دفتر نخستوزیر اسرائیل روز شنبه اعلام کرد که بنیامین نتانیاهو چهارشنبه در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار خواهد کرد. این ملاقات که قرار بود هفته آینده برگزار شود، به درخواست خود نتانیاهو یک هفته جلو افتاد. این تغییر زمانبندی تنها یک روز پس از برگزاری مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران در مسقط عمان صورت گرفت؛ مذاکراتی که ترامپ آن را «بسیار خوب» توصیف کرد و اعلام کرد دور بعدی آن در اوایل هفته آینده برگزار خواهد شد. رسانههای خارجی ارزیابی کردند نتانیاهو با این اقدام فوری میخواهد پیش از آنکه مذاکرات به سمت یک توافق محدود حرکت کند، موضع اسرائیل را مستقیما به ترامپ منتقل کند.
در بیانیه کوتاه دفتر نتانیاهو آمده است: نخستوزیر معتقد است که هرگونه مذاکره باید شامل محدودیت بر موشکهای بالستیک ایران و پایان حمایت از محور ایران باشد.
منظور از محور ایران، شبکه گروههای شبهنظامی ادعایی مورد حمایت تهران از جمله حزبالله در لبنان، حماس در غزه و حوثیها در یمن است. این موضعگیری مستقیما در تضاد با آنچه در مذاکرات عمان گذشت قرار دارد، جایی که ایران اصرار ورزید گفتوگوها تنها به برنامه هستهای محدود بماند و موضوع موشکها و منطقهای مطرح نشود.
مذاکرات غیرمستقیم روز جمعه، نخستین دور پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ژوئن ۲۰۲۵ (خردادماه ۱۴۰۴) بود. هیئت آمریکایی را استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خاورمیانه، جرد کوشنر داماد ترامپ و برد کوپر، فرمانده سنتکام، تشکیل میدادند. ترامپ پس از این دور از مذاکرات گفت که موضع ایران نسبت به پیش از جنگ نرمتر شده و مذاکرات بیشتری در پیش است. اما برای نتانیاهو، همین «نرمش» نشانه خطرناکی است که آمریکا ممکن است به توافقی رضایت دهد که تنها غنیسازی اورانیوم را محدود کند و مسائل موشکی و منطقهای را کنار بگذارد.
این دیدار فوری ریشه در نگرانی عمیق اسرائیل از یک توافق «محدود هستهای» دارد. نتانیاهو این لحظه را «پنجره تاریخی» میبیند. او تصور میکند فشار حداکثری ترامپ با اعزام ناوهای هواپیمابر، تحریمهای جدید و حمایت از اعتراضات داخلی ایران، ایران را در ضعیفترین وضعیت خود قرار داده است و اکنون بهترین فرصت برای ضربه نهایی به برنامه هستهای یا حتی تضعیف حکومت است، اما اگر ترامپ به توافقی سریع و محدود رضایت دهد، اسرائیل نه تنها از اهرم نظامی محروم میماند، بلکه با حکومتی روبهرو خواهد شد که همچنان موشکهای بالستیک خود را حفظ کرده و از طریق نیروهای مورد حمایت، منطقه را تهدید میکند.
سابقه هماهنگی میان آمریکا و اسرائیل در هفتههای اخیر بسیار گسترده بوده است. ویتکاف پیش از عمان به اسرائیل سفر کرد و با نتانیاهو و مقامهای ارشد دفاعی و اطلاعاتی دیدار کرد. نتانیاهو در آن دیدار تاکید کرد که ایران قابل اعتماد نیست و اطلاعات ادعایی تازهای درباره برنامه هستهای و موشکی تهران را به وی ارائه داد. حتی پیش از آن، در ژانویه، دیوید بارنیا رئیس موساد، به واشنگتن رفته بود تا با تیم ترامپ هماهنگ شود. در روز بعد از مذاکرات عمان نیز ویتکاف و کوشنر همراه با کوپر از ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن در خلیج عمان بازدید کردند؛ اقدامی نمادین برای یادآوری اینکه گزینه نظامی همچنان روی میز است.
با این حال، همین سطح بالای هماهنگی، شکاف تاکتیکی را برجستهتر کرده است. ترامپ و تیمش از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه گفتهاند که مذاکرات باید فراتر از هستهای برود، اما در عمل اولویت را به جلوگیری از سلاح هستهای ادعایی دادهاند. نتانیاهو اما اصرار دارد که هر توافقی باید ۴ محور را پوشش دهد: برنامه هستهای، موشکهای بالستیک، حمایت از نیابتیها و رفتار حکومت با معترضان داخلی.
تحلیلگران نزدیک به نتانیاهو در اسرائیل این دیدار را «لحظه سرنوشتساز» میدانند. نتانیاهو میخواهد ترامپ را متقاعد کند که مذاکرات را گستردهتر کند یا فشار نظامی را افزایش دهد. اگر مذاکرات شکست بخورد، اسرائیل امیدوار است آمریکا را به سمت اقدام نظامی سوق دهد. در مقابل، ترامپ که همیشه بر «صلح از طریق قدرت» تاکید کرده، ظاهرا از جنگ طولانی خسته است و به دنبال توافقی سریع است که حداقل سلاح هستهای مورد ادعای خودش را از ایران بگیرد. این تفاوت، عمیقترین شکاف تاکتیکی میان ۲ متحد از زمان بازگشت ترامپ به قدرت محسوب میشود.
کشورهای عربی خلیج فارس نیز با نگرانی این تحولات را دنبال میکنند. خاطره جنگ ۱۲ روزه ژوئن (خرداد و تیر ۱۴۰۴) هنوز تازه است و آنها میترسند هرگونه حمله به ایران، منطقه را به جنگ بکشاند. ایران نیز در مذاکرات بر «حق غنیسازی اورانیوم» پافشاری کرده و برنامه موشکی خود را غیرقابل مذاکره دانسته است. با این حال، نشانههایی از انعطافپذیری دیده میشود؛ از جمله توقف غنیسازی پس از جنگ و پیشنهاد انتقال اورانیوم غنیشده به خارج که البته خروج اورانیوم را مقامات داخلی تایید نمیکنند و در حد گمانهزنی مطرح شده است.
نتانیاهو با جلو انداختن دیدار، میخواهد پیش از دور بعدی مذاکرات، صدای اسرائیل را به گوش ترامپ برساند. او نگران است که اگر ترامپ پیش از شنیدن نظرات اسرائیل با ایران به توافق برسد، اسرائیل در موقعیتی قرار بگیرد که نه بتواند مانع شود و نه از حمایت کامل آمریکا برخوردار باشد. این دیدار نه تنها درباره جزئیات مذاکرات، بلکه درباره تعریف مشترک از توافق خوب است؛ توافقی که برای آمریکا شاید جلوگیری از سلاح هستهای باشد، اما برای اسرائیل باید به معنای تضعیف اساسی تواناییهای تهاجمی ایران تلقی شود.
در نهایت، این سفر فوری نتانیاهو بازتابدهنده تنش میان دیپلماسی و امنیت در سیاست خارجی ترامپ است. هماهنگی اطلاعاتی و نظامی میان واشنگتن و تلآویو همچنان بالاست، اما نتانیاهو احساس میکند که در لحظه حساس، آمریکا ممکن است نرم شود. دیدار چهارشنبه خواهد نشان داد که آیا ترامپ حاضر است خطوط قرمز اسرائیل را بپذیرد یا ترجیح میدهد به سمت توافقی حرکت کند که حداقل از نظر خودش «قابل قبول» است.
