به گزارش افکارنیوز،

چندی پیش رابین رایت در تحلیلی برای نشریه نیویورکر از بازی "تاج و تخت" در عربستان سعودی نوشت و با طرح یک "دو گانه تداوم یا تغییر" برای آینده سیاسی ریاض تاکید کرد: " در جهان شکننده سیاست های خاورمیانه ای، محمد بن سلمان یا به عنوان جوان اصلاح طلبی دیده می شود که استبدادی ترین جامعه جهان را تغییر خواهد داد یا شاهزاده کوچک بی پروا و بی تجربه ای که رسیدن سریع او به قدرت می تواند عربستان سعودی را بی ثبات کند". با این حال هر روز که می گذرد گمانه دوم از این "دوگانه"، احتمال وقوع بیشتری می یابد. بر اساس گزارش های منتشر شده شامگاه دوشنبه ملک سلمان شاه عربستان با صدور فرمانی تعداد زیادی از فرماندهان ارشد ارتش این کشور را از کار برکنار و چهره های دیگری را به جای آن ها منصوب کرد. شبکه "العربیه"،‌ وابسته به پادشاهی سعودی نوشته است: ارتشبد "عبدالرحمن بن صالح البنیان"، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح برکنار شده و جای او را "فیاض بن حامد الرویلی" گرفته است.  فیاض الرویلی از درجه سپهبدی به ارتشبدی ارتقا یافته است. این تغییرات شامل فرماندهان نیروی هوایی و نیروی زمینی ارتش عربستان نیز شده است. "ترکی بن بندر بن عبدالعزیز"،‌ به فرماندهی نیروی هوایی و "فهد بن عبدا... المطیر"،‌ به فرماندهی نیروی زمینی منصوب شده‌اند. "جارا... بن محمد العلویی" نیز با ارتقا به درجه سپهبدی، فرمانده نیروهای موشک‌های استراتژیک شده است. منابع رسمی سعودی مدعی هستند که این تغییرات در چارچوب "سند تحول در وزارت دفاع" عربستان ایجاد شده است. العربیه نوشته است: «پادشاه سعودی با سند تحول در وزارت دفاع این کشور که شامل چشم‌اندازها و استراتژی‌های مربوط به این موضوع بود، موافقت کرد.»اما تغییرات اخیر تنها محدود به ارتش سعودی نبوده است، در عزل ونصب های سلمان تعدادی از مقام های سیاسی نیز جابه جا وعزل شده اند و به جای عزل شدگان، به تعدادی از نزدیکان شاهزادگانی که به اتهام فساد بازداشت شده بودند مانند ترکی بن طلال برادر ولید بن طلال سرمایه دار بزرگ سعودی،  پست های سیاسی داده شده است. پادشاه عربستان سعودی همچنین برای اولین بار یک زن را به معاونت وزارت کار منصوب کرده است. همچنین شهرداران چند شهر برکنار و چهره های جدیدی جایگزین آن ها شده اند. رسانه های سعودی می گویند، پادشاه عربستان در ادامه روند اصلاحات ساختاری خود، مقامات جوان تری را به ویژه در عرصه های امنیتی و اقتصادی منصوب کرده است.با این حال، در میان تحلیل گران سیاسی کمتر کسی است که روایت رسمی ریاض را از این خانه تکانی گسترده در میان نیروهای نظامی و سیاسی عربستان باور کرده باشد. درباره چرایی تغییرات اخیر به ویژه در حوزه نظامی دو سناریوی محتمل قابل طرح است که در ادامه به آن ها می پردازیم.

تلاش برای خروج آبرومندانه از بحران یمن

آن چه  بر همگان روشن است، این واقعیت است که در شرایطی که پادشاه فرتوت سعودی از زوال عقل رنج می برد، مهندسی های اخیر با فرمان محمدبن سلمان ولیعهد عربستان و تنها با نام سلمان انجام می شود.  اما این تغییرات در شرایط زمانی رخ داده است که تهاجم نظامی عربستان به یمن اندک اندک وارد چهارمین سال خواهد شد و طی این مدت، محمدبن سلمان که فرماندهی این تهاجم را برعهده داشته است به هیچ یک از اهداف خود دست نیافته و کشورهایی هم که در ابتدای جنگ با سعودی ها ائتلاف کرده بودند، یکی یکی از این ائتلاف جدا شده اند. به عنوان نمونه می شود به ناراحتی گسترده اماراتی ها در جنگ یمن اشاره کرد که بیشترین تلفات را در تهاجم به این کشور فقیر و کوچک متحمل شده اند. اکنون سعودی ها چشم انداز روشنی از ادامه جنگ ندارند ومعلوم نیست تا کجا این شرایط را تحمل خواهند کرد. این نگون بختی در میان نظامیان سعودی سبب شده است تا به تازگی ریاض دست به دامان پاکستان شود و تعدادی از نیروهای پاکستانی برای آموزش ارتش عربستان عازم این کشور شوند. به اذعان بی بی سی، "حمله سعودی ها به یمن تا امروز ناکام مانده است. هزینه این جنگ برای یمن یک فاجعه انسانی بوده و همزمان صندوق های عربستان را در دوره ریاضت خالی کرده است." در چنین شرایطی به نظر می رسد تغییرات نظامی می تواند در چارچوب انداختن مسئولیت شکست در تهاجم نظامی از دوش محمدبن سلمان به فرماندهان نظامی باشد که عزل شده اند تا وجهه محمدبن سلمان که در حال تحکیم جایگاه خود برای جانشینی پدرش است تخریب نشود.

مهره چینی برای پادشاهی

از سوی دیگر به نظر می رسد پاک سازی های اخیر در چارچوب بازی قدرت در داخل نظام قبیله ای عربستان قابل بررسی است. بن سلمان ولیعهد جوان سعودی که سودای یک پادشاهی طولانی مدت را در سر می پروراند، بیش از هر کس دیگری از مخالفت های داخل دربار و خارج آن با جاه طلبی هایش خبر دارد. او به خوبی می داند که مسیر تحقق رویاهایش پر است از موانع ریز و درشت و باید برای رسیدن به هدف مسیر را هموار سازد. بنابر این پس از پاک سازی شاهزادگان سعودی به اتهام فساد مالی، اکنون نوبت به  ارتش رسیده تا شرایط برای جانشینی محمدبن سلمان مهیا شود. از همین رو رویترز می نویسد:"به نظر می رسد این برکناری به تصمیمات اخیر محمد بن سلمان ولیعهد عربستان بی ربط نباشد. اواخر سال گذشته میلادی، در قالب عملیات ولیعهد محمد بن سلمان برای مبارزه با فساد و سوءاستفاده از قدرت، ده ها شاهزاده، وزیر و میلیاردر عربستانی بازداشت شدند."پیشتر روزنامه وال استریت ژورنال در ماه نوامبر خبرداده بود که تعدادی از نظامیان بلندپایه عربستان نیز بازداشت شده اند.به گفته «علی مراد» روزنامه‌نگار لبنانی و تحلیل گر امور عربستان، دستورهای جدید شاه عربستان نشان می‌دهد که محمد بن سلمان (ولیعهد-وزیر دفاع) در حال بازچینش مهره‌های خود در وزارت دفاع است زیرا خطری احساس کرده است.ولیعهد جوان می داند که در یک نظام قبیله ای، اعتماد بیش از هر مولفه دیگری ماهیت پیوندهای قدرت را شکل می دهد. او برای کسب اعتماد کارگزاران نظام سعودی، نیازمند یک لایه‌برداری در سه نهاد قدرت اصلی کشور یعنی نهاد اقتصاد، نهاد امنیت و نهاد مذهب، است. این اقدام در دو نهاد اقتصاد و امنیت رخ داده و البته تبعاتی هم داشته است، احتمالا گام بعدی مهره چینی در نهاد مذهبی خواهد بود، اقداماتی که می تواند کودتایی در زمان حال برای جلوگیری از یک کودتا در زمان آینده علیه بن سلمان تعبیر شود.

دکترعلیرضارضاخواه