در تقویم جهانی، International Workers' Day تنها یک مناسبت صنفی برای طرح مطالبات معیشتی و رفاهی نیست؛ این روز در بسیاری از کشورها به نمادی از نسبت میان «کار»، «کرامت انسانی» و «پیشرفت ملی» تبدیل شده است. در جمهوری اسلامی ایران نیز روز کارگر صرفاً فرصتی برای قدردانی تشریفاتی از زحمتکشان نیست، بلکه مجالی برای بازخوانی جایگاه جامعه کارگری در هندسه پیشرفت کشور و نقش آن در مواجهه با فشارهای بیرونی و چالشهای درونی اقتصاد ملی است.
کارگر؛ از نگاه ابزاری تا نگاه کرامتی
تمایز بنیادین نگاه اسلام به کارگر با تلقی رایج در نظامهای مادی، در همین نقطه آشکار میشود. در بسیاری از مکاتب اقتصادی مدرن، نیروی کار عمدتاً بهعنوان یکی از مؤلفههای تولید و ابزاری برای گردش سرمایه تعریف میشود؛ قطعهای از ماشین عظیم اقتصاد.اما در منطق اسلامی، «کار» دارای ارزش ذاتی است؛ چه آنگاه که در قالب عبادت معنا پیدا کند و چه آنگاه که برای تأمین رزق حلال خانواده انجام شود. روایت مشهور بوسه پیامبر اکرم(ص) بر دست پینهبسته کارگر، صرفاً یک رفتار عاطفی یا نمادین نبود؛ بلکه اعلام رسمی شأن و منزلت کار در منظومه معرفتی اسلام بود.این نگاه، کارگر را از سطح یک ابزار تولید فراتر میبرد و او را به کنشگری مؤثر در ساختن جامعه بدل میکند. کار، هم فرد را میسازد و هم جامعه را. از همین رو، جامعهای که به کار و کارگر ارج نگذارد، در حقیقت ستون اصلی پایداری و پیشرفت خود را تضعیف کرده است.
خط مقدم جنگ اقتصادی
اگر دهه نخست انقلاب، میدان دفاع مقدس، صحنه ایستادگی ملت ایران در برابر تجاوز نظامی بود، امروز عرصه اقتصاد همان میدان نبرد است؛ نبردی که فشار تحریمها، محدودیتهای بینالمللی و جنگ روانی دشمنان، ابعاد آن را پیچیدهتر کرده است.در این میدان، کارگر و کارآفرین دو ضلع مکمل مقاومت اقتصادیاند.کارگرِ ماهر، متعهد و باانگیزه، موتور محرک تولید است و کارآفرینِ دغدغهمند، بستر بروز این توانمندی را فراهم میکند. هر دو، در کنار یکدیگر، سد مستحکم کشور در برابر تکانههای اقتصادی هستند.بیجهت نبود که رهبرشهیدمان تأکید میکردند هر میزان که کیفیت کار، انضباط حرفهای، مهارتافزایی و حمایت از تولید افزایش یابد، به همان نسبت، قدرت ملی در این نبرد تقویت خواهد شد.
جهش تولید؛ بدون کارگر ممکن نیست
شعارهای اقتصادی سالهای اخیر، بهویژه تأکید بر تولید و مشارکت مردم، یک حقیقت مهم را یادآور میشود: هیچ جهش اقتصادی بدون نقشآفرینی فعال جامعه کارگری ممکن نیست.سرمایه مالی، فناوری، زیرساخت و سیاستگذاری، هرچند ضروریاند، اما بدون اراده و مهارت نیروی انسانی به نتیجه نمیرسند. مهمترین سرمایه هر کشور، نیروی کار آن است.کارگرِ ماهر و مسئولیتپذیر، فقط تولیدکننده کالا نیست؛ او تولیدکننده ثروت ملی، اشتغال، امید اجتماعی و اقتدار اقتصادی است.جهش تولید، در نهایت به افزایش اشتغال، کاهش آسیبهای اجتماعی، بهبود معیشت عمومی و تقویت استقلال اقتصادی کشور منجر خواهد شد؛ و در مرکز این زنجیره، جامعه کارگری ایستاده است.
مسئولیت متقابل؛ دولت، کارفرما و کارگر
تحقق این چشمانداز، نیازمند ایفای مسئولیت همه اضلاع این منظومه است.مسئولان موظفاند با تأمین امنیت شغلی، اصلاح نظام بیمه، ارتقای ایمنی محیط کار، توسعه آموزشهای مهارتی، حمایت از مسکن کارگری و هدایت منابع بانکی به سمت تولید، زمینه را برای شکوفایی ظرفیتهای کارگری فراهم کنند.کارفرمایان نیز باید کارگر را نه هزینهای اضافی، بلکه شریک راهبردی خود بدانند؛ شراکتی که حتی میتواند در قالب سهیمکردن کارگران در سود تولید، به تعمیق همدلی و افزایش بهرهوری بینجامد.از سوی دیگر، جامعه کارگری نیز وظیفه دارد با اتقان کاری، امانتداری، انضباط، احساس مسئولیت و ارتقای مستمر مهارتهای خود، نقش تاریخی خویش را در این میدان بهدرستی ایفا کند.فرهنگ کار، زمانی در جامعه نهادینه میشود که همگان کار را ارزش بدانند؛ نه صرفاً وسیلهای برای درآمد.
تحریم؛ تهدید یا فرصت؟
تحریمهای گسترده علیه ایران، اگرچه با هدف فشار اقتصادی و وادارسازی کشور به عقبنشینی طراحی شدهاند، اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ملت ایران در بسیاری از حوزهها، از دل همین محدودیتها فرصت ساخته است.از پیشرفتهای صنعتی و مهندسی گرفته تا دستاوردهای پزشکی و فناوری، نمونههای متعددی وجود دارد که نشان میدهد یک ملت زنده، حتی از دشمنی دشمن نیز ظرفیتسازی میکند.این مقاومت اقتصادی، بدون حضور فعال و مؤثر کارگران ممکن نبود.
روز کارگر؛ فرصتی برای بازتعریف یک نگاه
روز جهانی کارگر در ایران باید فرصتی برای بازخوانی یک حقیقت اساسی باشد: جامعه کارگری، صرفاً یک قشر مطالبهگر نیست؛ سرمایه راهبردی کشور است.اگر کارگر تکریم شود، اگر امنیت و منزلت او تأمین گردد، اگر میدان برای نقشآفرینی او فراهم شود، اقتصاد ملی نهتنها از فشار تحریمها عبور خواهد کرد، بلکه به الگویی از تابآوری و پیشرفت بدل میشود.امروز بیش از هر زمان دیگر، ایران نیازمند تقویت فرهنگ کار، حمایت از تولید داخلی و پاسداشت کرامت کارگر است؛ چرا که استحکام ملی، پیش از آنکه در اعداد و شاخصها دیده شود، در دستان پینهبستهای شکل میگیرد که بیهیاهو، آینده کشور را میسازند.
صفورا ترقی
