سیاست آمریکا در قبال تایوان در آستانه دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ، روسای جمهور آمریکا و چین، وارد مرحلهای تازه از ابهام شده است. برخی نشانهها حاکی از آن است که دولت ترامپ ممکن است بهتدریج از میزان تعهد خود برای دفاع از تایوان بکاهد؛ رویکردی که میتواند محاسبات چین و معادلات امنیتی شرق آسیا را تحت تأثیر قرار دهد.
این مسئله در آستانه دیدار ترامپ و شی در ۲۴ سپتامبر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در تایپه و میان کارشناسان مسائل چین این نگرانی وجود دارد که تایوان به بخشی از مذاکرات گستردهتر میان واشنگتن و پکن تبدیل شود؛ بهویژه با توجه به رویکرد معاملهمحور ترامپ و تأکید او بر منافع مستقیم آمریکا.
ترامپ پیشتر نیز گفته بود شی جینپینگ نسبت به تایوان «احساس بسیار قدرتمندی» دارد و آمریکا نیازی ندارد وارد جنگی در فاصله ۹۵۰۰ مایلی از خاک خود شود. این اظهارات این پرسش را تقویت کرده که واشنگتن تا چه اندازه حاضر است برای دفاع از تایوان هزینه و خطر رویارویی مستقیم با چین را بپذیرد.
پایان تدریجی یک سیاست قدیمی؟
آمریکا طی چند دهه سیاستی موسوم به «ابهام راهبردی» را در قبال تایوان دنبال کرده است؛ به این معنا که واشنگتن هیچگاه بهطور صریح اعلام نکرده در صورت حمله چین به تایوان وارد جنگ خواهد شد یا خیر.
هدف این سیاست، ایجاد بازدارندگی در برابر چین و همزمان جلوگیری از اقدامهایی از سوی تایوان بود که میتوانست به رویارویی مستقیم با پکن منجر شود.
اما افزایش قدرت نظامی چین، شرایط این سیاست را تغییر داده است. به همین دلیل، برخی جریانهای سیاسی و امنیتی در آمریکا خواستار جایگزینی «ابهام راهبردی» با «شفافیت راهبردی» شدهاند؛ یعنی اعلام صریح اینکه آمریکا در صورت حمله چین از تایوان دفاع خواهد کرد.
جو بایدن نیز در دوره ریاستجمهوری خود چندین بار از حمایت آمریکا از تایوان سخن گفت، هرچند سیاست رسمی واشنگتن همچنان بر پایه ابهام راهبردی باقی ماند.
در مقابل، مواضع ترامپ نشانههایی متفاوت دارد. او ضمن انتقاد از سیاست تایوان در صنعت نیمهرساناها، درباره برخی استدلالهای ژئوپلیتیکی سنتی برای دفاع از این جزیره نیز ابراز تردید کرده است. همین مواضع باعث شده بحث درباره احتمال تغییر تدریجی سیاست آمریکا بار دیگر مطرح شود.
آیا تایوان به اهرم مذاکره تبدیل میشود؟
این نگرانی زمانی جدیتر میشود که موضوع تایوان با روابط اقتصادی و امنیتی واشنگتن و پکن پیوند بخورد.
ترامپ سال گذشته از یک بسته دفاعی ۱۱ میلیارد دلاری برای تایوان خبر داد، در حالی که قرارداد دیگری به ارزش ۱۴ میلیارد دلار همچنان در انتظار تأیید دولت آمریکا است. پیوند احتمالی این قراردادها با مذاکرات واشنگتن و پکن این نگرانی را ایجاد کرده که تایوان از یک پرونده صرفاً امنیتی به اهرمی برای چانهزنی آمریکا با چین تبدیل شود.
این رویکرد با دیدگاه برخی چهرههای نزدیک به ترامپ نیز همخوانی دارد. مایکل آنتون، از چهرههای مؤثر در تدوین راهبرد امنیت ملی آمریکا، بر پرهیز از جنگ بر سر تایوان تأکید کرده و برخی جریانهای نزدیک به ترامپ نیز کاهش حضور نظامی آمریکا در امتداد «زنجیره نخست جزایر» را مطرح کردهاند.
با وجود این، واشنگتن هنوز بهطور رسمی سیاست خود را تغییر نداده است. مقامهای آمریکایی همچنان از تداوم ابهام راهبردی سخن میگویند و پنتاگون نیز بر تقویت توان بازدارندگی و حضور نظامی آمریکا در آسیا تأکید دارد.
پیام واشنگتن برای پکن چه خواهد بود؟
در نهایت، مسئله فقط به سیاست رسمی آمریکا محدود نمیشود؛ بلکه برداشت چین از رفتار و پیامهای واشنگتن نیز اهمیت دارد.
اگر پکن به این نتیجه برسد که آمریکا نسبت به گذشته آمادگی کمتری برای دفاع از تایوان دارد، ممکن است محاسبات چین درباره هزینه و پیامدهای استفاده از زور تغییر کند. در مقابل، اگر واشنگتن همچنان توان بازدارندگی خود را حفظ کند، ابهام راهبردی میتواند کارکرد سنتی خود را ادامه دهد.
در شرایط کنونی، نشانهای از تلاش فوری چین برای تصرف تایوان با زور دیده نمیشود و پکن همچنان بر حفظ ثبات در روابط با واشنگتن تأکید دارد. با این حال، چین هدف بلندمدت خود برای کنترل تایوان را حفظ کرده و گزینه نظامی را نیز کنار نگذاشته است.
شی جینپینگ نیز پیشتر هشدار داده بود که مدیریت نادرست مسئله تایوان میتواند به درگیری و آسیب جدی به روابط چین و آمریکا منجر شود.
از این منظر، چالش اصلی برای واشنگتن حفظ تعادلی است که سیاست ابهام راهبردی برای دههها بر آن استوار بوده است: بازداشتن چین از اقدام نظامی، بدون آنکه تایوان را به اتخاذ سیاستهای تحریکآمیز سوق دهد. اکنون اظهارات و رویکرد ترامپ این پرسش را دوباره مطرح کرده است که آیا این ابهام همچنان همان کارکرد گذشته را خواهد داشت یا بهتدریج به پیامی درباره کاهش تعهد آمریکا در قبال تایوان تبدیل خواهد شد.
