پایگاه خبری «میدل ایست آی» در یکی از تازهترین ارزیابیهای تحلیلی خود از پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مهمترین نتیجه این جنگ را آغاز روندی جدید از بازآرایی ژئوپلیتیکی در خاورمیانه دانستهاست.
«احمد مولانا»، تحلیلگر روابط بینالملل و امور امنیتی در این گزارش تاکید کردهاست که در نتیجه جنگ علیه ایران، از یک سو اعتماد مطلق به چتر امنیتی آمریکا کاهش یافته و ازسوی دیگر، قدرتهای منطقهای درحال جستوجوی الگوهای جدید همکاری هستند.
در این میان دو شبکه قدرت در حال شکلگیریاند: یکی متشکل از عربستان، ترکیه، مصر و پاکستان و دیگری حول اسرائیل، امارات، هند و برخی شرکای مدیترانهای و آفریقایی. با این حال، آینده منطقه نه بر پایه ائتلافهای سخت و دائمی، بلکه براساس همکاریهای انعطافپذیر، موقت و متغیر شکل خواهد گرفت؛ جایی که رقابت بر سر امنیت، انرژی، تجارت و مسیرهای دریایی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند. مهمترین محورهای این گزارش را در ادامه میخوانید:
جنگی فراتر از یک درگیری نظامی
- برخی جنگها فقط نتایج نظامی ندارند، بلکه کل ساختار سیاسی و امنیتی منطقه را تغییر میدهند.
- همانطور که حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ سبب تثبیت نقش آمریکا بهعنوان ضامن امنیت کشورهای عربی شد و حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ موجی از درگیریهای فرقهای را در منطقه ایجاد کرد، جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز میتواند آغازگر مرحلهای جدید در نظم خاورمیانه باشد.
تضعیف اعتماد به چتر امنیتی آمریکا
- مهمترین پیامد این جنگ، کاهش اعتماد کشورهای خلیجفارس به تضمینهای امنیتی آمریکا است.
- آمریکا طی دهههای گذشته با استقرار پایگاههای نظامی، سامانههای دفاع موشکی و نیروهای گسترده در منطقه، خود را ضامن امنیت کشورهای عربی معرفی کرده بود.
- جنگ اخیر نشان داد حضور نظامی آمریکا الزاماً از کشورهای متحدش در برابر پیامدهای جنگ محافظت نمیکند.
- برای مثال، حملات ایران به قطر آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی این کشور را آشکار کرد و نشان داد حتی نزدیکترین شرکای واشنگتن نیز از تبعات درگیریهای منطقهای در امان نیستند.
- در نتیجه، کشورهای عربی خلیجفارس قصد قطع رابطه با آمریکا را ندارند، اما درحال جستوجوی گزینههای امنیتی مکمل هستند تا وابستگی کامل خود به واشنگتن را کاهش دهند.
شکلگیری یک محور
- یکی از مهمترین تحولات پس از جنگ، افزایش هماهنگی میان ۴ قدرت مهم منطقهای است:
- عربستان سعودی (قدرت مالی)
- ترکیه (صنایع دفاعی پیشرفته)
- مصر (وزن ژئوپلیتیکی و نظامی)
- پاکستان (توان نظامی و هستهای)
- این کشورها در بسیاری از بحرانهای منطقهای مواضع نزدیکتری اتخاذ کردهاند و در حال بررسی زمینههای همکاری امنیتی و سیاسی هستند.
- این همکاری هنوز به یک ائتلاف رسمی تبدیل نشده، چراکه اختلافهای تاریخی و بیاعتمادیهای متقابل همچنان پابرجاست.
- اختلافهای ترکیه و مصر پس از برکناری محمد مرسی، تنشهای عربستان و ترکیه بر سر بحران قطر و رقابتهای مختلف منطقهای از جمله این موانع هستند.
تلاش اسرائیل برای ایجاد شبکه جدید قدرت
- اسرائیل در حال احیای نسخهای جدید از «دکترین پیرامونی» است.
- هدف این راهبرد، ایجاد شبکهای از متحدان غیرعرب یا کشورهای پیرامونی برای موازنه قدرتهای بزرگ منطقهای است.
- این شبکه جدید گسترهای وسیع از شرق مدیترانه تا شاخ آفریقا و اقیانوس هند را در بر میگیرد.
- اعضای اصلی این شبکه عبارتند از:
- امارات
- هند
- یونان
- قبرس
- اتیوپی
- این همکاریها تنها امنیتی نیستند، بلکه حوزههای فناوری، تجارت، انرژی و زیرساخت را نیز شامل میشوند.
امارات و هند چه نقشی دارند؟
- امارات پس از امضای توافقنامههای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ به یکی از نزدیکترین شرکای اسرائیل تبدیل شدهاست.
- زمینههای همکاری رو به گسترش دوطرف عبارت است از:
- فناوری
- امنیت دریایی
- سرمایهگذاری
- زیرساخت
- هند نیز جایگاه مهمی در این نظم جدید پیدا کردهاست.
- مشارکت هند در گروه I۲U۲ (هند، اسرائیل، امارات و آمریکا) و پروژه کریدور اقتصادی هند - خاورمیانه - اروپا نشاندهنده پیوند روزافزون منافع دهلینو با اسرائیل و کشورهای عربی همسو با آن است.
- هند بزرگترین خریدار تسلیحات اسرائیلی محسوب میشود که اهمیت این رابطه را دوچندان کردهاست.
در دریای سرخ و شاخ آفریقا چه خبر است؟
- بخش مهم دیگری از رقابت ژئوپلیتیکی در دریای سرخ و شاخ آفریقا در حال شکلگیری است.
- اسرائیل، امارات و اتیوپی منافع مشترکی در این منطقه پیدا کردهاند، از جمله:
- حفاظت از مسیرهای کشتیرانی
- کنترل گلوگاههای تجاری
- مقابله با تهدیدهای امنیتی
- افزایش نفوذ منطقهای
- این روند با نگرانی مصر، عربستان و ترکیه مواجه شدهاست، چراکه این کشورها آن را تهدیدی برای نفوذ سنتی خود در دریای سرخ و شرق آفریقا میدانند.
مسیر حرکت خاورمیانه
- منطقه هنوز به دو اردوگاه کاملاً متقابل تقسیم نشدهاست.
- روابط کشورها بسیار پیچیده و چندلایه است؛ چند نمونه دراین زمینه عبارت است از:
- مصر همزمان با عربستان همکاری میکند، اما به سرمایهگذاریهای امارات نیز نیاز دارد و روابط صلحآمیز خود با اسرائیل را حفظ کردهاست.
- ترکیه با وجود اختلافهای سیاسی با اسرائیل، روابط اقتصادی گستردهای با امارات دارد.
- کشورهای منطقه ممکن است در یک موضوع متحد و در موضوعی دیگر رقیب باشند.
