ایلان ماسک، کارآفرین میلیاردر حوزه فناوری، در یکی از پرحاشیهترین پروندههای حقوقی صنعت هوش مصنوعی به یک پیروزی اولیه دست یافت. یک قاضی فدرال ایالات متحده تصمیم گرفت شکایت او علیه شرکت OpenAI و مدیرعامل آن، سم آلتمن، در مرحله مقدماتی رد نشود و به جای مختومه شدن، برای بررسی به هیئت منصفه سپرده شود. این تصمیم، نقطه عطف مهمی در پروندهای به شمار میرود که به قلب تحولات بحثبرانگیز OpenAI، از یک نهاد غیرانتفاعی به ساختاری انتفاعی، میپردازد و بازتابدهنده تنشهای عمیق در رقابت جهانی هوش مصنوعی مولد است.
این رأی در جلسهای که روز چهارشنبه در شهر اوکلند ایالت کالیفرنیا برگزار شد، اعلام شد. ایوون گونزالس راجرز، قاضی دادگاه منطقهای آمریکا، اظهار داشت شواهد کافی وجود دارد که نشان میدهد مدیران OpenAI در ابتدای مسیر به ماسک و سایر حامیان وعده داده بودند که ساختار غیرانتفاعی این سازمان حفظ خواهد شد. به گفته قاضی، اگر این وعدهها در جریان محاکمه اثبات شوند، میتوانند مبنای حقوقی معتبری برای ادعاهای ماسک باشند و به همین دلیل بررسی آنها باید توسط هیئت منصفه انجام شود. بر اساس برنامهریزی فعلی، دادگاه با حضور هیئت منصفه در ماه مارس برگزار خواهد شد.
قاضی گونزالس راجرز تأکید کرد که اختلاف میان طرفین شامل واقعیتهای مورد مناقشه متعددی است و حل آنها بدون استماع شهادتها و بررسی دقیق مدارک امکانپذیر نیست. او اعلام کرد که بعدا دستور کتبی رسمی خود را درباره درخواست OpenAI برای رد پرونده صادر خواهد کرد، اما اظهاراتش نشان میداد که نسبت به مختومه شدن زودهنگام این دعوا تردید جدی دارد.
ریشه این دعوای حقوقی به سال ۲۰۱۵ بازمیگردد، زمانی که OpenAI به عنوان یک آزمایشگاه پژوهشی غیرانتفاعی با هدف توسعه هوش مصنوعی به نفع بشریت تأسیس شد. ایلان ماسک یکی از بنیانگذاران اصلی این مجموعه بود و تا سال ۲۰۱۸ نقش مهمی در شکلگیری آن ایفا کرد، اما پس از آن از سازمان جدا شد. او بعدها شرکت xAI را راهاندازی کرد که اکنون با چتبات گروک به طور مستقیم با ChatGPT OpenAI رقابت میکند.
ماسک مدعی است که در سالهای ابتدایی حدود ۳۸ میلیون دلار به OpenAI کمک مالی کرده که معادل تقریبی ۶۰ درصد سرمایه اولیه این سازمان بوده است. او همچنین میگوید علاوه بر پول، اعتبار شخصی و راهبردهای مدیریتی خود را نیز در اختیار OpenAI قرار داده است. به گفته ماسک، تمام این حمایتها بر اساس تضمین صریح بنیانگذاران انجام شده که OpenAI یک نهاد غیرانتفاعی باقی خواهد ماند و به دنبال سودجویی تجاری نخواهد رفت.
در مقابل، شکایت ماسک، سم آلتمن و گرگ براکمن، دیگر بنیانگذار OpenAI، را متهم میکند که به شکل آگاهانه مسیر سازمان را تغییر دادهاند تا به ساختاری انتفاعی برسند. ماسک ادعا دارد این تغییر مأموریت در نهایت به قراردادهای تجاری عظیم، از جمله همکاری چند میلیارد دلاری با مایکروسافت و بازسازی گسترده ساختار شرکتی انجامیده و منافع مالی هنگفتی برای مدیران به همراه داشته است. او خواستار دریافت خسارت مالی نامشخصی شده که آن را بازپسگیری منافع نامشروع حاصل از این تغییر مسیر میداند.
OpenAI، سم آلتمن و گرگ براکمن این اتهامات را به شدت رد کردهاند. آنها در دفاعیات خود ماسک را رقیبی ناراضی معرفی کردهاند که تلاش میکند با ابزار حقوقی، پیشرفت یک سازمان موفق را کند کند. از دید آنها، تغییر ساختار OpenAI اجتنابناپذیر بوده و بدون جذب سرمایه کلان و دسترسی به توان محاسباتی عظیم، ادامه رقابت در مرزهای پیشرفته هوش مصنوعی ممکن نبود.
مایکروسافت نیز که نامش به عنوان یکی از متهمان در پرونده آمده، درخواست رد شکایت علیه خود را مطرح کرده است. وکیل این شرکت اعلام کرده هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد مایکروسافت در تخلفات ادعایی OpenAI نقش داشته است.
قاضی همچنین اشاره کرد که هیئت منصفه باید بررسی کند آیا ماسک شکایت خود را خارج از مهلت قانونی ثبت کرده یا خیر. این موضوع میتواند یکی از محورهای مهم در جریان دادگاه باشد.
این پرونده در شرایطی پیگیری میشود که رقابت در بازار هوش مصنوعی مولد به اوج خود رسیده و شرکتها برای توسعه مدلهای قدرتمندتر، جذب مشتریان سازمانی و تضمین منابع محاسباتی با یکدیگر رقابت میکنند. رأی اخیر دادگاه تضمین میکند که این اختلاف به یک محاکمه علنی کشیده شود؛ محاکمهای که میتواند جزئیات درونی تحول OpenAI و وعدههای دادهشده به حامیان اولیه آن را آشکار کند و پرسشهای مهمی درباره اعتماد، حاکمیت و مسئولیتپذیری در صنعت هوش مصنوعی مطرح سازد.
