انتقاد بدون نام / «بیعت» معنا ندارد!
احمد غلامی، سردبیر روزنامه شرق در سرمقاله روز شنبه گذشته این روزنامه، بدون نام بردن از هیچ شخص خاصی به ارائه تفسیر از دو مقوله «رأی» و «بیعت» پرداخت و مدعی شد که بیعت معنا ندارد!
به گزارش افکارنیوز، غلامی در بخشی از سرمقاله خود که با عنوان «رأی فقط رأی است، بیعت نیست» منتشر شد، مینویسد: هرگونه ایدئولوژی که بخواهد خودش را منهای دموکراسی تعریف یا از آن سوء برداشت کند، خودش را با استبدادی خواسته یا ناخواسته گره زده و شکست میخورد.
او همچنین با بیان اینکه «یکی از جلوههای قابل رؤیت دموکراسی، صندوق رأی است؛ یعنی اطاعت از میل مردم بر حسب جمع جبری آرای کاندیداها» و با تأکید بر اینکه «بیعت معنا ندارد»! میگوید: مردم از حق تجدید نظر در انتخابهای سیاسی خود برخوردارند. با کسی عهد اخوت نبسته و بیعت نکردهاند که نتوانند به آن پشت کنند.
وی در پایان نوشته خود نیز کنایهای به صحبتهای اخیر روحانی مبنی بر وابسته بودن آب خوردن مردم به تحریمها! میزند و ضمن تأیید صحبت روحانی مینویسد: پاشنه آشیل جدی حسن روحانی، بحران محیط زیست است؛ بحرانی که سیاسی نیست و بحرانی تمدنی است که البته رئیسجمهور به اهمیت آن واقف است. اما در بیان آن کمی خامدستانه عمل کرد. در فرصتی دیگر میشود به این بحران پرداخت.
*شاید غلامی، بخشهایی از صحبتهای اخیر حمید انصاری در گفتوگو با ماهنامه تربیت سیاسی – اجتماعی را مورد اشاره قرار داده است.
انصاری در بخشی از این مصاحبه میگوید:
«تولی امر حکومت یعنی پذیرفتن این مسئولیت و گردن نهادن به آن و به دست گرفتن زمام حکومت. این امر طبق نظر حضرت امام مشروط به بیعت(رأی اکثریت) است… نهایتا کسی متولی و متصدی امر حکومت میشود که بیعت و رأی اکثریت مردم را(بهصورت مستقیم و یا بواسطه رأی خبرگان منتخبین مردم) کسب نماید»
درباره معنای رأی و بیعت باید اشاره کرد که بر خلاف نظر غلامی، در بیعت هم امکان تجدید نظر وجود دارد همانطور که در رأی دادن وجود دارد.
با این معنای آشکار که هر دو تابع لوازم و هزینههایی است.
در فرایند بیعت، کسی که بیعت کرده میتواند نقض عهد کند و بیعت خود را بشکند. اما قاعدتاً شماتتهای این نقض و سایر معانی مترتب بر این نقض را نیز میپذیرد.
در رأی دادن نیز اگرچه تجدید نظر به یکباره ممکن نیست و شخص باید بسته به ساز و کار فرایند دموکراتیک، چند ماه یا چند سال، هزینه رأیی که به زعم خود در نوشتن آن اشتباه! کرده است را بپردازد اما در نهایت میتواند پس از سپری شدن مدت قانونی، تجدید نظر خود را با رأیی جدید اعلام کند.
همچنین است که بحثبیعت و میثاق جزئی از یک رفتار جمعی عقلایی است که الزام به فرمانبرداری و تبعیت دارد نه جزئی از یک ایدئولوژی.
و کسی نمیداند آقای غلامی با چه استدلالی این پیونده نامتجانس را ایجاد کرده و کنایههای همیشگی جریان خاص مبنی بر قرار دادن مفهوم استبداد در کنار ایدئولوژی را در ابتدای نوشته خود تکرار کرده است!
در اینجا لازم به توضیح است که در مباحثنظری، همگان قبول دارند که فرایند دموکراسی حاوی ضعفهای محرزی است. فلذا وحیپایه دانستن دموکراسی و ستایش بیبدیل فرایندهای آن در مقابل مفهوم بیعت کاری جزماندیشانه است.
پر واضح است که مسئله مردمسالاری در تفکر اسلامی نیز وجود دارد اما اصالت دادن به آن در مقابل مفهوم «حق» و تبلیغ ناخواسته «اکثریت همیشه درست را تشخیص میدهد»! حرف صحیحی نیست.
در اشاره به «بیمعنا بودن بیعت» که سردبیر شرق بر آن تأکید کرده است نیز باید گفت که این حرف صحیح نیست.
بیعت همانند رأی به معنی رسمیت دادن به کسی یا چیزی نیست بلکه به معنای قرار گرفتن در سمت حق تشخیص داده شده و تعیین اصلح است. اگرچه معانی دیگری هم بر آن مترتّب میباشد.
معنای اشاره شده اما در نظام پایهگذاری شده از سوی امام راحل در فرایند رأی تبلور یافته است و شاخصهای اطمینانی از جمله تشکیل شورای نگهبان به منظور قرار دادن گزینههای دارای حداقل صلاحیتها در سبد انتخاب مردم و تنفیذ حکم ریاست جمهوری توسط ولی فقیه برای مرابطه میان حکم ولایی و رأی مردم در کنار آن قرار داده شده است.