استیون فاگین، دیپلمات باسابقه آمریکایی هفته گذشته (۱۱ شهریور) به بغداد بازگشت تا بار دیگر با عنوان کاردار سفارت آمریکا، سرپرستی هیئت دیپلماتیک آمریکا در عراق را بر عهده بگیرد؛ بازگشتی که در شرایط حساس سیاسی و امنیتی عراق، بهویژه همزمان با بحث درباره آینده الحشدالشعبی و تلاش برای خلع سلاح گروههای مقاومت، مورد توجه محافل سیاسی این کشور قرار گرفته است.سفارت آمریکا در بغداد با اعلام بازگشت فاگین، از او بهعنوان دیپلماتی با تجربه گسترده در منطقه یاد کرد. او جایگزین جاشوا هریس شده است که از سپتامبر ۲۰۲۵ سرپرستی هیئت دیپلماتیک آمریکا در عراق را بر عهده داشت.فاگین برای بغداد چهرهای آشناست. او پیشتر معاون رئیس هیئت دیپلماتیک آمریکا و سرپرست سفارت این کشور در عراق بوده و از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ نیز سرکنسول آمریکا در اربیل فعالیت کرده است. علاوه بر این، بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ مسئولیت دفتر امور ایران در وزارت خارجه آمریکا را بر عهده داشت و پس از آن بهعنوان سفیر آمریکا در یمن فعالیت کرد.وبسایت عراقی «الصحافه العراقیه» در گزارشی درباره بازگشت او، بر همین سابقه تأکید کرده و فاگین را از دیپلماتهای آشنا با مسائل عراق و خاورمیانه معرفی کرده است. وبسایت «الخنادق» نیز در تحلیل سابقه و نقش آمریکا در عراق، بر اهمیت شناخت واشنگتن از ساختار سیاسی و امنیتی این کشور و روابط آن با ایران تأکید کرده است.بازگشت فاگین در شرایطی صورت گرفته که یکی از مهمترین پروندههای سیاسی عراق، یعنی جایگاه الحشدالشعبی و نحوه تنظیم فعالیت گروههای مسلح، بار دیگر در کانون بحثهای داخلی و خارجی قرار گرفته است.
فاگین در دوره قبلی حضورش در بغداد نیز درباره این موضوع موضع گرفته بود. او در مرداد ۱۴۰۴، در دیدار با محسن المندلاوی، معاون اول رئیس مجلس عراق، درباره طرحهای مربوط به الحشدالشعبی هشدار داده و گفته بود تصویب این قوانین از نگاه آمریکا میتواند نفوذ ایران را تثبیت و گروههای مسلح را تقویت کند.شبکه عراقی «۹۶۴» همزمان با اعلام بازگشت فاگین، به همین موضعگیری قبلی اشاره کرد و نوشت که بازگشت او در شرایطی اتفاق افتاده که طرح قانون الحشدالشعبی بار دیگر در فضای سیاسی عراق مطرح شده است.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که دیدارهای فاگین پس از بازگشت به بغداد را بررسی کنیم. او ۷ سپتامبر با فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی عراق، دیدار کرد و دو طرف درباره نقش دستگاه قضایی در اجرای برنامه دولت برای محدود کردن سلاح به دست دولت گفتوگو کردند.موضوع ایران نیز در دیدارهای فاگین با مقامهای عراقی مطرح شده است. وزیر خارجه عراق در دیدار با او درباره تشدید تحریمهای آمریکا علیه ایران و پیامدهای احتمالی آن برای عراق گفتوگو کرد. بنابراین، دو موضوعی که در سالهای اخیر بخش مهمی از اختلافات واشنگتن با بغداد را شکل دادهاند، یعنی وضعیت گروههای مسلح و رابطه عراق با ایران، از همان آغاز مأموریت جدید فاگین در دستور کار قرار گرفتهاند.
اما چرا واشنگتن بار دیگر فاگین را به بغداد فرستاده است؟برای پاسخ به این پرسش باید به دوره نخست حضور او در عراق بازگشت. فاگین در سالهایی در بغداد حضور داشت که روابط آمریکا با نیروهای نزدیک به ایران بهشدت متشنج بود. ترور شهید سردار قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در بغداد در ژانویه ۲۰۲۰ نیز یکی از مهمترین نقاط عطف این دوره بود و روابط واشنگتن با گروههای مسلح عراقی را وارد مرحلهای تازه کرد.با گذشت چند سال، شرایط تغییر کرده است. آمریکا همچنان در عراق حضور و نفوذ دارد، اما دیگر نمیتواند سیاست خود را صرفاً بر ابزار نظامی بنا کند. ارتش آمریکا قرار است اواخر ماه جاری میلادی خاک عراق را ترک کند، الحشدالشعبی در ساختار رسمی امنیتی عراق جای گرفته و گروههای مسلح مقاومت نیز در معادلات سیاسی کشور نفوذ دارند. در چنین شرایطی، برخورد نظامی لزوماً نمیتواند مسئله نفوذ را حل کند.به همین دلیل، بخشی از رقابت واشنگتن در عراق به حوزه سیاست و دیپلماسی منتقل شده است. فشار سیاسی، ارتباط با مقامهای دولتی و جریانهای سیاسی، همکاریهای امنیتی و استفاده از ابزارهای اقتصادی، اکنون در کنار حضور نظامی، بخشی از ابزارهای آمریکا برای حفظ نفوذ در عراق محسوب میشوند.در این میان، سابقه فاگین برای واشنگتن یک امتیاز محسوب میشود. او برخلاف یک دیپلمات تازهوارد، با ساختار سیاسی بغداد، فضای اقلیم کردستان و پرونده ایران آشنایی مستقیم دارد و میتواند بدون نیاز به طی کردن یک دوره طولانی برای شناخت محیط عراق، وارد پروندههای اصلی شود.
از سوی دیگر، انتخاب او در شرایطی انجام شده که آمریکا تلاش میکند آینده روابط خود با عراق را پس از کاهش تدریجی اتکا به حضور نظامی بازتعریف کند. این مسئله تنها به روابط دوجانبه محدود نیست و به رقابت گستردهتر واشنگتن و تهران در عراق نیز مربوط میشود.در واقع، تجربه سالهای گذشته برای آمریکا نشان داده است که حذف افراد یا اجرای عملیات نظامی، بهتنهایی نمیتواند شبکههای سیاسی و امنیتی ریشهدار در عراق را از میان ببرد. این شبکهها در ساختار سیاسی و اجتماعی عراق حضور دارند و برای تأثیرگذاری بر آنها باید با خود محیط سیاسی کشور مواجه شد.از همین رو، مأموریت فاگین را میتوان در چارچوب تلاش واشنگتن برای مدیریت همین محیط ارزیابی کرد؛ تلاشی که در آن، دیپلماسی و فشار سیاسی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
