آخرین پاسخ ایران به رفت و آمدهای متون مذاکراتی در حالی واشنگتن را از به کرسی نشاندن درخواستهای زیادهخواهانهاش ناامید کرده و که ایران به صراحت تاکید کرده است احقاق حقوق ملت ایران، باید نتیجه نهایی هرگونه مذاکره و توافقی باشد. براین اساس هم هست که «پایان جنگ و محاصره دریایی»، «آزادسازی اموال مسدود شده ایران»، «حاکمیت بر تنگه هرمز»، «رفع تحریمها» و «پرداخت غرامت به ایران» به عنوان «شروط اعتمادساز» ایران به طرف آمریکایی اعلام شدهاست.
این درحالی است که بررسی مطالبات مردمی در جریان تجمعهای خیابانی هفتههای اخیر و همچنین مواضع مقامهای ارشد ایرانی نشان میدهد در داخل ایران بر سر تحقق پیش شرط های ایران در مذاکرات «اجماع ملی» وجود دارد و تهران نیز به صراحت اعلام کرده در این مسیر برای مواجهه با هر سناریویی آمادگی دارد و از مطالبات به حق مردم ایران عقب نخواهد نشست.
۱
پایان جنگ و محاصره دریایی
- پیش شرط: تهران از طریق میانجی پاکستانی به طرف آمریکایی اعلام کرده که در شرایط کنونی «تمرکز مذاکراتی» باید بر پایان جنگ و رفع محاصره دریایی معطوف باشد.
- دلایل اهمیت:
- نه به توافق شکننده: تهران معتقد است بدون کاهش تهدیدات نظامی و اقتصادی، هر توافقی شکننده و موقت خواهد بود.
- اعتماد سازی: جمهوری اسلامی معتقد است تنها با توافق رسمی بر پایان جنگ و رفع محاصره دریایی، شرایط مناسب برای مذاکره درباره پرونده هستهای مهیا میشود.
- سلب اهرم تهدید نظامی: تحقق چنین مطالبهای، امکان ادامه مذاکرات نتیجهمحور بدون سایه تهدیدهای نظامی را میسر میکند.
- افزایش شانس توافق: تا زمانی که احتمال درگیری یا انسداد مسیرهای دریایی وجود داشته باشد، هیچ توافق پایداری شکل نمیگیرد.
- توازن سازی: باید این موضوع محقق شود که مذاکرات صرفاً ابزاری برای محدودسازی تهران نیست، بلکه باید توازن ایجاد کند.
- تحلیل بینالمللی:
- شبکه قطری الجزیره: ایران بر پایان دادن به جنگ در سراسر منطقه، بهویژه در لبنان، متمرکز است؛ پاسخی که تهران آن را «واقعبینانه» و «مثبت» ارزیابی میکند.
- خبرگزاری ترکیهای آناتولی: پایان جنگ، لغو محاصره و تضمین امنیت دریایی از اولویتهای تهران هستند. ایران خواستار پایان جنگ و «دزدی دریایی علیه کشتیهای ایرانی» است.
۲
باید غرامت بدهند
- پیش شرط : مردم و مسئولان ایرانی تاکید دارند که متجاوز باید بایت تجاوز به ایران، غرامت بپردازد.
- تخمینهایی درباره خسارتها:
- فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت:
- برآورد اولیه خسارت ایران در جنگ اخیر(مستقیم و غیرمستقیم) حدود ۲۷۰ میلیارد دلار است.
- پرداخت غرامت جنگ از دستورکارهای تیم مذاکرهکننده ایران است.
- آسیبها معمولا در چند لایه باید بررسی شوند.
- میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس:
- ۲۰ تا ۴۰ میلیارد دلار: خسارت «مستقیم» جنگ
- ۱۴ میلیارد دلار: خسارتهای بخش انرژی
- یک میلیارد دلار: خسارت مخازن و فرآورده و ...
- ۲۸ میلیارد دلار: عدد رسمی (خسارت مستقیم) اعلام شده ازسوی دولت به رهبرمعظم انقلاب
- تحلیل بینالمللی:
- شبکه قطری الجزیره: ایران خواهان دریافت غرامت از ایالات متحده و اسرائیل است و وضع عوارض بر کشتیهای عبوری از تنگههرمز به عنوان بخشی از پروتکل خسارتهاست.
- رسانه آمریکایی واشنگتن تایمز: براساس نامه ایران به سازمان ملل، با توجه به اینکه برخی حملات مسلحانه غیرقانونی علیه اهداف غیرنظامی در داخل ایران توسط انجام شده، متجاوزان نمیتوانند به طور قانونی به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل [حق دفاع از خود] در قبال ایران استناد کنند و باید غرامت بپردازند.
۳
تحریمها باید برداشته شود
- پیش شرط: رفع تحریمهای ظالمانه آمریکا علیه ایران، یکی از اصلیترین محورهای حرکت به سوی هرگونه «توافق» با آمریکاست.
- دلایل اهمیت:
- توافقی با ارزش راهبردی: از نگاه تهران، هر توافقی بدون منافع اقتصادی ملموس، ارزش راهبردی و سیاسی نخواهد داشت.
- برداشتن فشار از اقتصاد ایران: رفع تحریمهای نفتی، بانکی و مالی ایران صادرات نفت و دسترسی به درآمدهای ارزی را افزایش دهد، ثبات بیشتری در بازار ارز ایجاد کند، تورم و فشار معیشتی را کاهش دهد و زمینه جذب سرمایهگذاری خارجی را فراهم کند.
- سلب اهرم فشار علیه ایران: تحریمها فقط ابزار اقتصادی نیستند؛ بلکه در نگاه ایران ابزاری برای فشار سیاسی محسوب میشوند.
- توسعه همکاریهای اقتصادی جهانی: رفع تحریمها میتواند امکان همکاری بیشتر با اقتصاد جهانی، توسعه روابط تجاری و افزایش قدرت مانور دیپلماتیک ایران را فراهم کند.
- تضمینی برای آینده: تحقق پیش شرط ایران مبنی بر رفع تحریمها، میتواند به مثابه تضمینی برای جلوگیری از بازگشت دوباره تحریمها باشد.
- تحلیل بینالمللی:
- رسانه انگلیسی میدلایست مانیتور: ایران معتقد است که پیش شرط هایی از جمله رفع تحریمها، نه تنها «خواستههای حداکثری نیستند»، بلکه حداقل الزامهای هرگونه توافق جدی و پایدار مطابق با منشور سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ است.
- خبرگزاری انگلیسی رویترز: ایران خواستار لغو تحریمهاست؛ پیش شرطی که برای هرگونه توافق مهم و محوری به حساب میآید.
۴
اموال ایران باید آزاد شود
- پیش شرط: آزادسازی اموال ایران در برخی از کشورها، از جمله پیش شرط است که همواره مورد تاکید تهران قرار داشته است.
- دلایل اهمیت:
اقتصادی:
- تقویت ذخایر ارزی کشور
- ایجاد ثبات بیشتر در بازار ارز
- تسهیل واردات کالاهای اساسی و دارو
- کاهش فشار تورمی
- جبران بخشی از مشکلات ناشی از تحریمها
راهبردی - سیاسی:
- نشانهای از جدیت طرف مقابل در اجرای تعهدها
- اعتمادسازی برای هرگونه توافق آینده
- افزایش قدرت مانور اقتصادی و دیپلماتیک ایران
- افزایش انعطاف ایران در سیاستگذاری ها
- تحلیل بینالمللی:
- خبرگزاری قطری الجزیره: موسسه صلح آمریکا، میزان داراییهای مسدود شده ایران را تقریباً ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده است. چین، ژاپن، هند، کرهجنوبی و همچنین عراق از جمله کشورهایی هستند که وجوه حاصل از خرید نفت ایران در آنجا مسدود شدهاست.
- شبکه آمریکایی سی. ان. ان: ایران خواستار رفع توقیف ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای خود است.
۵
تنگه هرمز حوزه تسلط ایران است
- پیش شرط: ایران تاکید دارد که شرایط کنونی حاکم بر تنگه هرمز دیگر به وضعیت گذشته بازنخواهد گشت و حاکمیت ایران بر این آبراه باید تثبیت شود.
- دلایل اهمیت:
- تثبیت و قدرت ژئوپلیتیک ایران: حاکمیت و نفوذ بر تنگه هرمز، بخشی از امنیت ملی و قدرت ژئوپلیتیک ایران محسوب میشود.
- اهمیت اقتصادی: حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، امنیت صادرات نفت و تجارت دریایی ایران را تضمین میکند و به ایران اهرم اقتصادی و انرژی در معادلات منطقهای میدهد.
- ثبات سازی: هرگونه بیثباتی در این منطقه میتواند بر درآمدهای نفتی و تجارت خارجی ایران اثر مستقیم بگذارد.
- اهمیت دفاعی – نظامی: تنگه هرمز برای ایران یک نقطه حیاتی دفاعی است و در برابر تهدیدهای خارجی بازدارندگی ایجاد میکند.
- افزایش قدرت چانهزنی: نفوذ ایران بر تنگه هرمز به تهران قدرت چانهزنی بیشتری در روابط بینالمللی و مذاکرات منطقهای میدهد.
- تحلیل بینالمللی:
- خبرگزاری انگلیسی رویترز: ایران اکنون محدوده کنترل تنگه هرمز را بسیار بزرگتر از قبل تعریف کردهاست.
- شبکه انگلیسی بی بی سی بینالمللی: براساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA)، در سال ۲۰۲۵، حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی روزانه از تنگه هرمز عبور میکرد. این رقم معادل تقریباً ۶۰۰ میلیارد دلار (۴۴۷ میلیارد پوند) تجارت انرژی در سال است.
- مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS): تنگه هرمز یک مجرای کلیدی برای جریانهای انرژی جهانی است. ترافیک ورودی و خروجی از خلیج فارس در صورت بروز اختلال به راحتی قابل تغییر مسیر نیست.
- رسانه آمریکایی وال استریت ژورنال: اعلام ایران مبنی بر توسعه منطقه کنترل تنگههرمز نشان دهنده قصد این کشور برای گسترش کنترل خود بر این آبراه حیاتی است.
