از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرده و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های غربی
روزنامه فایننشال تایمز به نقل از میانجیگران گزارش داد که آمریکا و ایران به تمدید ۶۰ روزه آتشبس و ایجاد چارچوبی برای گفتگو درباره برنامه هستهای تهران نزدیکتر شدهاند. بر اساس این گزارش، توافق پیشنهادی شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز، تعهد به بحث درباره رقیقسازی یا واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران، و در مقابل، کاهش محاصره بنادر ایران توسط آمریکا و آزادسازی مرحلهای داراییهای بلوکهشده تهران خواهد بود.
این روزنامه اقتصادی میافزاید که دونالد ترامپ در گفتگو با آکسیوس شانس دستیابی به توافق را «۵۰-۵۰» توصیف کرده و همزمان با رهبران عربستان، پاکستان، قطر، امارات، مصر و ترکیه گفتگویی تلفنی داشته که یک دیپلمات آن را «بسیار مثبت» ارزیابی کرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز تأیید کرد که تهران در حال نهایی کردن یک «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگ به عنوان مرحله نخست توافق است.
فایننشال تایمز اما به نقل از محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، تصریح میکند که تهران از «حقوق» خود عقبنشینی نخواهد کرد، زیرا آمریکا «صادق نبوده و قابل اعتماد نیست». قالیباف هشدار داد که ایران توان نظامی خود را طی آتشبس بازسازی کرده و آماده پاسخی «کوبندهتر» به هرگونه حماقت آمریکاست. ارتش پاکستان نیز مذاکرات فشرده هیئتهای میانجی در تهران را به «پیشرفتی دلگرمکننده به سوی تفاهم نهایی» توصیف کرده است. بقایی نیز با جمعبندی متناقضگفت که طرفین هم «بسیار دور» و هم «بسیار نزدیک» به توافق هستند.
شبکه سیانبیسی در گزارشی از تهران نوشت که محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، در دیدار با ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، قاطعانه اعلام کرد که ایران در مذاکرات با آمریکا بر سر حقوق ملی خود مصالحه نخواهد کرد. قالیباف با تأکید بر اینکه آمریکا «طرفی است که اصلاً صداقت ندارد»، تصریح کرد که تهران حقوق مشروع خود را هم در میدان نبرد و هم از طریق دیپلماسی دنبال خواهد کرد.
بر اساس این گزارش، قالیباف هشدار داد که نیروهای مسلح ایران توانمندیهای خود را طی دوره آتشبس بازسازی کردهاند و چنانچه آمریکا «از سر حماقت جنگ را مجدداً آغاز کند»، پیامدهای آن «کوبندهتر و تلختر» از آغاز درگیریها خواهد بود. ژنرال منیر همچنین با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دیدار و گفتگو کرد.
سیانبیسی میافزاید که محور این گفتگوها سند ۱۴ مادهای پیشنهادی ایران به عنوان چارچوب اصلی مذاکرات و تبادل پیامها میان طرفین بوده است. این گزارش تصریح میکند که علیرغم هفتهها جنگ، جمهوری اسلامی ایران ذخایر اورانیوم با غنای نزدیک به تسلیحاتی و توانمندیهای موشکی، پهپادی و نیابتی خود را حفظ کرده است. در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از «پیشرفت اندک» در مذاکرات خبر داده، اما وزارت خارجه ایران تأکید کرده که اختلافات همچنان عمیق و قابل توجه باقی مانده است.
بیبیسی در گزارشی نوشت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مدعی شده است توافق با ایران «تا حد زیادی مذاکره شده» و به زودی جزئیات آن از جمله بازگشایی تنگه هرمز اعلام خواهد شد. ترامپ با انتشار پستی در شبکه اجتماعی خود از گفتگویی «بسیار خوب» با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و دیگر کشورها درباره «یادداشت تفاهم صلح» خبر داد و تأکید کرد که هرگونه توافقی «قطعاً» از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری خواهد کرد.
بر اساس این گزارش، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز با اشاره به یک «یادداشت تفاهم» گفت که تهران در حال نهایی کردن آن در قالب چارچوبی ۱۴ مادهای است تا مذاکرات تکمیلی ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز برگزار شود و «در نهایت توافق نهایی حاصل گردد». بیبیسی میافزاید که این چرخش ناگهانی به سوی خوشبینی پس از آن رخ داد که تنها یک روز پیشتر، رسانههای آمریکایی از آمادهسازی پنتاگون برای دور تازهای از حملات نظامی خبر داده بودند و ترامپ به دلیل «دوره زمانی مهم» کشور، حضور در مراسم عروسی پسرش را لغو کرده بود.
این رسانه انگلیسی همچنین به تناقض در میدان اشاره میکند: سنتکام مدعی «هدایت مجدد» ۱۰۰ شناور و فلج کردن اقتصاد ایران از طریق محاصره است، در حالی که ایران با ایجاد «اداره تنگه خلیج فارس»، کنترل نظامی خود بر آبراه را نهادینه کرده و هرگونه تردد را منوط به «هماهنگی و مجوز» این نهاد میداند.
شبکه دویچه وله در گزارشی از خوشبینی محتاطانه طرفین مذاکرات صلح خبر داد و نوشت که آمریکا و ایران نشانههایی از پیشرفت به سوی یک توافق چارچوبی برای پایان دادن به بنبست سهماهه ارسال کردهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که توافق «تا حد زیادی مذاکره شده» و «تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.» وی همچنین از گفتگوهای تلفنی جداگانه با رهبران عربستان، امارات، قطر، پاکستان و بنیامین نتانیاهو خبر داد.
بر اساس این گزارش، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با تأیید پیشرفت کار تأکید کرد که تهران در «مراحل نهایی تدوین چارچوب توافق» است و انتظار میرود ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز جزئیات نهایی بررسی و توافق قطعی منعقد شود. بقایی تصریح کرد که پایان دادن به محاصره تنگه هرمز بخشی از این چارچوب خواهد بود. دویچه وله میافزاید که ترامپ در مصاحبه با آکسیوس شانس توافق را «۵۰-۵۰» خواند.
این رسانه آلمانی خاطرنشان میکند که این فضای مثبت پس از سفر ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و میانجی ارشد، به تهران و دیدار با رهبران ایران شکل گرفت. این در حالی است که محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، همزمان هشدار داد که نیروهای مسلح ایران در طول آتشبس بازسازی شدهاند و در صورت «حماقت مجدد» آمریکا، پاسخی «کوبنده» در انتظار واشنگتن خواهد بود.
رسانه های عربی و منطقه ای
الجزیره در مقاله ای نوشت که توافق اخیر میان آمریکا و ایران بیش از آنکه نشانه پایان بحران باشد، نوعی مدیریت موقت تنش و تعویق انفجار بعدی است. توافق شامل تمدید آتشبس برای ۶۰ روز، بازگشایی تنگه هرمز، اجازه صادرات نفت ایران و آغاز مذاکرات درباره برنامه هستهای است؛ اما نویسنده تأکید میکند که ریشههای اصلی اختلاف همچنان پابرجاست. آمریکا همچنان نسبت به برنامه هستهای، موشکهای بالستیک و نفوذ منطقهای ایران نگرانی دارد و ایران نیز نگاه امنیتی و راهبرد منطقهای خود را تغییر نداده است.
به باور نویسنده، دو طرف نه به دلیل حل اختلافات، بلکه به علت هزینه سنگین جنگ و تشدید بحران به سمت تفاهم رفتهاند. از دید واشنگتن، امنیت انرژی، ثبات بازار نفت و جلوگیری از گسترش جنگ اهمیت دارد و از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی و امنیتی ایران را به پذیرش آرامش موقت سوق داده است. با این حال، توافق فعلی بیشتر شبیه «آتشبس شکننده» است تا صلح پایدار.
این مقاله همچنین به تناقض سیاست آمریکا اشاره میکند؛ زیرا دولت ترامپ که در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای خارج شده بود، اکنون دوباره به توافقی محدود و مرحلهای بازگشته است. در نهایت، نویسنده معتقد است ایران این توافق را فرصتی برای بازسازی موقعیت و خرید زمان میبیند، نه نشانه عقبنشینی.
المیادین در مقاله ای به نقش محوری چین در مدیریت بحران میان ایران، آمریکا و روسیه پرداخت و نوشت: پس از سفر دونالد ترامپ به پکن و دیدار او با شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین نیز به چین رفت و این کشور را به مرکز اصلی دیپلماسی جهانی تبدیل کرد. ترامپ تلاش داشت چین را متقاعد کند که برای باز شدن تنگه هرمز و پذیرش شروط آمریکا بر ایران فشار وارد کند و حتی خواستار کاهش حمایت اقتصادی و نظامی پکن از تهران شد.
با این حال، چین ضمن مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هستهای، از حق تهران برای داشتن برنامه هستهای صلحآمیز دفاع میکند و تحریمهای آمریکا را نمیپذیرد. پکن همچنین با بسته شدن تنگه هرمز و اعمال عوارض عبور کشتیها مخالف است، زیرا امنیت انرژی و تجارت جهانی برایش اهمیت حیاتی دارد.
چین همراه با پاکستان تلاش میکند میان ایران و آمریکا میانجیگری کرده و زمینه آتشبس، باز شدن هرمز و آغاز مذاکرات را فراهم سازد. در این چارچوب، ایران محمدباقر قالیباف را بهعنوان نماینده ویژه در چین منصوب کرده است.
یکی از مهمترین اختلافات، سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران است. آمریکا خواهان انتقال آن به خارج از ایران است، اما تهران مخالفت میکند. روسیه و چین پیشنهاد دادهاند این مواد در خاک آنان نگهداری شود. مقاله نتیجه میگیرد که بحران ایران به آزمونی برای قدرت و جایگاه جهانی چین و شکلگیری نظم چندقطبی جدید تبدیل شده است.
العربیه در گزارشی نوشت: بازارهای جهانی انرژی با دقت تحولات مذاکرات میان آمریکا و ایران را دنبال میکنند؛ مذاکراتی که احتمال دارد به توافقی اولیه برای کاهش تنشها و بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. مقامهای آمریکایی از «پیشرفت قابل توجه» در گفتوگوها سخن گفتهاند و دونالد ترامپ نیز اعلام کرده که توافق برای پایان بحران «پیشرفت زیادی» داشته است. بر اساس این طرح، عبور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته میشود؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
گزارشها همچنین از احتمال آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران و کاهش موقت برخی تحریمهای نفتی و پتروشیمی خبر میدهند تا صادرات انرژی ایران افزایش یابد. در مقابل، پرونده هستهای ایران و موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده به مذاکرات بعدی موکول شده است.
کشورهای منطقه از جمله قطر و پاکستان برای پیشبرد دیپلماسی و جلوگیری از تشدید درگیریها فعال شدهاند و انگلیس نیز از روند مذاکرات استقبال کرده است.
در همین حال، بازار نفت به شدت نسبت به وضعیت هرمز حساس باقی مانده است. تحلیلگران هشدار دادهاند که ادامه اختلال در این مسیر میتواند قیمت نفت را به ۹۰ تا ۱۰۰ دلار برساند و خطر رکود جهانی را افزایش دهد. بنابراین، موفقیت یا شکست مذاکرات میتواند مسیر آینده بازار انرژی جهان را تعیین کند.
رسانه های چین و روسیه
روزنامه روسی «ریانووستی» در یادداشتی نوشت ایالات متحده عملاً اسرائیل را از روند مذاکرات جاری با ایران کنار زده است. منابع آگاه در تلآویو اعلام کردهاند که اسرائیل با کمبود شدید اطلاعات از سوی نزدیکترین متحد خود مواجه شده و مجبور است از طریق ارتباطات منطقهای، دیپلماتها و نظارت مستقل داخل ایران، اطلاعات لازم را جمعآوری کند.
بر اساس این گزارش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بنیامین نتانیاهو را به عنوان متحد نظامی در عملیات علیه ایران میبیند، اما او را شریک نزدیک در مذاکرات سیاسی با تهران به حساب نمیآورد. نتانیاهو از موقعیت «دومین خلبان» در جنگ علیه تهران به وضعیت «مسافر ساده» تنزل پیدا کرده است. نیویورک تایمز این موضوع را «تحقیرآمیز» برای نخستوزیر اسرائیل توصیف کرده، به ویژه اینکه نتانیاهو در سال جاری با انتخابات سخت و رقابتی روبرو است.
به نوشته ریانووستی این اقدام آمریکا نشاندهنده تغییر رویکرد واشنگتن به سمت اولویت دادن به مذاکرات مستقیم با ایران و کاهش نقش اسرائیل در تصمیمگیریهای سیاسی است. در حالی که آتشبس نسبی بین طرفین برقرار است، آمریکا تمایل دارد مذاکرات را ادامه دهد و از حملات جدید اجتناب کند، در حالی که اسرائیل همچنان بر حفظ فشار نظامی تأکید دارد.
نگارنده تأکید میکند که این تحول میتواند تنش میان واشنگتن و تلآویو را افزایش دهد و موقعیت سیاسی نتانیاهو را تضعیف کند. در حال حاضر، مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران با پیشرفت جزئی همراه بوده و موضوعاتی مانند آتشبس بلندمدت، تنگه هرمز و محدودیتهای هستهای در دستور کار قرار دارد.
خبرگزاری شینهوا چین در گزارشی به بررسی روند مذاکرات میان ایران و آمریکا برای دستیابی به یک تفاهم سیاسی و امنیتی جدید پرداخته است. بر اساس این گزارش، پیشنویس توافق مورد بحث شامل تعهد متقابل تهران و واشنگتن به خودداری از حمله علیه یکدیگر و متحدانشان است؛ موضوعی که میتواند تنشهای ماههای اخیر را کاهش دهد.
در این گزارش آمده است که مذاکرات با میانجیگری پاکستان ادامه دارد و طرفین در حال بررسی چارچوبی هستند که علاوه بر کاهش تنشهای نظامی، زمینه گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران را نیز فراهم کند. طبق مفاد مطرحشده، احتمال دارد بخشی از محدودیتهای اعمالشده بر صادرات نفت ایران کاهش یافته و برخی داراییهای مسدودشده تهران آزاد شود.
همچنین گزارش اشاره میکند که در صورت پیشرفت مذاکرات، محدودیتهای مرتبط با عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز نیز کاهش خواهد یافت؛ مسئلهای که برای بازار جهانی انرژی اهمیت بالایی دارد.
بنا بر این گزارش فضای بیاعتمادی میان دو طرف همچنان پابرجاست و همزمان با مذاکرات، نیروهای نظامی دو طرف در آمادهباش قرار دارند. منابع نزدیک به روند گفتوگوها احتمال دادهاند که طی ۳۰ تا ۶۰ روز آینده چارچوب اولیه توافق نهایی شود.
رسانه های رژیم صهیونیستی
روزنامه صهیونیستی هاآرتص در گزارشی نوشت: دونالد ترامپ برای رسیدن به توافق با ایران باید از نگاههای قدیمی و سادهسازیشده درباره سیاست داخلی ایران، فاصله بگیرد و یک پیشنهاد واقعی و عملی به تهران ارائه دهد. این رسانه صهیونیستی افزود: اتکا به ایدههایی مانند «تغییر نظام» یا تصور ایران بهعنوان یک بازیگر غیرعقلانی، دیگر با واقعیت امروز همخوانی ندارد و حتی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز به واشنگتن هشدار دادهاند که زمان به نفع ایران در حال حرکت است.
هاآرتص نوشت: سیاست آمریکا باید از تصورهای ایدئولوژیک و قدیمی فاصله بگیرد و به سمت یک معامله واقعگرایانهتر و قابل اجرا با ایران حرکت کند؛ در غیر این صورت، فرصت مدیریت بحران هستهای ایران ممکن است از دست برود و شرایط به نفع تهران تغییر کند.
روزنامه صهیونیستی اسرائیل هیوم درباره مذاکرات ایران و آمریکا نوشت: تلاش دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا برای پیشبرد توافق با ایران ممکن است در نهایت به زیان اسرائیل تمام شود زیرا تمرکز اصلی جهان بر بازگشایی تنگه هرمز است اما دغدغه اصلی اسرائیل، برنامه هستهای ایران است.
این رسانه صهیونیستی افزود: هرچند اسرائیل همچنان برای احتمال شکست مذاکرات و ازسرگیری جنگ آماده است، اما ارزیابی غالب کارشناسان این است که احتمال فروپاشی مذاکرات نسبت به قبل کاهش یافته است.
اسرائیل هیوم به رویکرد پرنوسان ترامپ بین گزینه های جنگ و توافق اشاره کرد و افزود: فشار میانجیها، از جمله پاکستان و مشاورانش، او را به سمت توافق سوق داده است. همزمان، نگرانی اصلی اسرائیل این است که در توافق احتمالی، مسئله کشتیرانی در هرمز سریعاً حل شود اما موضوع هستهای ایران به آینده موکول گردد؛ وضعیتی که به باور نویسنده میتواند به ایران فرصت دهد تا توان هستهای خود را حفظ کند. اسرائیل هیوم هشدار داد حتی حداقل دستاورد قابل قبول، یعنی خارج کردن اورانیوم غنیشده ایران از چرخه غنیسازی، ممکن است شبیه توافق ۲۰۱۵ بین تهران و دولت باراک اوباما باشد و دستاوردی محدود محسوب شود.
این رسانه صهیونیستی به موضوع آتش بس در تمام جبهه ها به عنوان یکی از خواسته های ایران نیز اشاره کرد و نوشت: فشار آمریکا ممکن است اسرائیل را مجبور به عقبنشینی در برابر حزبالله کند.
روزنامه صهیونیستی تایمز اسرائیل در گزارشی نوشت: تلاش آمریکا و اسرائیل برای متوقف کردن برنامه هستهای ایران در حال شکست است و سیاستهای متناقض دونالد ترامپ به سردرگمی و تقویت موضع تهران انجامیده است.
این رسانه صهیونیستی افزود: ترامپ بارها درباره جنگ و مذاکرات با ایران مواضع متناقض گرفته است که از تهدید به نابودی ایران تا عقبنشینی از حمله نظامی و پذیرش محدودیتهای موقت برای غنیسازی را شامل می شود.
تایمز اسرائیل نوشت: جامعه جهانی اکنون بیش از هر چیز نگران بازگشایی پایدار تنگه هرمز و ثبات بازار انرژی است، اما در عین حال، ایران همچنان ذخایر اورانیوم غنیشده نزدیک به درجه تسلیحاتی را حفظ کرده و حتی درباره ۱۰ تن اورانیوم با غنای پایینتر نیز فشاری جدی روی تهران وجود ندارد. همچنین گزارشهایی از بازسازی تأسیسات هستهای و موشکی ایران منتشر شده است.
این رسانه صهیونیستی افزود: جمهوری اسلامی نهتنها تضعیف نشده، بلکه برای دستیابی به بازدارندگی هستهای مصممتر شده است.
تایمز اسرائیل، توافق موقت احتمالی برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف محدود فعالیتهای هستهای را بدترین گزینه ممکن اما کمخطرتر از بقیه گزینهها توصیف کرد و نوشت: هدف اصلی یعنی حذف کامل تهدید هستهای ایران محقق نشده است.
