حملات ۱۰ سپتامبر به خط لوله «شرق-غرب» عربستان، بخشهای متعددی از این سامانه را هدف قرار داد و دستکم به یک ایستگاه پمپاژ آسیب رساند و در نتیجه، ریاض ناچار شد مسیر جایگزین و حیاتی برای تنگه هرمز را تعطیل کند.
خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری «پترولاین» (Petroline) قادر است روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت را از مناطق تولیدی شرق عربستان به بندر «ینبع» در دریای سرخ منتقل کند. از آنجا که تجاوز نظامی آمریکا به ایران، عملا مسیر هرمز را مسدود کرده، این خط لوله به یکی از مهمترین زیرساختهای انرژی جهان بدل شده است.
شرکت «کپلر» (Kpler) برآورد کرده که پیش از این حمله، این خط لوله روزانه حدود ۴ میلیون بشکه نفت را (بهعنوان جایگزینی برای مسیر هرمز) منتقل میکرده است. توقف طولانیمدت فعالیت آن میتواند در نهایت صادرات ۳.۵ تا ۴ میلیون بشکه نفت خام عربستان را تهدید کند. این رقم کمتر از ظرفیت اسمی پترولاین است، زیرا عربستان همچنان میتواند با وجود محدودیتهای شدید کشتیرانی در خلیج فارس، بخشی از نفت خام خود را از پایانههای شرقی مانند «راس تنوره» صادر کند.
اما مشکل فوری، مسئله ذخیرهسازی است.
کپلر تخمین میزند که ذخایر نفت خام در ینبع، به کمتر از ۱۵ میلیون بشکه کاهش یافته، که نسبت به حدود ۲۱ میلیون بشکه در ماه ژوئیه افت داشته و به پایینترین سطح خود از سال ۲۰۱۸ نزدیک شده است. با نرخ صادرات ۳.۵ میلیون بشکه در روز، این میزان ذخیره تنها برای کمی بیش از چهار روز عرضه (بهصورت تئوری) کفایت میکند. شرکت آرامکو همچنین میتواند از شبکه جهانی ذخیرهسازی خود بهره ببرد، اما تداوم صادرات از دریای سرخ در نهایت نیازمند رسیدن نفت خام تازه به ینبع است.
برای بازارهای انرژی، نگرانی این است که این درگیری به طور پیوسته به داراییهای تولیدی نزدیکتر میشود. خطوط لوله، ایستگاههای پمپاژ، بنادر و نفتکشها قبلا مورد حمله قرار گرفتهاند. تشدید درگیری به سمت تاسیسات پالایش عربستان سعودی مانند بقیق – یا در نهایت خود میادین تولیدی – شوک عرضه جهانی بسیار بزرگتری را نشان خواهد داد.
برای اروپا، عواقب این امر از همین حالا ملموس شده است.
شرکت آرامکوی عربستان به مشتریان اروپایی اطلاع داده است که برخی از محمولههای بارگیریشده در ماه سپتامبر لغو یا به تعویق خواهند افتاد، در حالی که بارگیری در ینبع به حالت تعلیق درآمده است. گزارش آرگوس که توسط یورونیوز نقل شده است، نشان میدهد که حداقل سه پالایشگاه اروپایی محمولههای اواخر سپتامبر را لغو یا در برخی موارد تا نوامبر به تعویق انداختهاند.
بنابراین، آیا اروپا میتواند این بشکهها را جایگزین کند؟ پاسخ مثبت است، اما بدون هزینه بالاتر نخواهد بود.
جایگزینهای اصلی، نفت خام دریای شمال، بشکههای گلف کاست آمریکا مانند دبلیو تی آی میدلند، قزاقستان، الجزایر، گویان، برزیل و غرب آفریقا هستند. مشکل این است که پالایشگاههای آسیایی که تحت تاثیر همان اختلال در خاورمیانه قرار گرفتهاند، برای بسیاری از این بشکهها رقابت میکنند.
بنابراین اروپا با اختلاف قیمت بالاتر نفت خام و هزینههای حمل و نقل بالاتر، دو برابر هزینه میکند. بشکههای عربستان سعودی که از ینبع حمل میشدند، به راحتی برای پالایشگاههای اروپایی و مدیترانهای در نظر گرفته شده بودند. جایگزینی آنها با نفت خام از آمریکا یا غرب آفریقا، تجارت حوزه اقیانوس اطلس را تغییر میدهد و هزینههای حمل و نقل را افزایش میدهد.
در این میان، لیبی لایه دیگری از ریسک را اضافه میکند. تولید در میدانهای حماده، طهاره و NC۵ پس از آنکه اعضای گارد تاسیسات نفتی خط لوله حماده-زاویه را بستند، موقتا متوقف شد و شرکت ملی نفت لیبی نسبت به احتمال وقوع شرایط اضطراری هشدار داد. تولید از آن زمان به حالت عادی بازگشته است، اما این ماجرا آسیبپذیری دیگری را برای اروپا برجسته میکند: لیبی دقیقا در زمانی که پالایشگاههای اروپایی به دنبال جایگزینی برای بشکههای مختلشده عربستان هستند، یکی از نزدیکترین تامینکنندگان نفت خام جایگزین برای آن است.
مصرفکنندگان لازم نیست ماهها منتظر بمانند تا تبعات این وضعیت را حس کنند. قیمت عمده فروشی گازوئیل و بنزین بلافاصله به محدودتر شدن بازارهای نفت خام و فرآوردههای نفتی واکنش نشان میدهد. بخش عمدهای از افزایش حاصل از آن میتواند ظرف یک تا دو هفته در پمپ بنزینهای اروپا ظاهر شود.
بر اساس گزارش اویل پرایس، با جایگزینی فیزیکی محمولههای لغو شده یا به تعویق افتاده عربستان توسط پالایشگاههای اروپایی با بشکههای گرانتر حوزه اقیانوس اطلس، این تاثیر تا اواخر سپتامبر و اکتبر، آشکارتر خواهد شد.
