چندین شرکت پیشرو و کلانسرمایهگذار آمریکا هفته گذشته راهی عشقآباد، پایتخت ترکمنستان شدند؛ سفری که نشاندهنده تلاشهای فزاینده و هدفمند واشنگتن برای تعمیق هرچه بیشتر مناسبات اقتصادی و تجاری با این کشور راهبردی در حوزه آسیای مرکزی است.
در همین راستا، نشست مشترک و هماندیشی بزرگی میان مدیران اجرایی بخش خصوصی آمریکا و مقامات عالیرتبه دولتی ترکمنستان در روز سوم ژوئن (13 خردادماه) در محل اتاق بازرگانی و صنایع ترکمنستان در شهر عشقآباد برگزار شد.
این رویداد دیپلماتیک-اقتصادی در واقع در ادامه و در پاسخ به سفر ماه گذشته رهبران تجاری و فعالان اقتصادی ترکمنستان به آمریکا صورت گرفت؛ سفری که در جریان آن، هیئت ترکمنستانی در اجلاس معتبر و بینالمللی سرمایهگذاری «SelectUSA» در ایالت مریلند آمریکا و چندین رویداد و نشست جانبی دیگر حضور یافته بودند تا بسترهای جذب سرمایه را ارزیابی کنند.
حضور غولهای صنعتی و فناوری بخش خصوصی آمریکا در عشقآباد
بر اساس گزارش رسمی پرتال خبری دولتی ترکمنستان، در این مجمع اقتصادی بزرگ در عشقآباد، نمایندگان سرشناسی از بزرگترین کمپانیها و شرکتهای فراملیتی آمریکا حضور داشتند. ترکیب این هیئت نشاندهنده ابعاد گسترده منافع آمریکا در بخشهای مختلف کشور ترکمنستان است.
از جمله شرکتهای حاضر در این نشست میتوان به کمپانی مدیریت زیستمحیطی «کلایمت کامپس» (Climate Compass)، غول ماشینآلات صنعتی «سیاناچ اینداستریال» (CNH Industrial)، شرکت چندملیتی «کوکاکولا» (Coca-Cola)، شرکت بزرگ تجهیزات کشاورزی و سنگین «جان دیر» (John Deere)، ابرشرکت امنیت سایبری «پالو آلتو نتورکس» (Palo Alto Networks)، کمپانی صنایع دفاعی و تسلیحاتی «زیگ زاور» (Sig Sauer)، شرکت فناوریهای آبیاری «ولی ایریگیشن» (Valley Irrigation) و همچنین شرکت مهندسی و تجاری «وستپورت تریدینگ اروپا لیمیتد» (Westport Trading Europe Limited) اشاره کرد که هر یک به دنبال سهمخواهی از بازارهای بکر این کشور هستند.
در طرف مقابل، رهبری هیئت ترکمنستانی را «نوکرگولی آتاقلیاف»، معاون رئیس کابینه وزرای این کشور بر عهده داشت که نشاندهنده اهمیت بالای این رویداد برای دولت عشقآباد است.
در سوی دیگر میز، هدایت هیئت آمریکایی بر عهده «اریک استوارت»، رئیس شورای تجاری آمریکا و ترکمنستان بود؛ فردی که پیش از این به عنوان معاون دستیار وزیر بازرگانی آمریکا در امور اروپا و اوراسیا فعالیت میکرده و اشراف کاملی بر مقتضیات ژئوپلیتیک و اقتصادی این منطقه دارد.
تاکید بر توسعه سرمایهگذاری در بخشهای راهبردی و زیرساختی
اگرچه طرفین حاضر در این نشست بر این موضوع صحه گذاشتند که شرکتهای بزرگ آمریکایی سالهای متمادی است که در بازارهای داخلی ترکمنستان فعالیت دارند و سابقه حضور آنها قدیمی است، اما رسانه دولتی ترکمنستان گزارش داد که در جریان این گفتگوهای فشرده، «علاقهمندی بسیار بالای جامعه تجاری و سرمایهگذاران آمریکا برای تعمیق هرچه بیشتر و مؤثرتر همکاریهای دوجانبه به طور قاطع تایید شد.»
بر اساس گزارشهای واصله از این مجمع، بخشهای کلیدی و استراتژیکی همچون حوزه انرژی (به ویژه نفت و گاز)، توسعه زیرساختهای حملونقلی و ترانزیتی، بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات، مجتمعهای بزرگ کشت و صنعت و کشاورزی مدرن و در نهایت بخش فناوریهای پیشرفته، به عنوان محورهای اصلی و اولویتدار برای همکاریهای مشترک آتی میان واشنگتن و عشقآباد تعیین و مورد بحث قرار گرفتند.
جهش چشمگیر و معنادار آمارهای مبادلات تجاری دوجانبه
بررسی دادهها و آمارهای رسمی منتشر شده از سوی دولت ایالات متحده نشان میدهد که حجم تجارت کالا میان آمریکا و ترکمنستان در سال گذشته میلادی (2025) به رقم 152.7 میلیون دلار رسیده است. اگرچه این رقم در مقایسه با حجم تجارت آمریکا با شرکای بزرگ بینالمللیاش چندان چشمگیر به نظر نمیرسد، اما نرخ رشد سالانه آن بسیار قابل تامل و واجد اهمیت است.
بر اساس این دادهها، صادرات کالاهای آمریکایی به ترکمنستان در سال گذشته با رشد 43.6 درصدی نسبت به سال قبل از آن، به 113.3 میلیون دلار افزایش یافته است. در همین حال، واردات کالا از ترکمنستان به آمریکا نیز با یک جهش خیرهکننده و بیسابقه 169 درصدی نسبت به سال 2024، به رقم 39.4 میلیون دلار رسید.
تحلیلگران اقتصادی معتقدند با وجود پایین بودن حجم کلی دادوستدها، این درصدهای رشد سالانه نشاندهنده یک پتانسیل نهفته و شتاب فزاینده در روابط تجاری دو کشور است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت.
ذخایر عظیم انرژی ترکمنستان و اهرم فشار اصلاحات غربی
طبق ارزیابیهای منتشر شده از سوی سفارت آمریکا در عشقآباد، کشور ترکمنستان دارای ذخایر بسیار و استراتژیک گاز طبیعی و نفت است و همین موضوع، این کشور آسیای مرکزی را به مکانی به شدت جذاب و اغوا کننده برای شرکتهای خارجی تبدیل کرده تا به دنبال اکتشاف، استخراج و اجرای پروژههای بزرگ انرژی در آن باشند.
با این حال، لحن مقامات آمریکایی همواره با نوعی مداخلهجویی و اهرم فشار همراه بوده است؛ به طوری که سفارت آمریکا در بیانیه خود مدعی شده که ترکمنستان هنوز «اصلاحات ساختاری لازم را برای ایجاد یک فضای تجاری واقعاً دعوتکننده و باز، به گونهای که سرمایهگذاری خارجی و سرمایهگذاران بینالمللی به معنای واقعی کلمه مورد استقبال قرار گیرند، پیادهسازی و اجرا نکرده است.»
این موضعگیری نشان میدهد که واشنگتن تلاش میکند از جذابیتهای سرمایهگذاری خود به عنوان ابزاری برای سوق دادن عشقآباد به سمت اصلاحات اقتصادی و ساختاری مدنظر غرب استفاده کند.
