اندازه دارى و میانه روى در زندگى
من لم یحسن الاقتصاد أهلکه الإسراف هر کس میانه روى را به خوبى(و دقیق) رعایت نکند اسراف او را تباه سازد.
سرویس مذهبیافکارنیوز- یکى از مهمترین تعالیم اقتصادى اسلام، «اصل اندازه دارى در زندگى» و مصرف کردن است(که در شمار «اخلاق اقتصادى» نیز قرار دارد، یعنى «تربیت معاشى» و «تنظیم مصرف»، و پرورش دادن روح «انضباط مالى» و «نظم اقتصادى» در افراد).
و جاى تأسّف بسیار است که این تعلیم اقتصادى تاکنون - چنان که باید - پژوهیده و شناسانده نگشته است. در پاره اى کتابهاى تربیتى و اخلاقى اسلامى سخن درباره آن گفته شده است، لیکن نقش بنیادین آن، با توجّه به همه تعالیم این موضوع، و تأثیر عمیقى که در تکامل زندگى مادّى و روحى انسان دارد، و نتایجى که مى توان از رعایت این اصل براى حلّ مشکلات معیشتى گرفت، همچنین زیان هاى مالى بسیار سنگینى که رعایت نکردن آن به مردمان مى رساند، هنوز - چنان که در خور این مقوله بسیار مهم و حیاتى است - مورد پژوهش و آموزش قرار نگرفته است.
ستیغ بلند این تربیت سازنده، استوار سازى اصل نظم و اعتدال در مصرف است، زیرا برنامه ریزى حاکم بر زندگى افراد، هر گاه بر شالوده «میانه روى» و مراعات حدود باشد، و اندازه لازم و مناسب در نظر گرفته شود، و در جهت «قوامیّت مال» قرار داشته باشد، و زندگیى کفافى را پى ریزد، همین چگونگى خود باعثرفاه فرد، و بى نیازى و امنیّت اقتصادى اجتماع خواهد شد. و هر گاه برنامه ریزیها در زندگى افراد و مؤسّسات و نهادها برعکس آنچه گفته شد باشد، هم موجب سقوط مالى افراد مى شود، و هم نیازمندى جامعه، چنان که امام على بن ابى طالب «ع» مى فرماید:
«من لم یحسن الاقتصاد أهلکه الإسراف۱
هر کس میانه روى را به خوبى(و دقیق) رعایت نکند اسراف او را تباه سازد».
و شکل راستین اندازه دارى در زندگى و مصرف که تعالیم اسلامى بر آن تأکید کرده اند، این است که زندگى افراتى و اسرافى به زندگیى قوامى و مقتصدانه بدل شود، و اندازه دارى و انضباط بر همه موارد مصرف حاکم باشد، تا مصرف کردن و بهرهمند شدن از مواهب و امکانات موجود، هم از نظر کمّى و هم کیفى، با واقعیّت زندگى فطرى انسان هماهنگ گردد. و برخوردارى همه مردمان از اموال و معادن و نعمتهاى الهى، چنان چون زندگى یک خانوار همگون باشد. و این هماهنگى و همگونى براى فرد و جامعه، جز از راه اندازه دارى و میانه روى، و کوشش جدّى حاکمیّت براى تحقّق بخشى به آن، شدنى نیست.
پی نوشت:
۱ - غرر الحکم / ۲۷۴.
۲- الحیاه/ ترجمه احمد آرام، ج۴، ص: ۳۶۶ .