از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرده و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های غربی
بیبیسی در گزارشی از جهش دوباره بهای نفت خبر داد و نوشت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پاسخ ایران به پیشنهادهای صلح واشنگتن را «کاملاً غیرقابل قبول» خوانده و آن را رد کرده است. بر اساس این گزارش، تهران پاسخ خود را از طریق پاکستان به عنوان میانجی ارسال کرده و در آن خواستار پایان فوری درگیریها و ارائه تضمینهای معتبر مبنی بر عدم تکرار حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران شده است.
این رسانه انگلیسی میافزاید که به دنبال انتشار خبر رد پیشنهاد ایران از سوی ترامپ، بهای نفت خام برنت با ۴.۱ درصد افزایش به بشکهای ۱۰۵.۵۰ دلار رسید. تنگه هرمز که حدود یک پنجم از عرضه جهانی نفت و گاز از آن عبور میکند، از روزهای نخست جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون عملاً مسدود مانده است.
بیبیسی همچنین اشاره میکند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، نیز شرط پایان جنگ را «خارج کردن» ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اعلام کرده است. در حالی که آتشبس اعلامشده از اوایل آوریل عمدتاً رعایت شده، قیمتهای انرژی نوسانات شدیدی را تجربه کردهاند. در این میان، شرکتهای بزرگ انرژی سودهای کلانی بردهاند، بهگونهای که سود سهماهه نخست آرامکوی سعودی ۲۵ درصد و سود بریتیش پترولیوم بیش از دو برابر جهش داشته است.
پایگاه خبری پولیتیکو در گزارشی از افزایش تنشها در خلیج فارس نوشت که آتشبس شکننده با حمله پهپادی به یک کشتی باری در سواحل قطر، ورود همزمان پهپادها به حریم هوایی امارات و کویت، و تداوم تهدیدات متقابل به شدت تحت آزمایش قرار گرفته است. بر اساس این گزارش، وزارت دفاع امارات مدعی رهگیری دو پهپاد شده و ایران را مسئول این حملات دانسته، اما هیچ طرفی رسماً مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.
پولیتیکو میافزاید که یکی از موانع اصلی در مذاکرات، سرنوشت ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران است. در همین حال، یک سخنگوی نظامی ایران به خبرگزاری ایرنا اعلام کرده که نیروهای مسلح در «آمادهباش کامل» برای حفاظت از تأسیسات هستهای هستند و احتمال عملیات نفوذ یا هلیبرن دشمن برای ربودن این مواد را رد نکرده است.
بر اساس این گزارش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داده است که هرگونه حمله به نفتکشها یا کشتیهای تجاری ایران با «حمله سنگین» به یکی از پایگاههای آمریکا در منطقه و شناورهای دشمن پاسخ داده خواهد شد. در حوزه دیپلماتیک، پاکستان و قطر به تلاشهای میانجیگرانه خود ادامه میدهند و نخستوزیر پاکستان از گفتگو با همتای قطری خود درباره تحولات منطقه خبر داده است. این در حالی است که ترامپ تهدید کرده در صورت عدم پذیرش توافق، بمبارانهای تمامعیار را از سر خواهد گرفت.
رسانه های عربی و منطقه ای
الجزیره در مقاله ای به تشدید دوباره تنشها میان ایران و آمریکا و خطر بازگشت بحران در منطقه میپردازد. نویسنده توضیح میدهد که پیش از تحولات اخیر، دونالد ترامپ اعلام کرده بود واشنگتن و تهران به توافقی کلی درباره حل اختلافات نزدیک شدهاند؛ توافقی که شامل محدودیتهای شدید بر برنامه هستهای ایران و کاهش محدودیتهای دو طرف در تردد از تنگه هرمز بود.
ترامپ برای فراهم کردن فضای دیپلماتیک، عملیات موسوم به «پروژه آزادی» را که هدف آن شکستن کنترل ایران بر تنگه هرمز بود، متوقف کرد و گفته شد که این تصمیم تحت تأثیر فشار برخی کشورهای عربی و خلیج فارس و با هدف حمایت از میانجیگری پاکستان اتخاذ شد. با این حال، درگیریها ادامه یافت و سپاه پاسداران با حمله به کشتیهای آمریکایی و اهدافی در امارات، تلاش کرد برتری خود در تنگه هرمز را حفظ کند. آمریکا نیز با حمله به قایقهای سپاه و برخی بنادر ایران پاسخ داد.
طبق گزارشها، پیشنویس توافق احتمالی شامل تعلیق بلندمدت غنیسازی اورانیوم ایران، محدود شدن سطح غنیسازی به ۳.۶۷ درصد و انتقال ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی به روسیه است. در مقابل، ایران از کاهش تحریمهای آمریکا و کاهش محدودیتهای دریایی بهرهمند خواهد شد.
نویسنده معتقد است ایران همچنان بر حفظ اهرم فشار خود در تنگه هرمز اصرار دارد، اما حملات متقابل آمریکا توان نظامی آن را محدود کرده است. مقاله هشدار میدهد که در صورت شکست مذاکرات، منطقه بار دیگر با خطر جنگ گسترده روبهرو خواهد شد.
المیادین در مقاله ای توضیح داد که حزب الله چگونه با بهروزرسانی تاکتیکهای نظامی خود، مفهوم «جنگ نامتقارن» را در نبرد با اسرائیل وارد مرحلهای تازه کرده است. نویسنده ابتدا به ریشههای این مفهوم در دکترین نظامی آمریکا پس از جنگ خلیج فارس اشاره میکند؛ راهبردی که بر بهرهگیری از نقاط ضعف دشمن، جنگ روانی، تاکتیکهای غیرمتعارف و فناوریهای غیرمنتظره استوار بود. سپس توضیح میدهد که مقاومت فلسطین و حزبالله این الگو را برای مقابله با برتری نظامی اسرائیل به کار گرفت.
بهگفته این رسانه، حزبالله پس از جنگ ۲۰۰۶ و بهویژه در درگیریهای اخیر، روشهای جدیدی را توسعه داده است. این گروه بهجای تکیه بر دفاع کلاسیک و حفظ زمین، به «فرسایش هوشمند» روی آورده؛ یعنی عقبنشینی حسابشده، پراکندگی نیروها، عملیات چریکی کوتاهمدت و استفاده گسترده از پهپادهای انتحاری دقیق. همچنین کاهش وابستگی به اتاقهای عملیات مرکزی و استفاده از پیامرسانهای انسانی برای دور زدن رصد الکترونیکی اسرائیل از دیگر تغییرات مهم عنوان شده است.
نویسنده معتقد است این تحولات موجب شده ارتش اسرائیل با وجود برتری هوایی و اطلاعاتی، در جنوب لبنان دچار فرسایش و خسارت مستمر شود و نتواند به اهداف راهبردی خود دست یابد.
رأی الیوم در مقاله ای هشدار داد که در صورت بازگشت جنگ میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، منطقه خاورمیانه وارد بحرانی فراگیر خواهد شد که پیامدهای آن تنها محدود به میدان نبرد نخواهد بود، بلکه اقتصاد و سیاست جهانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. نویسنده معتقد است نقطه آغاز خطرناکترین سناریو، خلیج فارس و تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که بخش بزرگی از نفت جهان از آن عبور میکند. ادامه تنشها و بسته شدن این تنگه میتواند باعث جهش شدید قیمت نفت، افزایش هزینه حملونقل و بروز رکود اقتصادی جهانی شود.
در این تحلیل آمده است که آمریکا و اسرائیل احتمالاً در آغاز جنگ، زیرساختهای نظامی و اقتصادی ایران را هدف قرار خواهند داد، اما پاسخ ایران نیز محدود نخواهد ماند و ممکن است تأسیسات انرژی و بنادر کشورهای خلیج فارس و همچنین عمق اسرائیل را هدف قرار دهد. چنین وضعیتی میتواند منطقه را وارد هرجومرج امنیتی و اقتصادی گستردهای کند.
نویسنده همچنین تأکید میکند که افزایش قیمت انرژی برای آمریکا نیز بحرانساز خواهد بود و میتواند بر وضعیت سیاسی داخلی و انتخابات این کشور اثر منفی بگذارد. در نهایت، مقاله نتیجه میگیرد که گسترش جنگ، همه طرفها و حتی اقتصاد جهانی را با خسارتهای سنگین و طولانیمدت روبهرو خواهد کرد.
الشرق الاوسط در مقاله ای توضیح داد که بحرانهای جهانی دیگر صرفاً تهدیدی برای اقتصاد نیستند، بلکه خود به بخشی از ساختار اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند. در شش سال گذشته، جهان با سه بحران بزرگ روبهرو بوده است: همهگیری کرونا، جنگ روسیه و اوکراین و تنشهای ایران، آمریکا و اسرائیل. این بحرانها بهترتیب بخشهای سلامت، غذا و انرژی را تحت تأثیر قرار دادند، اما همزمان فرصتهای بزرگی برای برخی صنایع ایجاد کردند.
نخستین برنده، صنعت دفاعی است؛ زیرا بسیاری از کشورها پس از جنگ اوکراین بودجه نظامی خود را افزایش دادند و هزینههای نظامی جهان به رکوردهای جدید رسید. شرکتهای تسلیحاتی نیز سودهای کلانی به دست آوردند. بخش دوم، صنعت بیمه است که با افزایش ریسک جنگ، هزینه بیمه کشتیها و حملونقل دریایی بهشدت رشد کرده است.
شرکتهای مشاوره نیز در دوران کرونا رونق گرفتند؛ زیرا دولتها و شرکتها برای مدیریت بحران و بازگشایی اقتصاد به راهکارهای فوری نیاز داشتند. در حوزه انرژی نیز، افزایش تنشها باعث رشد قیمت نفت و گاز و سودآوری شرکتهای خارج از مناطق بحرانزده شده است.
در نهایت، بحرانها موجب تحول در زنجیرههای تأمین شدند. شرکتها اکنون علاوه بر کاهش هزینه، به «تابآوری» و توان مقاومت در برابر اختلالات اهمیت میدهند؛ زیرا بسیاری از شرکتهای فاقد انعطافپذیری از بازار حذف شدهاند.
الجزیره در مقاله ای به پیامدهای ژئوپلیتیکی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تأثیر آن بر آینده خاورمیانه میپردازد. او معتقد است نتیجه نهایی جنگ تعیین خواهد کرد که کدام بازیگر سیاسی میتواند نظم منطقهای پس از جنگ را شکل دهد. اگر آمریکا و اسرائیل به اهداف خود نرسند، توازن فعلی قدرت حفظ شده و ایران همچنان بهعنوان یک بازیگر اصلی منطقه باقی میماند؛ موضوعی که از نگاه برخی کشورهای عربی، کمهزینهتر از سلطه کامل اسرائیل بر منطقه است.
اما در صورت پیروزی سیاسی اسرائیل، روند عادیسازی روابط با کشورهای عربی گسترش خواهد یافت و حتی حوزههای فرهنگی، آموزشی و رسانهای را نیز در بر میگیرد. نویسنده معتقد است ساختار منطقه همچنان بر سه قدرت اصلی ایران، ترکیه و اسرائیل استوار خواهد ماند و خاورمیانه به سوی نظمی «سهقطبی» حرکت میکند.
مقاله همچنین با استناد به نظریه ائتلافهای استفان والت، بر ضرورت شکلگیری یک ائتلاف منطقهای میان کشورهای عربی و اسلامی مانند مصر، ترکیه، عربستان و حتی پاکستان برای مهار تهدیدات اسرائیل و جلوگیری از توسعهطلبی احتمالی ایران تأکید میکند. با این حال، نویسنده نتیجه میگیرد که اتکا به توان داخلی و تقویت ظرفیتهای ملی، مطمئنترین راه برای حفظ امنیت و استقلال کشورهاست؛ زیرا جهان عرب همچنان فاقد پروژهای مشترک برای بازسازی توازن منطقهای است.
رسانه های چین و روسیه
وبسایت روسی «اسپوتنیک» در گفتگو با «فرهاد ابراهیموف»، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، به بررسی اهداف واشنگتن در تشدید فشارها علیه تهران پرداخته است. ابراهیموف در این گفتوگو تأکید میکند که دولت آمریکا در پی آن است تا از طریق افزایش فشارهای نظامی و حملات محدود، ایران را به پذیرش سریعتر توافقی وادار کند که در چارچوب منافع واشنگتن تعریف شده است.
به گفته ابراهیموف، مجموعه اقدامات اخیر آمریکا علیه ایران را باید در ادامه همین راهبرد فشار حداکثری ارزیابی کرد. با این حال، این تحلیلگر چشمانداز دستیابی به یک توافق پایدار میان دو طرف را بسیار ضعیف میداند و معتقد است حتی در صورت امضای توافق، احتمال نقض آن در آینده همچنان بالاست. او تأکید میکند که بیاعتمادی عمیق و تضاد منافع ساختاری، مانع شکلگیری یک صلح پایدار خواهد شد.
ابراهیموف همچنین اشاره میکند که دونالد ترامپ امیدوار بوده تا پیش از سفر رسمی خود به چین در میانه ماه مه، وضعیت خاورمیانه را به نفع آمریکا تثبیت کند تا بتواند در مذاکرات با پکن از موقعیت قویتری برخوردار شود.
خبرگزاری «شینهوا» چین در گزارشی با تیتر «پیشنهاد جدید ایران برای مذاکرات با آمریکا؛ پایان جنگ، لغو تحریمها و رفع محاصره دریایی» به جزئیات طرح تازه تهران برای پایان دادن به تنشها با واشنگتن پرداخته است. بر اساس این گزارش، ایران در پیشنویس جدید خود خواستار توقف فوری درگیریها در همه جبههها، دریافت تضمین برای جلوگیری از تکرار «تجاوز» علیه ایران و همچنین لغو تحریمها و محاصره دریایی آمریکا شده است.
به نوشته شینهوا تهران همچنین خواستار تعیین یک بازه ۳۰ روزه برای لغو تحریمهای فروش نفت ایران و آزادسازی داراییهای بلوکهشده خود پس از دستیابی به توافق اولیه شده است. این گزارش تأکید میکند که مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا پس از آتشبس ۸ آوریل و در جریان گفتوگوهای دو طرف در اسلامآباد پاکستان ادامه یافته، اما تاکنون به توافق نهایی منجر نشده است.
در ادامه گزارش آمده است که «حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به تهران و دیگر شهرهای ایران در ۲۸ فوریه، که به کشته شدن شماری از فرماندهان و مقامات ارشد ایرانی منجر شد، زمینه تشدید بحران کنونی را فراهم کرد. ایران نیز در پاسخ، حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل و منافع آمریکا در منطقه انجام داد و کنترل خود بر تنگه هرمز را تشدید کرد.»
شینهوا همچنین گزارش داده که طی هفتههای اخیر، تهران و واشنگتن از طریق پاکستان چندین طرح و پیام را برای پایان دادن به جنگ رد و بدل کردهاند.
وبسایت شبکه خبری «آر.تی» روسیه در گزارشی با تیتر «تنگه هرمز برای ایران مانند بمب اتم است» به تشدید تنشها میان ایران و آمریکا بر سر کنترل این آبراه راهبردی پرداخته و آن را مهمترین اهرم فشار تهران در برابر واشنگتن توصیف کرده است. در این گزارش به نقل از محمد مخبر، مشاور رهبر ایران تأکید شده که تنگه هرمز برای ایران «همسنگ بمب اتم» است و تهران پس از جنگ اخیر حاضر نیست دستاوردهای راهبردی خود در این منطقه را واگذار کند.
بر اساس این گزارش، درگیریهای محدود میان نیروهای آمریکایی و ایران همچنان ادامه دارد. فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی شده دو نفتکش ایرانی را در خلیج عمان هدف قرار داده و این اقدام را بخشی از اجرای محاصره دریایی علیه ایران دانسته است. در مقابل، تهران این حملات را «تروریسم دریایی» خوانده و آمریکا را به نقض آتشبس و حمله به زیرساختهای غیرنظامی متهم کرده است.
راشاتودی در ادامه مینویسد تنگه هرمز اکنون به مهمترین برگ برنده ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده است؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز جهان از آن عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند بازار جهانی انرژی را با شوک جدی مواجه کند. همزمان، آمریکا اعلام کرده هدفش حفظ آزادی کشتیرانی و جلوگیری از تثبیت نفوذ ایران بر این مسیر حیاتی است.
این گزارش همچنین به نگرانیهای جهانی درباره امنیت انرژی اشاره میکند و مینویسد بسیاری از تحلیلگران هشدار دادهاند که ادامه بحران در هرمز میتواند موجب جهش قیمت نفت و تشدید بیثباتی اقتصادی در جهان شود. در همین حال، ایران هشدار داده در صورت ادامه فشارهای آمریکا، ممکن است در رژیم حقوقی حاکم بر تنگه هرمز تجدیدنظر کند؛ اقدامی که میتواند تنشها را وارد مرحلهای خطرناکتر کند.
رسانه های رژیم صهیونیستی
یک رسانه صهیونیستی نوشت: جنگ علیه ایران کارایی سلاحهای میلیارد دلاری در مقابل پهپادهای ارزان قیمت را زیر سوال برد و به بازنگری کشورها در خریدهای تسلیحاتی منجر شد.
روزنامه صهیونیستی جروزالم پست در گزارشی درباره درس های جنگ علیه ایران نوشت: نتایج میدان نبرد در حال حاضر به یک بازنگری جدی فناورانه منجر شده است.
این رسانه صهیونیستی افزود: پهپادهای ارزانقیمت ایرانی توانستهاند سامانههای راداری پیشرفته و سامانههای پدافند هوایی به ارزش بیش از یک میلیارد دلار را از کار بیندازند. همچنین چندین سکوی جاسوسی دوربرد، از جمله پهپادهای MQ-۹ Reaper و Hermes ۹۰۰، سرنگون شدهاند.
این رسانه صهیونیستی، جنگ علیه ایران را تحت رصد دقیق ارتش چین ارزیابی کرد و نوشت: چینی ها این عدم توازن هزینه ای بین هزینه های جنگی ایران و آمریکا را زیر نظر دارند و در برنامه های نوسازی راهبردی ارتش خود به کار می برند.
جروزالم پست درباره شگفتی های ایران در جنگ رمضان نوشت: زمانی که یک پهپاد خودکار ارزان یک سامانه راداری میلیارددلاری را نابود میکند، هر وزارت دفاعی درباره کاربردی استفاده از تسلیحات گران قیمت دچار تردید می شود.
این رسانه صهیونیستی افزود: راهبردهای خرید تسلیحات بهطور چشمگیری در حال تغییر به سمت تولید انبوه و استفاده از سامانههای خودکار به جای سکوهای سنگین سنتی است. مناقصههای اخیر دفاعی نشاندهنده تغییر قابل توجهی به سمت خرید حجم بالایی از پهپادهای تهاجمی دید اولشخص است.
یک رسانه صهیونیستی با اشاره به سفر آخر هفته رئیس جمهوری آمریکا به پکن نوشت چین تمایلی به فشار بر تهران در راستای تحقق خواست واشنگتن ندارد.
روزنامه صهیونیستی «اسرائیل هیوم» در گزارشی نوشت: موضوع ایران در دیدار دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا و شی جینپینگ رئیس جمهوری چین نیز مطرح خواهد شد، زیرا واشنگتن میخواهد پکن بر تهران برای پایان جنگ فشار وارد کند اما چین تمایلی به پذیرش چنین مسئولیتی ندارد.
این رسانه صهیونیستی درباره قربانی شدن منافع متحدان آمریکا در دیدار ترامپ با شی جین پینگ هشدار داد و افزود: در حالی که رؤسایجمهوری آمریکا و چین کارتهای خود را برای این دیدار میچینند، این نگرانی وجود دارد که منافع متحدانی مانند تایوان، ژاپن و کره جنوبی قربانی توافقهای اقتصادی شود.
اسرائیل هیوم از نارضایتی کشورهای عرب خلیج فارس از رویکرد آمریکا خبر داد و نوشت: همزمان، نارضایتی کشورهای عربی از نحوه مدیریت جنگ ایران توسط آمریکا از جمله نبود هماهنگی کافی و نگرانی از نادیده گرفتن منافع آنها در مذاکرات با تهران فرصتی برای چین فراهم کرده تا نفوذ خود را در منطقه گسترش دهد.
یک مقام صهیونیست هشدار داد که رژیم صهیونیستی در نتیجه جنگ علیه ایران، حاشیه امن مالی را از دست داده و مجبور است سیاست های ریاضت اقتصادی در پیش بگیرد.
روزنامه صهیونیستی گلوبز به نقل از معاون کمیسر بودجه رژیم صهیونیستی درباره شکلگیری ترومای اقتصادی در سرزمین های اشغالی هشدار داد و گفت تل آویو در آستانه یک انتخاب دشوار میان بدهی، حفظ سطح زندگی و امنیت قرار گرفته است.
تامر لوی بونه در کنفرانس سیاست اقتصادی در دانشگاه رایخمن تأکید کرد: اقتصاد اسرائیل طی سه سال گذشته وارد روندی منفی شده است.
او به رشد متوسط ۲.۶ درصدی، کاهش رتبه اعتباری و افزایش سریع نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی اشاره کرد و گفت بار مالی جنگ به حدود ۳۵۸ میلیارد شکل رسیده است.
این مقام صهیونیست هشدار داد: اسرائیل «حاشیه امن مالی» خود را از دست داده و در صورت بروز بحرانهای آینده ممکن است توان تأمین مالی سریع جنگ یا شرایط اضطراری را نداشته باشد.
به گفته او، هزینه بهره بدهی از ۲۰ میلیارد شکل فراتر رفته و فشار مالی آن معادل بودجه چندین وزارتخانه است.
لوی بونه همچنین تأکید کرد: اسرائیل در رتبهبندی استاندارد زندگی سقوط کرده است.
او افزود برای حفظ تعادل میان بدهی، رفاه و امنیت، احتمالاً باید درباره «اقتصاد تروما» مشابه دوره پس از جنگ یومکیپور فکر کرد؛ اقتصادی که بودجه آن بر اساس پیامدهای بحران و جنگ تنظیم میشود.
