اورن لیبرمن، رئیس دفتر سیانان در اورشلیم، و آلاینا ترین، خبرنگار کاخ سفید این شبکه، در تحلیلی مشترک درباره سفر نخست وزیر اسرائیل به واشنگتن با عنوان «چرا این بار دیدار نتانیاهو با ترامپ ممکن است مطابق برنامه پیش نرود؟» در این وبگاه خبری نوشتند:
سالها بود که سفرهای بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، بهویژه در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، بر اساس الگویی تقریباً ثابت پیش میرفت؛ فرش قرمز، دست دادنهای گرم مقابل دوربینها و پیامهای مشترکی که قرار بود استحکام اتحاد آمریکا و اسرائیل را به نمایش بگذارد.
اما این بار، شرایط با گذشته تفاوت دارد.
از آخرین دیدار ترامپ و نتانیاهو تنها پنج ماه میگذرد، اما روابط دو طرف در همین مدت کوتاه دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. همکاری نزدیک و تمجیدهای پرشور روزهای آغازین جنگ با ایران، جای خود را به اختلافهایی داده که اکنون دیگر پنهان نیست. رئیسجمهور آمریکا که در ابتدای جنگ یکی از نزدیکترین همراهان نخستوزیر اسرائیل بود، حالا در محافل خصوصی با لحنی تند از ادامه روند جنگ انتقاد میکند و میان دو طرف بر سر آینده تحولات منطقه، فاصلهای آشکار به وجود آمده است.
این هفتمین سفر نتانیاهو به آمریکاست؛ سفری که از زمان بازگشت ترامپ به قدرت، او را به پررفتوآمدترین رهبر خارجی در واشنگتن تبدیل کرده است. با این حال، نخستوزیر اسرائیل این بار در موقعیتی متفاوت وارد کاخ سفید میشود؛ در حالی که خود را برای انتخابات سراسری اکتبر آماده میکند و همزمان تلاش دارد روابطی را که بهوضوح دچار تنش شده، بار دیگر تثبیت کند.
دیداری که به آسانی هماهنگ نشد
به گفته یک مقام آمریکایی و یک منبع اسرائیلی، نتانیاهو طی هفتههای گذشته تلاش زیادی کرد تا بتواند دعوت رسمی کاخ سفید را برای دیدار با ترامپ دریافت کند.
هدف او تنها مرور تحولات جنگ با ایران نبود. نخستوزیر اسرائیل قصد داشت درباره روند جنگ گفتوگو کند، ترامپ را نسبت به هرگونه امتیازدهی دیپلماتیک به ایران هشدار دهد و دیدگاههای خود را درباره ادامه مسیر این بحران با رئیسجمهور آمریکا در میان بگذارد.
اما برخلاف دفعات گذشته، ترامپ در ابتدا تمایل چندانی به برگزاری این دیدار نداشت.
به گفته همان مقام آمریکایی، برخی مسئولان کاخ سفید نیز از آنچه تلاش اسرائیل برای وادار کردن دولت آمریکا به برگزاری این ملاقات از طریق انتشار هدفمند اخبار در رسانهها میدانستند، ناراضی بودند. به تعبیر این مقام، اسرائیلیها میخواستند با فضاسازی رسانهای، «دیداری را که هنوز قطعی نشده بود، به واقعیت تبدیل کنند.»
در نهایت، مراسم تشییع سناتور جمهوریخواه، لیندزی گراهام، فرصتی شد تا این دیدار انجام شود؛ هرچند ملاقات ترامپ و نتانیاهو در حاشیه این مراسم صورت میگیرد و نه به عنوان محور اصلی سفر.
با وجود همه این اختلافها، یک مقام ارشد دولت آمریکا تأکید کرده است که ترامپ همچنان «روابطی قوی» با نتانیاهو دارد و اسرائیل «دوستی بزرگتر از رئیسجمهور آمریکا ندارد.»
او در گفتوگو با سیانان همچنین از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران دفاع کرده و گفته است اقدامات دو کشور برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، امنیت شهروندان آمریکایی و متحدان واشنگتن را افزایش داده است.
از هماهنگی کامل در جنگ ایران تا اختلاف بر سر ادامه آن
آخرین دیدار ترامپ و نتانیاهو در ماه فوریه برگزار شد؛ دیداری که بعدها زمینهساز عملیات مشترک نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد.
حملات آغازین این جنگ، نمونهای کمسابقه از هماهنگی نظامی میان دو کشور بود؛ هماهنگیای که هم ترامپ و هم نتانیاهو با اشتیاق از آن تمجید میکردند و آن را نشانه استحکام اتحاد واشنگتن و تلآویو میدانستند.
اما هرچه جنگ طولانیتر شد، اختلاف دیدگاه دو رهبر نیز آشکارتر شد.
هدفی که در ابتدای جنگ با خوشبینی فراوان مطرح شده بود ــ یعنی فروپاشی حکومت ایران ــ تحقق پیدا نکرد و جنگ به بنبستی پرهزینه و فرسایشی رسید.
به گفته یک مقام آمریکایی، ترامپ پیش از آغاز جنگ، تحت تأثیر ارزیابیهای نتانیاهو و برخی دیگر از مقامهای اسرائیلی قرار گرفته بود؛ ارزیابیهایی که این اطمینان را میداد درگیری محدود خواهد ماند و تنها چند هفته ادامه پیدا میکند.
چند ماه بعد، نه تنها این پیشبینیها محقق نشد، بلکه وضعیت به بنبستی ناپایدار اما مرگبار رسید؛ شرایطی که خشم رئیسجمهور آمریکا را برانگیخت. به گفته این مقام آمریکایی، ترامپ در جلسات خصوصی بارها با استفاده از الفاظی بسیار تند از شرایط موجود ابراز نارضایتی کرده و از اینکه حکومت ایران برخلاف انتظارش تسلیم نشده، آشکارا خشمگین بوده است.
همین نقطه، آغاز اختلاف راهبردی میان دو رهبر بود.
نتانیاهو معتقد بود فشار نظامی باید ادامه پیدا کند، اما ترامپ به دنبال یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ بود.
با وجود این، نتانیاهو در این سفر قصد دارد تازهترین ارزیابیهای اطلاعاتی اسرائیل درباره روند بازسازی توان هستهای و نظامی ایران را در اختیار ترامپ قرار دهد.
با این حال، یک منبع اسرائیلی تأکید کرده است که ارزیابی تلآویو این است که ترامپ «دستکم تا پیش از انتخابات آمریکا در ماه نوامبر، علاقه چندانی به از سرگیری یک جنگ تمامعیار ندارد.»
آتشبس ایران؛ نقطهای که شکافها آشکار شد
اگرچه نتانیاهو در عرصه عمومی از رویارویی مستقیم با ترامپ بر سر آتشبس ناگهانی ماه آوریل با ایران خودداری کرده است، اما این به معنای نبود اختلاف نیست.
به نوشته سیانان؛ در حالی که نخستوزیر اسرائیل سکوت اختیار کرد، متحدان سیاسی او به شدت از توافق با ایران انتقاد کردند و رسانههای نزدیک به نتانیاهو نیز معماران این توافق را هدف حملات خود قرار دادند؛ از جمله جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، جرد کوشنر و استیو ویتکاف.
در مقابل، جیدی ونس نیز اعضایی از کابینه نتانیاهو را متهم کرد که در تلاشاند مذاکرات با ایران را تخریب کنند و افکار عمومی آمریکا را علیه توافق شکل دهند. او حتی هشدار داد که اسرائیل با این رفتار، «تنها متحد قدرتمندی را که برایش باقی مانده، از خود دور میکند.»
این تبادل انتقادها نشان میدهد اختلاف دو طرف دیگر صرفاً محدود به نحوه اداره جنگ نیست، بلکه به شیوه پایان دادن به آن و آینده روابط با ایران نیز کشیده شده است.
ترامپ از فشارهای سیاسی نتانیاهو آگاه است
مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ به خوبی میداند نتانیاهو در آستانه انتخابات سراسری اکتبر با فشارهای سیاسی سنگینی روبهروست و حمایت رئیسجمهور آمریکا میتواند در سرنوشت سیاسی او نقشی تعیینکننده داشته باشد.
به همین دلیل، ترامپ تلاش کرده است از این اهرم به شکلی حسابشده استفاده کند و در مقاطع مختلف، حمایت خود از نخستوزیر اسرائیل را به نمایش بگذارد.
نمونه آن، اظهارات هفته گذشته او درباره احتمال بازداشت نتانیاهو در صورت سفر به آمریکا بود. پس از آنکه زهران ممدانی، شهردار نیویورک، حاضر نشد از وعده انتخاباتی خود درباره بازداشت نتانیاهو عقبنشینی کند، ترامپ اعلام کرد که نخستوزیر اسرائیل در صورت سفر به ایالات متحده بازداشت نخواهد شد.
با این حال، این حمایتهای علنی مانع از آن نشده است که ترامپ در محافل خصوصی انتقادهای تندی از نتانیاهو مطرح کند.
به نوشته سیانان، رئیسجمهور آمریکا اگرچه در انظار عمومی، نتانیاهو را مسئول وضعیت کنونی ندانسته، اما در گفتوگوهای خصوصی او را به دلیل ادامه حملات به لبنان ــ حملاتی که آتشبس را در معرض خطر قرار داده بود ــ «دیوانه» و «فردی دشوار» توصیف کرده است.
مقامهای آمریکایی همچنین میگویند ترامپ در تماسهای تلفنی، به شدت از نخستوزیر اسرائیل انتقاد کرده، زیرا معتقد بوده است او از اهدافی که کاخ سفید برای جنگ تعیین کرده بود، فاصله گرفته است.
اختلافهایی که از ایران فراتر رفته است
به نوشته سیانان فاصله دیدگاههای دو رهبر دیگر تنها به پرونده ایران محدود نیست. لبنان به یکی دیگر از محورهای اصلی اختلاف میان واشنگتن و تلآویو تبدیل شده است.
در حالی که ترامپ تلاش میکرد نتانیاهو را به توقف عملیات علیه حزبالله ترغیب کند، نخستوزیر اسرائیل بر ادامه فشارهای نظامی تأکید داشت.
بر اساس گزارشی که پیشتر وبسایت آکسیوس منتشر کرده بود، ترامپ در یکی از تماسهای تلفنی خود با نتانیاهو در اوایل ماه ژوئن، با لحنی کمسابقه به او گفت: «الان همه از تو متنفرند... همه به خاطر این وضعیت از اسرائیل متنفر شدهاند.»
از نگاه سیانان، این جمله به خوبی نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا تا چه اندازه نسبت به پیامدهای سیاسی و بینالمللی ادامه جنگ نگران بوده است.
اسرائیل سرانجام حدود یک ماه پیش با یک توافق سهجانبه درباره لبنان موافقت کرد، اما همچنان حاضر نیست پیش از خلع سلاح حزبالله، نیروهای خود را به طور کامل از جنوب لبنان خارج کند.
به گفته یک منبع اسرائیلی که در جریان نشست کابینه امنیتی قرار داشته است، نتانیاهو روز یکشنبه به اعضای کابینه خود اطلاع داد که دولت ترامپ خواهان عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از مواضع این رژیم در لبنان، غزه و سوریه است.
این منبع به سیانان گفته است که نخستوزیر اسرائیل در همان نشست تأکید کرد با چنین پیشنهادی مخالفت خواهد کرد و قصد ندارد با آن همراه شود.
نگرانیهای تازه؛ از ترکیه تا عربستان
در کنار اختلافهای دیرینه بر سر ایران، لبنان، غزه و سوریه، طی هفتههای اخیر دو موضوع دیگر نیز به فهرست نگرانیهای اسرائیل افزوده شده است.
نخست، احتمال فروش جنگندههای پیشرفته و رادارگریز اف-۳۵ آمریکا به ترکیه.
مقامهای اسرائیلی نگراناند چنین تصمیمی برتری نظامی کیفی اسرائیل در منطقه را که همواره یکی از اصول ثابت سیاست امنیتی واشنگتن بوده است، تضعیف کند.
دومین موضوع، توافق همکاری هستهای غیرنظامی میان آمریکا و عربستان سعودی است.
از نگاه مقامهای اسرائیلی، این توافق میتواند زمینهساز آغاز رقابت هستهای در خاورمیانه شود و موازنه راهبردی منطقه را تغییر دهد.
ترامپ اما این پرونده را از زاویهای دیگر میبیند. او به صورت علنی توافق با عربستان را به عادیسازی روابط ریاض و تلآویو و گسترش توافقهای ابراهیم پیوند زده است؛ هرچند عربستان سعودی تاکنون نه چنین ارتباطی را تأیید کرده و نه آن را پذیرفته است.
ترامپ روز دوشنبه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه و مخالفت نتانیاهو با این معامله، گفت: «هیچکس جز من درباره فروش این جنگندهها تصمیم نمیگیرد» و در ادامه، ترکیه را «متحدی فوقالعاده» برای ایالات متحده توصیف کرد.
نتانیاهو از این سفر چه میخواهد؟
نخستوزیر اسرائیل پیش از ترک این کشور اعلام کرد که در دیدار با ترامپ، «همه موضوعات موجود در دستور کار، اما پیش از هر چیز ایران» را مورد بحث قرار خواهد داد.
او گفت: «طبیعتاً هدف ما حفظ امنیت خود و همچنین گسترش دایره صلح در اطرافمان است.»
با این حال، یک منبع اسرائیلی به سیانان گفته است نتانیاهو در این سفر به دنبال دریافت تضمینهایی است که اطمینان دهد فروش احتمالی تسلیحات به ترکیه یا همکاری هستهای با عربستان، برتری نظامی اسرائیل را به خطر نخواهد انداخت.
او همچنین امیدوار است گفتوگوها درباره یک توافق دفاعی بلندمدت جدید میان آمریکا و اسرائیل پیشرفت کند؛ توافقی که قرار است جایگزین یادداشت تفاهم دفاعی دوران باراک اوباما شود؛ توافقی که اعتبار آن رو به پایان است.
به گفته این منبع، «نتانیاهو میخواهد پس از جنگ، وارد مرحلهای جدید شود؛ مرحلهای که موضوعاتی مانند توافق امنیتی، احتمال عادیسازی روابط با عربستان و هماهنگی با ترامپ درباره پروندههایی که میتواند در انتخابات از آنها استفاده کند، در مرکز آن قرار داشته باشد.»
این منبع همچنین میگوید نخستوزیر اسرائیل بر این باور است که گفتوگوی مستقیم با ترامپ میتواند اختلافنظرهایی را که در داخل دولت آمریکا وجود دارد، دور بزند.
اختلافهایی که نتانیاهو آنها را «تاکتیکی» میخواند
نتانیاهو تلاش کرده است اختلافهای اخیر با ترامپ را کماهمیت جلوه دهد و آنها را صرفاً «اختلافات تاکتیکی» توصیف کند؛ اختلافهایی که به گفته او، خللی در نزدیکی روابط دو طرف ایجاد نکرده است.
با این حال، یک مقام اسرائیلی به سیانان گفته است هماهنگ شدن این دیدار زمان زیادی برد و در مقطعی «او عملاً برای دیدار با ترامپ با مانع روبهرو شده بود»، هرچند مشخص نیست این مانع از سوی چه فرد یا نهادی ایجاد شده بود.
این مقام افزود که تنها پس از اعلام سفر نتانیاهو برای شرکت در مراسم تشییع سناتور لیندزی گراهام، دیدار با رئیسجمهور آمریکا نیز نهایی شد.
دیداری با اهمیتی فراتر از یک ملاقات دوجانبه
اهمیت این سفر برای نتانیاهو بیش از هر زمان دیگری است. براساس تازهترین نظرسنجیها، او هنوز با کسب اکثریت لازم برای پیروزی در انتخابات اکتبر فاصله دارد و در چنین شرایطی، ترامپ همچنان یکی از مهمترین سرمایههای سیاسی او به شمار میرود.
برای نخستوزیر اسرائیل، نمایش تداوم نفوذ و دسترسی مستقیم به رئیسجمهور آمریکا، در آستانه انتخابات اهمیتی ویژه دارد؛ تا جایی که همچنان امیدوار است بتواند پیش از انتخابات، میزبان ترامپ در اسرائیل باشد.
در عین حال، نکتهای که بیش از همه جلب توجه میکند، این است که تاکنون هیچ برنامهای برای گرفتن عکس یادگاری یا حضور مشترک دو رهبر در برابر دوربینها اعلام نشده است.
البته دیدار ماه فوریه آنها نیز به دلیل برنامهریزیهای محرمانه نظامی پیش از آغاز جنگ، دور از چشم رسانهها برگزار شد.
اما به نوشته سیانان، محرمانه بودن این دیدار این بار میتواند معنایی متفاوت داشته باشد.
شاید این سکوت، نشانه بررسی مرحله بعدی رویارویی با ایران باشد؛ و شاید هم تلاشی برای مدیریت اختلافهایی که بر سر آتشبس و آینده جنگ میان واشنگتن و تلآویو شکل گرفته است.
در هر صورت، این دیدار دیگر شبیه ملاقاتهای گذشته نیست؛ دیداری که زمانی نماد هماهنگی کامل دو متحد بود، اکنون بیش از هر چیز به آزمونی برای سنجش استحکام رابطهای تبدیل شده که زیر فشار جنگ، اختلافهای راهبردی و محاسبات سیاسی دو رهبر، با چالشهای تازهای روبهرو شده است.
