هر سال با فرا رسیدن فصل گرما و همزمان با شروع موسم حج، واردات نفت کوره (مازوت) از روسیه به عربستان سعودی در رسانهها جنجالآفرین میشود.بسیاری از ناظران این اقدام را متناقض با جایگاه عربستان بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان میدانند، اما کارشناسان اقتصادی معتقدند این پدیده ریشه در محاسبات دقیق اقتصادی و جغرافیایی دارد.دکتر «أنس الحجی»، کارشناس اقتصاد انرژی و مشاور تحریریه وبگاه الطاقة در آمریکا به بررسی این موضوع پرداخته است.او تأکید میکند که واردات نفت کوره از روسیه نه پدیدهای جدید است و نه غیرعادی؛ بلکه یک رویه سالانه است که از سالها پیش وجود داشته و برای کارشناسان حوزه انرژی کاملاً آشنا و قابلپیشبینی است.معمای جغرافیایی؛ نفت در شرق، مصرف در غربکلید درک این ماجرا در نقشه جغرافیایی عربستان نهفته است. تمام ثروت نفتی و پالایشگاههای بزرگ این کشور در منطقه شرقی و در کنار خلیج فارس متمرکز شدهاند. اما مصرف اصلی برق و انرژی در منطقه غربی و در نزدیکی شهرهای مقدس مکه و مدینه قرار دارد که فاصلهای حدود ۱۳۰۰ کیلومتر با شرق کشور دارند.حمل نفت کوره تولیدی در شرق به غرب، نیازمند ارسال کشتیهایی به دور شبهجزیره عربستان است که هزینه حمل و نقل را به شدت افزایش میدهد. در چنین شرایطی، خرید نفت کوره از منابع خارجی نزدیک به بنادر غربی، از نظر اقتصادی بهصرفهتر از انتقال محصول داخلی از شرق کشور است. الحجی تأکید دارد که این یک محاسبه اقتصادی ساده است و ربطی به مسائل سیاسی یا تغییرات بازار ندارد.
نقش حج و گرمای تابستان در افزایش واردات
اوج گرفتن واردات نفت کوره در ماه مه هر سال(اردیبهشت و خرداد)، تصادفی نیست. این زمان مصادف با شروع فصل گرما و همچنین نزدیکی به موسم حج است.در این ایام، عربستان میزبان میلیونها زائر است که برای اسکان، تغذیه، حمل و نقل و سیستمهای تهویه مطبوع به انرژی زیادی نیاز دارند. کولرها و خنککنندهها در گرمای سوزان تابستان شبانهروز کار میکنند و مصرف برق را به اوج خود میرسانند.علاوه بر این، موجهای گرمای شدید که منطقه را فرا گرفته، بر نیاز به برق افزوده است.الحجی توضیح میدهد که این افزایش واردات یک پدیده فصلی و سالانه است و ارتباطی به تحولات سیاسی یا بحرانهای جدید ندارد.سعودیها از تخفیفهای نفت کوره روسی در بازارهای جهانی برای تأمین نیازهای داخلی خود استفاده میکنند و از آنجا که عربستان تحت تحریمهای غرب علیه روسیه نیست، این معاملات هیچ مانع قانونی ندارد.
رابطه عربستان و روسیه در بازار نفت ترکیبی از رقابت و همکاری است. دو کشور در قالب اوپک پلاس برای تنظیم قیمتها همکاری میکنند، اما واقعیت این است که عربستان برای تأمین نیازهای داخلی خود، به ویژه در فصول گرم سال، به واردات نفت کوره از روسیه وابسته شده است. این کشور نفت خام باارزش خود را صادر میکند و در مقابل، برای تأمین برق مورد نیاز خود، به واردات فرآوردههای ارزانتری مانند نفت کوره از روسیه روی آورده است. این وابستگی نشان میدهد که روسیه توانسته خلأ تأمین برخی فرآوردههای خاص را برای عربستان پر کند.چالش نفتکشها؛ ضربهپذیری از تنگه هرمز الحجی به تأثیرات منطقهای این جابهجاییها اشاره دارد. تنشهای اخیر در منطقه و حوادث مرتبط با تنگه هرمز، باعث شده بود نفتکشهای زیادی در خلیج فارس معطل بمانند. اکنون با بازگشت آرامش نسبی، بسیاری از آنها به مسیرهای دور دست رفتهاند و چالش جدید، سرعت بازگشت آنها برای حمل بارهای جدید است. کاهش تعداد نفتکشهای در دسترس در کوتاهمدت، میتواند قیمت نفت را در هفتههای آینده افزایش دهد.
