در پی میانجیگری پاکستان، حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران متوقف شده و آتش بسی دو هفته ای اعلام شده است. بنا بر اعلام دونالد ترامپ قرار است مذاکراتی بر اساس پیشنهاد ۱۰ بندی ایران در اسلامآباد برگزار شود. یکی از نکات قابل توجه در این دور از مذاکرات، حضور جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا است.
در حالی که لحن سیاسی میان تهران و واشنگتن بهشدت تند شده و تهدیدهای متقابل بر فضای منطقه سایه انداخته است، گزارشها نشان میدهد ونس به یکی از بازیگران کلیدی در تلاشهای پشتپرده برای مهار بحران تبدیل شده است.
ترامپ در سخنان اخیر خود برای نخستین بار بهطور علنی تأیید کرد که ونس از چهرههای اصلی هدایت مذاکرات برای پایان دادن به جنگ است. همچنین شبکه CNN نیز حضور او را در مذاکرات، در کنار جرد کوشنر و استیو ویتکاف، تأیید کرده است.
ورود ونس به این روند از چند جهت قابل توجه است. نخست آنکه او تا پیش از این فاصلهای محتاطانه از عملیات نظامی دولت ترامپ علیه ایران حفظ کرده بود. جنگی که اکنون بیش از پنج هفته از آغاز آن میگذرد، با حملات گسترده به اهداف ایرانی و پاسخهای متقابل تهران، منطقه را در آستانه درگیری گستردهتری قرار داده است. در چنین شرایطی، حضور چهرهای که کمتر با تصمیمات اولیه جنگ گره خورده، میتواند به ایجاد کانالهای تازه برای گفتوگو کمک کند. حتی طبق گزارشهایی که رسانههای آمریکایی منتشر کردهاند، ونس در جلسات مختلف از حامیان جنگ با ایران انتقاد کرده و دیدگاههای آنان را به چالش کشیده است.
از نگاه تهران نیز همین مسئله اهمیت دارد. در ماههای اخیر و پیش از آغاز جنگ، مذاکرات غیرمستقیم هستهای میان ایران و آمریکا در ژنو جریان داشت. اما حملات بعدی آمریکا و اسرائیل به اهداف ایرانی، اعتماد به آن روند دیپلماتیک را از بین برد. به همین دلیل، ایران نسبت به برخی چهرههایی که در آن مذاکرات حضور داشتند ــ مانند ویتکاف و کوشنر ــ بدبینی پیدا کرده است. در مقابل، ونس به دلیل آنکه در آن مذاکرات نقشی نداشت و پیشتر نیز نسبت به درگیری نظامی با ایران هشدار داده بود، در نگاه برخی محافل ایرانی گزینهای قابلقبولتر برای تعامل تلقی میشود.
سوابق سیاسی ونس نیز این برداشت را تقویت میکند. او در سالهای گذشته بارها نسبت به ورود آمریکا به جنگهای تازه در خاورمیانه ابراز تردید کرده و تأکید داشته است که چنین درگیریهایی میتواند منابع و تمرکز راهبردی واشنگتن را از چالشهای مهمتر منحرف کند. این مواضع باعث شده برخی تحلیلگران نقش او در مذاکرات کنونی را تلاشی برای تقویت مسیر دیپلماسی در کنار فشارهای نظامی بدانند.
با این حال، نقش ونس تنها به محاسبات دیپلماتیک محدود نمیشود و ابعاد سیاسی داخلی نیز دارد. او در کنار مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، یکی از دو نامزد اصلی حزب جمهوریخواه برای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ به شمار میرود. از این رو در موقعیتی قرار گرفته که باید میان وفاداری به سیاستهای تهاجمی دولت ترامپ و تصویرسازی از خود بهعنوان سیاستمداری محتاط در برابر جنگهای طولانی تعادل برقرار کند. ایفای نقش در تلاش برای پایان دادن به جنگ میتواند به او کمک کند این توازن را حفظ کند.
در مقابل، برخی دیگر از چهرههای دولت آمریکا با معادله متفاوتی روبهرو هستند. برای مثال، مارکو روبیو یا هگست از حامیان سرسختتر رویکرد نظامی در قبال ایران به شمار میروند، این دو در صورت طولانی شدن یا پرهزینه شدن جنگ ممکن است با انتقادهای سیاسی بیشتری مواجه می شوند. در چنین فضایی، نقش ونس بهعنوان چهرهای که هم در ساختار قدرت دولت حضور دارد و هم فاصلهای نسبی از تصمیمات اولیه جنگ حفظ کرده، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جی.دی. ونس این فرصت را دارد که در صورت دستیابی به توافق با ایران، خود را به عنوان اصلیترین چهره حزب جمهوریخواه در این مقطع معرفی کند؛ جایگاهی که میتواند شانس او را برای رقابت در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ افزایش دهد.
