) اهرمهای فشار ایران
بر اساس ارزیابی کارشناسان:
• ایران پس از فشارهای نظامی اخیر دچار بیثباتی داخلی گسترده نشد
• ظرفیت کنترل و تهدید تنگه هرمز همچنان حفظ شده است
• تهران ابزارهای منطقهای و ژئوپلیتیکی متعددی برای افزایش هزینههای بحران در اختیار دارد
این عوامل باعث شده ایران همچنان اهرمهای فشار قابل توجهی در برابر واشینگتن داشته باشد.
۲) تجربه مذاکره، مزیت تیم ایرانی
مایکل سینگ، مقام سابق دولت بوش:
مذاکرهکنندگان ایرانی اغلب همان تیمهایی هستند که طی دو دهه گذشته با چندین دولت آمریکا مذاکره کردهاند.
پیامد این تجربه:
• تسلط بر جزئیات پیچیده مذاکرات هستهای
• توانایی طراحی امتیازات ظاهری برای آمریکا
• حفظ منافع راهبردی ایران در توافق
در مقابل:
• هر دولت جدید آمریکا عملا از نقطه صفر وارد مذاکرات میشود
• تیمهای آمریکایی باید پیچیدگیهای مذاکرات را دوباره بیاموزند
۳) تنگه هرمز، اهرم ژئوپلیتیکی
تنگه هرمز یکی از مهمترین نقاط استراتژیک جهان است.
فکتهای کلیدی:
• حدود ۲۰ درصد نفت جهان از این تنگه عبور میکند
• روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت از این مسیر منتقل میشود
• هرگونه اختلال در این گذرگاه میتواند بازار جهانی انرژی را دچار شوک کند
در چنین شرایطی، کنترل جغرافیایی ایران بر این تنگه یک ابزار مهم در چانهزنیهای دیپلماتیک محسوب میشود.
۴) انسجام داخلی در برابر شکاف سیاسی آمریکا
وضعیت دو طرف در داخل کشور متفاوت ارزیابی میشود.
ایران:
• موضع نسبتا منسجم در مذاکرات
• خطوط قرمز مشخص در سیاست هستهای
آمریکا:
• فشار تندروهای ضدایران در کنگره
• نفوذ اتاقهای فکر و لابیها
• فشار اسرائیل و برخی متحدان منطقهای
این اختلافات باعث شده حاشیه مانور دولت ترامپ در مذاکرات محدودتر شود.
۵) ابهام راهبردی واشینگتن
کارشناسان معتقدند دولت ترامپ هنوز پاسخ روشنی به چند پرسش اساسی نداده است:
• حداقل خواسته آمریکا در مذاکرات چیست؟
• آیا واشینگتن آماده پذیرش تداوم نظام سیاسی ایران است؟
• چه امتیازاتی حاضر است ارائه دهد؟
این ابهام در مقابل رویکرد نسبتا ثابت ایران در تعیین خطوط قرمز قرار دارد.
۶) تناقض در پیامهای ترامپ
اظهارات رئیسجمهور آمریکا بارها بین دو رویکرد نوسان داشته است:
• فشار حداکثری علیه ایران
• پیشنهاد توافق بزرگ
به گفته علی واعظ، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران:
بدون احترام متقابل و آمادگی برای یک توافق برد-برد، امکان رسیدن به توافق پایدار وجود ندارد.
این تناقضها میتواند در مذاکرات به ابزار تاکتیکی برای طرف مقابل تبدیل شود.
۷) انزوای دیپلماتیک آمریکا
از چالشهای مهم واشینگتن، کاهش هماهنگی با قدرتهای جهانی است.
در صورت دستیابی به توافق، آمریکا به همکاری کشورهایی مانند:
• روسیه
• چین
نیاز خواهد داشت، برای مثال در موضوعاتی مانند:
• انتقال یا مدیریت اورانیوم غنیشده ایران
• اجرای برخی سازوکارهای فنی توافق
اما سیاست یکجانبهگرایی آمریکا در سالهای اخیر همکاری این قدرتها را پیچیدهتر کرده است.
جان کلام
گزارش پولیتیکو نشان میدهد مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریکا در شرایطی آغاز میشود که:
• ایران از اهرمهای ژئوپلیتیکی، تجربه مذاکره و انسجام نسبی داخلی برخوردار است
• آمریکا با شکافهای سیاسی داخلی، ابهام راهبردی و محدودیت دیپلماتیک روبهروست
در چنین فضایی، موازنه قدرت در میز مذاکره میتواند پیچیدهتر از تصور اولیه واشینگتن باشد.
