دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در ایران به سمت یک دوراهی دشوار پیش میرود. او نمیتواند صادقانه اعلام پیروزی کند؛ به نظر میرسد که کنترل یک جنگ رو به گسترش را از دست میدهد؛ و پیامدهای استراتژیک و اقتصادی خروج از جنگ فاجعهبارتر از پیامدهای ماندن در آن خواهد بود.
ترامپ هنوز با مخمصه وخیم رؤسای جمهوری مانند لیندون جانسون و جورج دبلیو بوش که درگیریهای از پیش باخته را طولانی کردند، مواجه نشده است. اما علائم خطر همه جا هستند.
در جنگ تقریباً دو هفتهای، یک فصل وجود دارد که بیش از همه، ظرفیت رو به زوال ترامپ برای کنترل گسترش [جنگ] را به تصویر میکشد - بستن تنگه هرمز توسط ایران، یک گلوگاه اصلی صادرات نفت. مقاومت ایران نشان میدهد که اگرچه ایالات متحده از تسلط نظامی عظیمی برخوردار است، اما همه چیز را نمیتوان با خشونت حل کرد، علیرغم لفاظیهای دولت مبنی بر «زمین سوخته.»
بسته شدن تنگه هرمز، ترامپ را با یک معضل نظامی روبه رو میکند که با وجود برتری نظامی جمهوری اسلامی ایران، تلاش برای حل آن برای نیروی دریایی ایالات متحده بسیار خطرناک خواهد بود. این همچنین جدیدترین پیامد جنگی است که ترامپ بر اساس «احساسی» آغاز کرد که به نظر میرسد نشاندهنده سهلانگاری وعدم دوراندیشی است. مقامات آمریکایی، به هر حال، دهههاست که میدانند ایران چگونه به یک حمله پاسخ خواهد داد.
کاپیتان بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده، لارنس برنان، روز چهارشنبه به ارین برنت از سیانان گفت: «اگر نتوانید از تنگه هرمز استفاده کنید، نمیتوانید پیروز شوید. تنگه هرمز باید به روی تجارت بینالمللی بازگشایی شود و این کار در شرایط فعلی اگر غیرممکن نباشد، دشوار است.»
برنان، که در جریان بحران ایران در سالهای ۱۹۸۱-۱۹۷۹ در ناو هواپیمابر یواساس نیمیتز خدمت میکرد، افزود: «هر چقدر هم که از خوشبینی رئیس جمهور قدردانی کنم… اعلام پیروزی پس از یک یا دو روز اول کار درستی نیست… این [وضعیت] خیلی بیشتر از آنچه که هر یک از ما امیدواریم، ادامه خواهد یافت.»
این واکنش زنجیرهای رو به گسترش، فراتر از قیمت نفت است. سقوط یک هواپیمای تانکر آمریکایی بر فراز عراق در روز پنجشنبه، که مقامات آن را یک حادثه توصیف کردند، هزینههای بسیج نظامی گسترده را پس از مرگ هفت آمریکایی در این درگیری، برجسته کرد.
در ایالات متحده، حوادث خشونتآمیز روز پنجشنبه در ویرجینیا و میشیگان، احتمال واکنش داخلی از جنگی در آن سوی دنیا را برجسته کرد. مشخص نیست که این حوادث به طور قطعی با جنگ در خاورمیانه مرتبط باشند. اما در بحبوحه تنشها و تهدیدهای فزاینده، تیراندازی در ویرجینیا توسط مقامات به عنوان یک حادثه ویژه تلقی میشود. در همین حال، افبیآی، حمله با خودرو به کنیسهای در میشیگان را «یک اقدام خشونتآمیز هدفمند علیه جامعه یهودیان» توصیف کرد.
این فضای نگرانکننده، تضمینهای کاخ سفید مبنی بر اینکه این درگیری با از بین بردن احتمال بمب هستهای ایران و نابودی برنامه موشکهای بالستیک این کشور، آمریکاییها را امنتر کرده است، تضعیف میکند. ترامپ روز پنجشنبه گفت: «وضعیت با ایران خیلی سریع در حال پیشرفت است. اوضاع خیلی خوب پیش میرود. ارتش ما بینظیر است. هرگز چنین چیزی وجود نداشته است.»
اینکه عملیات خشم حماسی را یک شکست حماسی بنامیم، زودهنگام خواهد بود. جنگ همیشه با احساسات قوی مشخص میشود و قضاوت در زمان واقعی دشوار است.
ری تکیه، عضو ارشد شورای روابط خارجی، گفت: «ارزیابیهایی که امروز انجام میدهید… ممکن است لزوماً در ۵ آوریل درست نباشند و مطمئناً ممکن است در ۱۰ نوامبر هم درست نباشند. من همیشه در این دوران خاص به مردم میگویم: «شما باید یک ساعتساز باشید». شما باید هر روز خودتان را از هم جدا کنید و دوباره بسازید، زیرا این یک وضعیت پویا است و به درجه بالایی از انعطافپذیری فکری نیاز دارد. »
ترامپ از چنین خویشتنداریای به عنوان یک فروشنده مادامالعمر که با اغراق سر و کار دارد، بیزار است. او روز چهارشنبه در کنتاکی گفت: «بگذارید بگویم، ما پیروز شدیم. میدانید، هیچوقت دوست ندارید خیلی زود بگویید که پیروز شدهاید. ما پیروز شدیم. ما پیروز شدیم، در همان ساعت اول همه چیز تمام شد، اما پیروز شدیم.»
اما بررسی بیطرفانه رویدادها نشان میدهد که ایالات متحده هنوز پیروز نشده است. پیچیدگی فزاینده، روایت پیروزی از نظر سیاسی مصلحتاندیشانه را به چالش میکشد. مسدود شدن تنگه هرمز توسط ایران، که مسیر عبور حدود یک پنجم نفت جهان است، و حملات به نفتکشها در خلیج فارس، قیمت نفت - و بنزین در پمپ بنزینها - را به شدت افزایش داده است. نیروی دریایی ایالات متحده با توجه به خطر موشکهای ضد کشتی و پهپادهای دریایی و هوایی، تمایلی به ورود به این آبراه حیاتی ندارد. نرخ بیمه کشتیها به شدت افزایش یافته است.
هیچ راه حل نظامی روشنی برای باز کردن سریع تنگه وجود ندارد. و حتی اگر قابل عبور شود، به مأموریتهای اسکورت مداوم نیاز دارد که میتواند فراتر از توان نیروی دریایی بیش از حد گسترش یافته و کاهش یافته ایالات متحده و غرب باشد. گزینه بهتر، یک راه حل سیاسی با ایران است. اما ترامپ خواستار تسلیم بیقید و شرط است و تهران امتناع میکند.
جنیفر کاوانا، مدیر تحلیل نظامی گفت: «مشکل این است که با توجه به این واقعیت که ایرانیها میتوانند آن را تنها با تعداد کمی پهپاد واقعاً ارزان بسته نگه دارند، واقعاً هیچ راه خوبی برای باز کردن تنگه هرمز با زور وجود ندارد.»
کاوانا گفت: «این نکتهای است که بسیاری از ما حتی قبل از شروع جنگ به آن اشاره کردیم، اینکه چالشهایی که ایران ایجاد کرده، چالشهای سیاسی هستند که به یک راهحل سیاسی نیاز دارند. زیرساختهای موشکهای بالستیک ایران، برنامه هستهای، اینها چیزهایی هستند که به یک راهحل سیاسی نیاز دارند. و در مورد این موضوع نیز همینطور است.» «هیچ راهحل نظامی برای این موضوع وجود ندارد، زیرا حتی اگر اکنون آن را باز کنید، چه چیزی آن را باز نگه میدارد؟»
با فرض اینکه ترامپ به نقطهای برسد که به دلایل سیاسی بخواهد جنگ را پایان دهد، هیچ قطعیتی وجود ندارد که اسرائیل - که به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، احتمال جنگهای بیپایان را بسیار بیشتر میپذیرد - با این امر موافقت کند. پیش از این، پس از بمباران زیرساختهای نفتی ایران توسط اسرائیل، نشانههایی مبنی بر تفاوت اهداف استراتژیک ایالات متحده و اسرائیل وجود داشته است.
ترامپ روز یکشنبه گفت که پایان جنگ «تصمیمی متقابل» بین او و بنیامین نتانیاهو خواهد بود. این اظهار نظر نگرانیها را مبنی بر اینکه یک کشور خارجی نفوذ بیموردی بر تصمیمات نظامی یک فرمانده کل قوا در آمریکا دارد، دوباره زنده کرد. جنگها و اقدامات نظامی مکرر اسرائیل - در مکانهایی مانند غزه، لبنان، ایران و سوریه - نشان میدهد که این کشور امنیت منطقهای را به عنوان یک مأموریت مداوم میبیند، نه مأموریتی با یک تاریخ پایان پیروزمندانه که ترامپ ترجیح میدهد.
سردرگمی و تناقضات موجود در توصیفات دولت از اهداف جنگ، ممکن است مانع از شکلگیری یک داستان پیروزی منسجم شود - به خصوص اگر وقایع خاورمیانه همچنان از کنترل ترامپ خارج شود.
ترامپ ادعا میکند که برنامه هستهای ایران را که قبلاً گفته بود سال گذشته در حملات هوایی «از بین برده است»، بیشتر نابود کرده است. اما اگر ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالا را حفظ کند، تهران از نظر تئوری امکان از سرگیری برنامه هستهای خود را در آینده حفظ خواهد کرد.
این هفته گمانهزنیهایی وجود داشته مبنی بر اینکه ترامپ ممکن است دستور عملیات نیروهای ویژه برای استخراج مواد رادیواکتیو را صادر کند.
اما این کار به نیروی زمینی عظیم و مأموریتی با ریسک بسیار بالا نیاز دارد. دیدهبان هستهای سازمان ملل معتقد است که هنوز حدود ۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با خلوص بالا در نیروگاه هستهای اصفهان وجود دارد. بدون از بین بردن این ذخایر، واشنگتن هرگز نمیتواند واقعاً در مورد آرمانهای هستهای ایران مطمئن باشد.
