روزنامه آمریکایی واشنگتن پست در تحلیلی به قلم دیوید ایگناتیوس، از روند مذاکرات ایران و آمریکا و فراز و نشیبهای آن در ۵ ماه گذشته با اشاره به اینکه این توافق فاصله زیادی با اهداف ادعایی ابتدایی ترامپ از به راه انداختن جنگ علیه ایران مبنی بر «تغییر نظام» و «تسلیم بیقیدوشرط» ایران دارد تصریح میکند حتی یکی از مشاوران نزدیک ترامپ اعتراف کرده است که «نتیجه فعلی را نه میتوان یک موفقیت بزرگ نامید و نه یک شکست» و بیشتر از پاسخ، سوالات بیپاسخ در آن دیده میشود .
بازیگران اصلی؛ سرمایهگذاران به جای دیپلماتها
نکته جالب توجه در این گزارش، معرفی چهرههای اصلی تیم مذاکرهکننده آمریکایی است. بر اساس این تحلیل، جارد کوشنر، (داماد ترامپ) و استیو ویتکاف (دستیار نزدیک رئیسجمهور آمریکا) که هر دو سرمایهگذار هستند و پیشینه دیپلماتیک ندارند، نقش اصلی را در این گفتگوها ایفا کردهاند. به گفته یک مقام نزدیک به مذاکرات، رویکرد آنها به جای بررسی دقیق بندهای توافق و ارائه یک گزارش دیپلماتیک، یک "ارائه طرح سرمایهگذاری" با شعار "بپرداز تا بازی کنی" بوده است. منطق آنها این بوده که اگر ایران رفتارهای مورد نظر آمریکا را کنار بگذارد، میتواند از مزایای عظیم اقتصادی برخوردار شود.
به ادعای تحلیلگر واشنگتن پست، طرح پیشنهادی آمریکا در واقع یک «برنامه ۳۰۰ میلیارد دلاری برای سرمایهگذاری و مدرن سازی اقتصاد ایران» است. به نوشته ایگناتیوس، «مذاکرهکنندگان آمریکایی به طرف ایرانی اعلام کردهاند که شرکت نفت ایران به طور بالقوه بزرگتر از آرامکوی سعودی است، اما این تنها در سایه توقف فعالیتهای انقلابی و ایجاد ثبات و حاکمیت قانون محقق خواهد شد .»
با این حال نویسنده نسبت به عملی بودن این طرح تردیدهایی مطرح میکند. او یادآور میشود که رهبران جمهوری اسلامی از سرسختترین نیروهای سیاسی منطقه هستند؛ افرادی که دههها در برابر فشارهای خارجی مقاومت کردهاند و بسیاری از آنها از نظر ایدئولوژیک به غرب بیاعتماد یا حتی دشمن آن هستند.
واسطهگری قطر و پیچیدگیهای فرهنگی
نکته حائز اهمیت دیگر، نقش میانجیگری قطر در این مذاکرات است. بر اساس گزارش واشنگتن پست، علی الذوادی، وزیر امور استراتژیک دفتر نخست وزیر قطر که چهرهای تقریبا ناشناخته برای عموم است، توانسته به دلیل درک عمیق خود از فرهنگ خاورمیانه، نقش کلیدی در پیشبرد مذاکرات ایفا کند. الذوادی که در مذاکرات صلح غزه نیز حضور داشته، در ۱۰ روز گذشته چهار بار به تهران سفر کرده است.
به نوشته واشنگتن پست، یک منبع نزدیک به تیم میانجیگری میگوید: "صبر در دیاناِی ایرانیهاست. باید با آنها صبور بود چون این سلاح مخفی آنهاست." این موضوع نشان میدهد که برخلاف رویکرد آمریکاییها برای دستیابی به نتایج سریع، میانجیگر قطری توانسته سرعت فرآیند را کاهش دهد. آخرین جلسه مذاکراتی الذوادی در تهران ۱۷ ساعت به طول انجامیده است .
دیوید ایگناتیوس در پایان آورده است: مقامهای آمریکایی ابراز امیدواری کردهاند که ایران پس از توافق صلح، فرصت سرمایهگذاری و نوسازی را غنیمت شمرد، اما اذعان دارند که این یک قمار بزرگ است. راهبرد دولت آمریکا مبتنی بر این فرض است که منافع اقتصادی میتواند رفتار ایران را تغییر دهد. با این حال، نویسنده با اشاره به شکست بسیاری از طرحهای بزرگ صلح در خاورمیانه، نسبت به موفقیت نهایی این پروژه ابراز تردید میکند.
