در حالی که مذاکرات ایران با واشنگتن در وضعیت بحرانی قرار دارد، تهران بهطور فعالانهای به دنبال تقویت روابط خود با روسیه است. سفر اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نشاندهنده همراستایی بیشتر دو کشور در زمینه مسائل منطقهای و بهویژه تنگه هرمز است. این همکاری استراتژیک در شرایطی شکل میگیرد که ایران با بحرانهای داخلی و خارجی متعددی روبهرو است.
عراقچی که پس از سفر به عمان و پاکستان، وارد سنپترزبورگ شد، در دیدار خود با پوتین، تأکید کرد که ایران و روسیه رایزنیهای منظم و مستمری در خصوص مسائل مختلف، بهویژه در زمینههای امنیتی و دفاعی، دارند. عراقچی همچنین بهطور خاص به ضرورت هماهنگیهای دو کشور در خصوص تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: «ما و عمان بهعنوان کشورهای ساحلی این تنگه، باید بهطور مستمر در زمینههای مرتبط با امنیت دریایی و عبور آزاد کشتیها، مشاوره و هماهنگی داشته باشیم.»
یکی از نکات کلیدی در گفتگوهای عراقچی و پوتین، تأکید بر تقویت همکاریهای اطلاعاتی بین ایران و روسیه است. به گفته منابع خبری، این همکاری فراتر از ابعاد سیاسی و به سطح «همکاری عملیاتی» در زمینههای اطلاعاتی و نظامی گسترش یافته است. گزارشهای رسانههای غربی بر این ادعاها استوار است که روسیه از ماه گذشته بهطور فعال به ایران در زمینه جاسوسی فضایی و الکترونیکی کمک کرده است. به گفته این منابع، روسیه با استفاده از ماهوارهها اطلاعاتی از سایتهای نظامی ایران و مناطق حساس در خاورمیانه جمعآوری کرده و این اطلاعات بهسرعت در اختیار ایران قرار میگیرد، این دادهها به ایران کمک میکند تا دقت حملات موشکی و هوایی خود را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
با توجه به تنشهای اخیر، تنگه هرمز که یکی از مسیرهای حیاتی حمل و نقل نفتی جهان است، به کانون توجهات بینالمللی تبدیل شده است. ایران در ماههای اخیر، از طریق سیستمهای ماهوارهای و الکترونیکی، نظارت بیشتری بر این آبراه داشته است. منابع خبری از جمله «سیانان» گزارش دادهاند که ایران توانسته است بهطور مؤثر مانع عبور کشتیهای تجاری از این مسیر شود و حتی بسیاری از کشتیهایی که از بندرهای ایرانی عبور کردهاند، بهطور مستقیم در مسیرهایی که ایران مشخص کردهاند حرکت کردهاند. این مسئله بهویژه در شرایطی که ایالات متحده به دنبال اعمال فشار بر ایران از طریق محاصره دریایی است، موجب افزایش پیچیدگیها و تنشها در منطقه شده است.
عراقچی همچنین در این سفر از روابط دوستانه و هماهنگیهای نزدیک ایران با عمان سخن گفت و افزود که این کشور، بهویژه در بحرانهای اخیر، همیشه موضعی مثبت در قبال ایران اتخاذ کرده است. او تأکید کرد که ایران و عمان بهعنوان دو کشور ساحلی در تنگه هرمز، مسئولیت ویژهای در تأمین امنیت این گذرگاه دارند و همکاریهای مستمر آنها میتواند به تحقق این هدف کمک کند. از سوی دیگر، عمان بهعنوان یک میانجیگر در مذاکرات ایران و ایالات متحده نیز نقش مهمی ایفا کرده است.
در دیدار پوتین و عراقچی، رئیسجمهور روسیه تأکید کرد که کشورش تمام تلاش خود را برای کمک به حفظ امنیت و صلح در منطقه خاورمیانه خواهد کرد. پوتین با اشاره به نامه اخیر شهید آیتالله خامنهای به روسیه، حمایت این کشور از ایران در برابر فشارهای بینالمللی را تأکید کرد. او همچنین افزود که روسیه بهطور مستمر در راستای تقویت روابط استراتژیک خود با ایران گام برداشته و قصد دارد این روابط را حتی در شرایط بحرانی حفظ کند.
این همکاریهای فزاینده میان ایران و روسیه نشاندهنده تغییرات عمده در موازنه قدرت در منطقه خاورمیانه است. علاوه بر این، این همکاریها میتواند بهویژه در زمینههای نظامی و اطلاعاتی، ایران را در برابر فشارهای بینالمللی مقاومتر سازد. با توجه به تداوم تحریمهای آمریکا و جنگ در منطقه، ایران در تلاش است تا با تقویت روابط با روسیه و دیگر همپیمانان منطقهای، توازن قدرت را بهنفع خود تغییر دهد.
در مجموع، همکاریهای اطلاعاتی و نظامی ایران و روسیه در زمینه تنگه هرمز و بحرانهای منطقهای دیگر، گویای عمق شراکت استراتژیک میان دو کشور است که فراتر از مسائل سیاسی و به سطح عملیاتهای مشترک در جنگها و بحرانهای منطقهای گسترش یافته است. این همکاریها، بهویژه در زمینههای امنیتی و نفتی، میتواند تأثیر زیادی بر وضعیت ژئوپلیتیک خاورمیانه داشته باشد.
