاقه خود را به ادامه این رویارویی از دست داده و میخواهد از این تنش عبور کند. با این حال، همانگونه که روسای جمهور پیشین آمریکا نیز بارها تجربه کردهاند، جنگهای خاورمیانه معمولا به باتلاقهایی تبدیل میشوند که خروج از آنها نه آسان است و نه سریع.
