بعدازظهر روز چهارشنبه، مقامات آمریکایی و سعودی در مقر وزارت انرژی در مرکز شهر واشنگتن برای رویدادی گرد هم آمدند که تحقق آن بیش از دو دهه به طول انجامیده بود: امضای یک توافقنامهٔ همکاریهای هستهای میان ایالات متحده و عربستان سعودی.
پرچم آمریکا و عربستان روی صحنه و میزی که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، پشت آن نشسته بود قرار داشت. یک صفحه نمایش بزرگ نیز تصویر همتای سعودی او را از ریاض پخش میکرد. پس از ماهها تأخیر، سرانجام این توافق به امضا رسید.
سیانان گزارش داده سعودیها به بخش زیادی از خواستههای خود در این توافق دست یافته بودند.
به نوشته این رسانه، اما به همان سرعتی که خبر این توافق اعلام شد، به همان سرعت هم همهچیز از هم پاشید. صبح روز پنجشنبه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که این توافق مشروط به یک شرط جدید است: عربستان سعودی باید به «پیمان ابراهیم» بپیوندد.
منظور از «پیمان ابراهیم» توافقاتی مربوط به دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ است که منجر به سازش چند کشور عربی با رژیم اسرائیل شد. ترامپ همچنین این موضوع را که توافق مذکور اجازهٔ غنیسازی اورانیوم را به عربستان میدهد تکذیب کرد.
یک منبع آگاه به سیانان گفت رئیسجمهور آمریکا پیش از این هم از رونمایی این توافق خشمگین بود؛ زیرا «رایت» (وزیر انرژی) پیش از اعلام رسمی، ترامپ را در جریان قرار نداده بود.
منابع آگاه به سیانان گفتند که موج انتقادهای کارشناسان و رسانههای محافظهکار، عصبانیت ترامپ را تشدید کرد.
از جمله این انتقادها تردیدهایی بود که در شبکه مورد علاقه ترامپ فاکسنیوز درباره توافق مطرح شد. در سرمقالهٔ «والاستریت ژورنال» هم این سؤال مطرح شده بود که چرا این توافق بدون دستیابی به توافق سازش با اسرائیل صورت گرفته است. هر دو رسانه با نیش و کنایه اشاره کردند حتی جو بایدن نیز به دنبال چنین توافقی بود.
دو منبع مطلع به سیانان گفتند این شرط جدید،، موجب شگفتی مذاکرهکنندگان هستهای خودِ دولت شد؛ زیرا شرطِ پیمان ابراهیم برای آنها یکباره و غیرمنتظره بود. با وجود این کاخ سفید اصرار دارد که این مسئله دیرزمانی است از اهداف ترامپ بوده و نباید کسی را غافلگیر میکرد.
به گفته یک منبع با بالا گرفتن سردرگمیها مقامات کاخ سفید انگشت اتهام را به سمت همکاران خود در وزارت انرژی نشانه رفتند و مدعی شدند که کاخ سفید از وزارت انرژی خواسته بود توافق را در روز چهارشنبه رسانهای نکند.
اما «رایت»که مقامات کاخ سفید پیشتر نیز گله کرده بودند گاهی زیادهروی کرده و تند میرود به هر حال کار خود را پیش برد و حتی در مصاحبهای با «فاکس بیزینس» شرکت کرد.
از نظر برخی مشاوران ترامپ، این توافق هنوز نهایی نشده بود؛ زیرا نامههای الزامی که باید به کنگره ارسال میشد، هنوز فرستاده نشده بودند. همچنین منبع مذکور گفت رئیسجمهور آمریکا و بسیاری از کارمندان ارشدش از تصمیم برای رونمایی توافق شدیداً خشمگین بودند.
خشم کاخ سفید زمانی بیشتر شد که نشست خبری روز پنجشنبه تحتالشعاع پرسشها دربارهٔ این توافق قرار گرفت. کارولین لیویت (سخنگوی کاخ سفید) در پاسخ به این سؤال که چرا شرط جدید در اعلامیهٔ روز چهارشنبه وجود نداشت، یادآور شد که ترامپ «تصمیمگیرنده و توافقکنندهٔ نهایی» است.
به نوشته سیانان پست صبح پنجشنبهٔ ترامپ در «تروت سوشال» سعودیها را نیز شوکه کرد؛ چرا که توافق هستهای که شرط سازش با اسرائیل در آن وجود نداشت یک پیروزی بزرگ برای آنها محسوب میشد.
این پیمان به عربستان اجازه میداد پس از برآورده شدن شرایطی خاص، در خاک خود اورانیوم غنیسازی کند و در عین حال توانایی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای بازرسی از سایتهای مشکوک به فعالیتهای پنهانی محدود میساخت.
واکنشهای اولیهٔ کارشناسان به مفاد گزارششدهٔ توافق عمدتاً منفی بود. کارشناسان منع عدم اشاعهٔ هستهای از بند مربوط به غنیسازی و همچنین عدم تعهد به الزامات نظارتیِ تشدیدشدهٔ «پروتکل الحاقی» ابراز نگرانی کردند.
در مقابل، موافقان توافق بر منافع تجاری و محاسبات استراتژیک آن تمرکز داشتند: سعودیها خواهان یک برنامهٔ هستهای با شروط خودشان هستند و ایالات متحده باید با ریاض شریک شود تا بر ایمنی و مقررات عدم اشاعهٔ عربستان نفوذ داشته باشد—مبادا چین یا روسیه وارد میدان شوند.
به گفتهٔ افراد مطلع به سیانان پوشش خبری در رسانههای محافظهکار نقش تعیینکنندهای در تصمیم دونالد ترامپ برای متوقف کردن توافق به شکل فعلی آن داشت.
هیئت تحریریهٔ والاستریت ژورنال روز پنجشنبه نوشت: «ریشهٔ این توافق به دولت بایدن بازمیگردد که همکاری هستهای را به عنوان پاداشی در صورت پیوستن سعودیها به پیمان ابراهیم در نظر گرفته بود. ریاض در برابر فشارها برای انجام این کار مقاومت کرد، اما پاداش خود را اکنون از دولت ترامپ دریافت میکند! فقط باید امیدوار بود که سعودیها چیز بیشتری پیشنهاد داده باشند.»
شبکهٔ فاکس نیوز نیز در ابتدای بخش خبری ساعت ۷ صبح، با همین لحن ابراز تردید کرد. برایان کیلمید، مجری برنامه، این توافق را «تا حدی سوپرایزکننده» خواند و اشاره کرد چنین ترتیباتی در دولت بایدن نیز مد نظر بود.
کیلمید گفت: «در سالهای حکومت بایدن، آنها میگفتند: دربارهاش فکر میکنیم، اما قبل از آن باید پیمان ابراهیم را امضا کنید.» لحن او سرشار از تعجب بود، چرا که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، روابط بسیار بهتری با ترامپ نسبت به پیشینیانش داشت.
کیلی مکانانی، یکی دیگر از مجریان فاکس که در دورهٔ اول ترامپ سخنگوی کاخ سفید بود، نیز این سؤال را مطرح کرد که چرا موضوع عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل کنار گذاشته شده است.
