همزمان با آغاز آیینهای حج تمتع در مشعر منا، پیشبینیها از ثبت رکوردی تازه در درآمدهای این سفر معنوی حکایت دارد. عربستان سعودی که خود را برای میزبانی از حدود دو میلیون زائر آماده میکند، چشم به درآمدی بین ۱۰ تا ۱۳ میلیارد دلار دوخته است.از شامگاه روز دوشنبه، جریان بیوقفه حجاج به سوی صحرای منا آغاز شده و قرار است طی ساعات آینده، جمعیتی بالغ بر دو میلیون نفر در این منطقه گرد هم آیند.این رقم در حالی است که در سال گذشته، تعداد حجاج حدود یک میلیون و ۶۷۰ هزار نفر ثبت شده بود. رشد حدود ۲۰ درصدی جمعیت زائران، جهشی بزرگ در اقتصاد میزبان ایجاد کرده است.برآوردهای اولیه حاکی از آن است که درآمدهای حج و عمره در سال جاری میتواند به رقمی بین ۴۰ تا ۵۰ میلیارد ریال سعودی (معادل ۱۰.۷ تا ۱۳.۳ میلیارد دلار) دست یابد. عربستان سالانه حدود ۱۶۱ میلیارد دلار از نفت درآمد دارد، اما کسری بودجه اش ۷۴ میلیارد دلار است. درآمد ۱۳ میلیارد دلاری حج یعنی حدود ۱۸ درصد کسری بودجه ریاض فقط از راه میزبانی از زائران تأمین میشود.
حدود ۳۵ درصد از کل درآمد حج و عمره در جنگ بلعیده شد
با این حال، آمارهای رسمی نشان میدهد که هزینههای جنگ اخیر برای عربستان کم نبوده است. وزارت دارایی این کشور اعلام کرد که کسری بودجه ریاض در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ به ۳۳.۵ میلیارد دلار رسیده که بیش از دو برابر مدت مشابه سال قبل است.در همین مدت، درآمدهای نفتی عربستان با وجود گران شدن نفت در بازارهای جهانی، ۳ درصد کاهش یافت؛ ضربهای که مستقیماً ناشی از اختلال در صادرات از مسیر تنگه هرمز ارزیابی میشود.
اما رقم درآمد حاصل از حج برای سعودیها نتیجه مستقیم دو عامل است: افزایش شمار زائران و الگوی مصرف گستردهتر حاجیان در حوزه هتل، حمل و نقل، کالاهای مصرفی و خدمات دیجیتال. به عبارت دیگر، هر حاجی که وارد این کشور میشود، یک توریست پرهزینه است که میلیونها دلار عایدی برای اقتصاد میزبان به جا میگذارد.مقیاس تجارت پشت صحنه حج اما فراتر از تصور است. عربستان در طول سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۴.۶ میلیون قطعه لباس احرام وارد کرده است.در کنار آن، ۵ میلیون و ۹۶۰ هزار چتر آفتابی ضدآفتاب و خنککننده نیز برای استفاده زائران تأمین شده است. این واردات در سال جاری نیز با قدرت ادامه دارد؛ تنها در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶، بیش از ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار قطعه احرام و ۸۶۵ هزار چتر آفتابی وارد خاک عربستان شده است. چین، ترکیه، پاکستان و اندونزی چهار کشوری هستند که سهم اصلی این سفره عظیم تجاری را از آن خود کردهاند.بخش مهماننوازی نیز بیکار ننشسته است. در قالب پروژه عظیم «رؤیای مدینه»، برنامهریزی برای افزودن ۴۷ هزار اتاق هتل جدید در جریان است. پیشبینی میشود این اتاقها تا سال ۲۰۳۰ بتوانند پذیرای ۱۴۹ هزار زائر در هر شبانهروز باشند. این توسعه بیسابقه در حالی رقم میخورد که هتلهای فعلی نیز در ایام پیک حج با نرخ ۱۰۰ درصد اشغال مواجه هستند و هر تخت خالی به قیمتی گزاف به فروش میرسد.
موج رونق حج اما فقط به جیب تاجران و هتلداران نمیرود. سال گذشته بیش از ۴۲۰ هزار کارگر فصلی و دائم در خدمت به حاجیان مشغول به کار بودند. این رقم قرار است در افق ۲۰۳۰ به یک میلیون و ۶۰۰ هزار شغل در بخش گردشگری مذهبی برسد. به عبارت دیگر، هر حاجی که قدم به سرزمین وحی میگذارد، پشت صحنه خود، اشتغال چند نفر را تضمین میکند.نکته قابل تأمل در این میان، افزایش بیسابقه کیفیت خدمات در کنار رشد کمی است. همزمان با افزایش شمار چترهای ضدآفتاب و کیفیت البسه احرام، عربستان سعودی تلاش دارد تا با دیجیتالی کردن فرآیندها (از ثبتنام گرفته تا حمل و نقل) فشار لجستیک روی دو میلیون نفر را مدیریت کند.
پیشبینی میشود درآمدهای حج در چند سال آینده به ۱۵ میلیارد دلار نزدیک شود. این رقم در کنار درآمدهای نفتی، سهم قابل توجهی در تأمین هزینههای جاری این کشور دارد.نهادهای بینالمللی معتقدند هر یک درصد افزایش در تعداد زائران، میلیونها دلار درآمد جدید برای بخشهای حمل و نقل، هتل و خردهفروشی به همراه دارد. به همین دلیل، آمار لحظهای حجاج برای فعالان اقتصادی منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است.
