انتخابات برزیل و آزمون نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین

بولسونارو در طول روند شمارش آرا همچنان پیشتاز بود و در بخش عمده این روند، بیش از ۴۸ درصد آرا را در اختیار داشت؛ در مقابل، لولا کار خود را با حدود ۴۰ درصد آغاز کرد و به تدریج بر میزان آرای خود افزود، به‌گونه‌ای که فاصله اولیه بیش از هشت واحد درصدی با فلاویو بولسونارو را کاهش داد و اکنون با اختلافی حدود دو واحد درصد به دور دوم راه یافته است؛ این در حالی است که نظرسنجی‌های مربوط به دور دوم از پیش رقابتی برابر را نشان داده بودند.

منطقه شمال‌شرقی برزیل پایگاه اصلی این بازگشت بود و از این رو، میزان بسیج و مشارکت رأی‌دهندگان این منطقه در روز ۲۵ اکتبر تعیین‌کننده خواهد بود.

در همین راستا وبگاه ریسپانسیبل استیت کرفت با انتشار یادداشتی نوشت: یکشنبه، رای‌دهندگان برزیلی به پای صندوق‌های رای رفتند تا مشخص کنند آیا لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای کنونی این کشور، می‌تواند برای چهارمین دوره تاریخی ریاست‌جمهوری خود پیروز شود یا خیر. رقیب او فلاویو بولسونارو بود که تلاش داشت خود را نسخه‌ای میانه‌روتر از پدرش، ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور راست‌گرای سابق و جنجالی برزیل معرفی کند؛ سیاستمداری که به دلیل تلاش برای کودتا، در حال گذراندن محکومیت ۲۷ ساله زندان است.

رقابت نزدیک انتخاباتی میان دو نامزد عمدتا تحت تاثیر سه موضوع شکل گرفت: اقتصاد، امنیت و پرونده‌های جنجالی سیاسی. یکی از این پرونده‌ها مربوط به تحقیقاتی درباره یک بانکدار سرشناس زندانی است که مشخص شد به درخواست فلاویو بولسونارو، هزینه تولید یک فیلم تبلیغاتی ستایش‌آمیز درباره پدرش را تامین کرد.

کارزار فشار واشنگتن

اگرچه دونالد ترامپ به شکل رسمی از فلاویو بولسونارو حمایت نکرده، اما روشن است که دولت آمریکا او را گزینه مطلوب خود می‌داند. دولت ترامپ در ماه‌های گذشته بر سر موضوعاتی مانند تجارت، کوبا، ونزوئلا و همچنین تلاش برای دسترسی به ذخایر عناصر نادر خاکی برزیل، با دولت لولا اختلاف داشته است.

ترامپ همچنین روابط شخصی نزدیکی با خانواده بولسونارو دارد. دولت آمریکا، اغلب به درخواست خانواده بولسونارو، مجموعه‌ای از اقدامات فشارآمیز علیه دولت لولا را دنبال کرده؛ اقدامی که نگرانی‌ها درباره دخالت خارجی در روند انتخابات برزیل را افزایش داده است.

مداخله ترامپ در سیاست داخلی برزیل از تابستان گذشته شدت گرفت. ادواردو بولسونارو، برادر فلاویو، دولت ترامپ را متقاعد کرد تعرفه ۵۰ درصدی بر واردات برزیل اعمال و یک قاضی دیوان عالی برزیل را تحریم کند؛ اقدامی که هدف آن وادار کردن مقام‌های برزیلی به توقف پرونده قضایی ژائیر بولسونارو بود؛ پرونده‌ای که ترامپ آن را «تعقیب سیاسی» خوانده بود.

حتی کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرده بود که آمریکا ممکن است در قبال پرونده بولسونارو از «قدرت نظامی» علیه برزیل استفاده کند.

این تحریم‌ها و تعرفه‌ها بعدتر لغو شدند، اما در ماه ژوئیه، آمریکا بار دیگر تعرفه‌هایی مجموعا ۳۷.۵ درصدی علیه کالاهای برزیلی اعمال کرد. این بار واشنگتن دلیل این اقدام را رویه‌های تجاری ناعادلانه اعلام کرد و به‌طور ویژه سامانه پرداخت دیجیتال محبوب «پیکس» (Pix) را هدف قرار داد؛ سامانه‌ای که شرکت‌های کارت اعتباری آمریکایی مانند ویزا و مسترکارت را نگران کرده، زیرا از درآمدهای کارمزدی آن‌ها کاسته است.

در ماه مه نیز وزارت خارجه آمریکا دو گروه جنایی برزیلی، «کوماندو ورملیو» (CV) و «پریمیرو کوماندو دا کاپیتال» (PCC)، را به عنوان سازمان‌های تروریستی طبقه‌بندی کرد. واشنگتن این اقدام را بخشی از مبارزه با «نارکوتروریسم» در منطقه معرفی کرد.

فلاویو بولسونارو شخصا در کاخ سفید با ترامپ دیدار کرده تا او را برای قرار دادن این گروه‌ها در فهرست سازمان‌های تروریستی متقاعد کند. ترامپ نیز در آن زمان به دستیارانش گفته بود: «ما باید به این افراد کمک کنیم».

این اقدام نگرانی بسیاری از ناظران را برانگیخت؛ زیرا ترامپ بارها از مفهوم «نارکوتروریسم» برای توجیه حملات مرگبار هوایی علیه قایق‌های مظنون به قاچاق مواد مخدر و همچنین بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، استفاده کرده است.

جیمز گرین، استاد بازنشسته مطالعات پرتغالی و برزیلی در دانشگاه براون، به ریسپانسیبل استیت‌کرفت گفت این اقدامات آمریکا برزیل را نگران کرده، زیرا نشان می‌داد تهدیدهای ترامپ صرفا شعار سیاسی نیست.

او گفت: «برزیل نمی‌خواست آمریکا این عنوان را بر این سازمان‌های جنایی اعمال کند، زیرا این اقدام راه را برای اشکال مختلف دخالت دولت ترامپ در سیاست داخلی برزیل باز خواهد کرد».

گرین افزود: «اگرچه آنها آشکارا نگفته‌اند که فلاویو نامزد مورد حمایت آنهاست، اما مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که آمریکا مایل است چه کسی پیروز انتخابات شود، خواسته ای که محقق نشد».

گونتر رودزیت، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه ESPM سائوپائولو، نیز توضیح داد که اگرچه همه این اقدامات لزوما بخشی از یک طرح مستقیم برای تقویت نامزدی بولسونارو نیست، اما مجموع این رفتارها نشان‌دهنده «تلاش برای شکل دادن به محیط سیاسی انتخابات برزیل» است.

آیا قمار ترامپ نتیجه معکوس خواهد داشت؟

حالا مشخص شد کارزار فشار ایالات متحده توانست به نفع بولسونارو تمام شود؛ فارغ از این که بسیاری از برزیلی‌ها این اقدامات را حمله‌ای به حاکمیت ملی و استقلال اقتصادی کشور تلقی کردند؛ دو موضوعی که لولا از دوران فعالیت خود در جنبش کارگری در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ تاکنون بر آن‌ها تاکید داشته است.

پس از آنکه دولت ترامپ در ژوئیه گذشته تعرفه‌هایی علیه برزیل اعمال کرد، میزان محبوبیت دولت لولا افزایش یافت و نرخ تایید عملکرد او از ۴۷ درصد در ماه پیش از آن به بیش از ۵۰ درصد رسید.

کامیلا فیکس ویدال، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه فدرال سانتا کاتارینا، به ریسپانسیبل استیت‌کرفت گفت: «اقدامات آمریکا علیه برزیل ــ به‌ویژه تعرفه‌ها، علاقه واشنگتن به ذخایر عناصر نادر خاکی و انتقاد از سامانه پرداخت پیکس ــ در ابتدا روحیه ملی‌گرایانه‌ای را در برزیل تقویت کرد».

بی دلیل نبود که لولا نیز تاکتیک‌های واشنگتن را به محور اصلی کارزار انتخاباتی خود تبدیل کرده بود. در تبلیغ جدید انتخاباتی او آمد: «فلاویو بولسونارو نامزد ترامپ است و آنچه ترامپ می‌خواهد، استعمار برزیل، تصاحب منابع ما، ربودن آینده ما و رها کردن کشور در شرایطی دشوار است».

لولا همچنین در مصاحبه‌ای که اخیرا انجام داد، گفت: «به ترامپ گفتم در انتخابات برزیل دخالت نکن، زیرا در غیر این صورت باعث شکست خودت در انتخابات خواهی شد».

رودزیت از دانشگاه ESPM تاکید کرد که فلاویو بولسونارو حتی مجبور شده خواستار تعلیق تعرفه‌های آمریکا شود، زیرا بیم آن دارد که ارتباط نزدیک با فشارهای خارجی، واکنش ملی‌گرایانه رای‌دهندگان را علیه او برانگیزد.

او گفت: «هرچه ارتباط میان فشار خارجی و خانواده بولسونارو آشکارتر شود، برای لولا آسان‌تر خواهد بود که خود را نه صرفا رئیس‌جمهوری معرفی کند که از عملکرد دولتش دفاع می‌کند، بلکه به عنوان رئیس‌جمهوری معرفی کند که از استقلال ملی کشور دفاع می‌کند».

با این حال، رودزیت افزود که فشار اقتصادی ممکن است در کوتاه‌مدت به سود لولا تمام شود و مقاومت ملی‌گرایانه ایجاد کند، اما هزینه‌های اقتصادی این فشارها در نهایت می‌تواند موقعیت او را در انتخابات تضعیف کند.

حال که بولسونارو پیروز دور اول انتخابات شد، ترامپ ممکن است با متحدی مواجه شود که به دلیل منافع ملی و فشارهای سیاسی داخلی، نتواند کاملا مطابق خواسته‌های واشنگتن عمل کند.

آندره پاگلیارینی و فلیسیانو د سا گویمارائش، پژوهشگران غیرمقیم موسسه کوئینسی، در گزارشی سیاسی استدلال کرده‌اند که دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد دولت احتمالی بولسونارو نیز لزوما تا آن اندازه که ترامپ انتظار دارد، تابع سیاست‌های آمریکا نخواهد بود؛ به‌ویژه در موضوع چین.

آن‌ها نوشتند: «دولتی در برزیل که آشکارا به سمت ایالات متحده متمایل باشد، با محدودیت‌های خاص خود مواجه خواهد شد».به گفته این دو پژوهشگر، ژائیر بولسونارو نیز تجربه مشابهی داشت؛ زیرا اگرچه در آغاز دوره ریاست‌جمهوری خود موضعی خصمانه علیه پکن اتخاذ کرد، اما الزامات عملی اداره کشوری که روابط اقتصادی گسترده‌ای با چین دارد، باعث شد این رویکرد ایدئولوژیک تعدیل شود.