عادیسازی روابط بین اسرائیل و عربستان سعودی مدتها ستون اصلی یک بسته توافق برای همکاری ایالات متحده با ریاض در ساخت برنامه هستهای غیرنظامی آن بود که در دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ و سپس دولت جو بایدن مورد مذاکره قرار گرفت.
به نقل از پایگاه خبری هیل، اما این درخواست زمانی در سایهای از ابهام قرار گرفت که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد که واشنگتن یک قرارداد بزرگ با عربستان سعودی برای شرکتهای آمریکایی امضا کرده است تا به طور مشترک یک برنامه هستهای غیرنظامی در این کشور نفتخیز بسازند.
محمد الحمد، تحلیلگر ژئوپلیتیک سعودی و رئیس گروه مشاوره Saudi Elite، گفت که خواستههای ترامپ در مورد توافقنامه ابراهیم «ماهیت توافقنامه را تغییر نمیدهد.»
وی افزود: «اگر به رسمیت شناختن اسرائیل توسط عربستان سعودی یک شرط رسمی برای توافقنامه هستهای بود، قبل از امضای توافقنامه مذاکره میشد و به صراحت در مفاد آن گنجانده میشد. معتقدم که رئیس جمهور آمریکا در درجه اول با اطمینان دادن به اسرائیل و حامیانش در واشنگتن با مخاطبان سیاسی داخلی صحبت میکرد. این لزوما به این معنا نیست که عربستان سعودی موضع خود را تغییر داده است.»
ترامپ روز جمعه گزارشهایی مبنی بر غافلگیر شدنش از اعلام توافقنامه هستهای توسط رایت را رد کرد و گفت: «هیچکس از بقیه جلو نیفتاد. منظورم این است که، من فقط میگویم که برای انجام این کار، آنها باید عضوی از پیمان ابراهیم باشند. همیشه این درک وجود داشت و هم کریس رایت و هم عربستان سعودی میدانست که اگر ریاض به پیمان ابراهیم نپیوندد، من این معامله را انجام نخواهم داد.»
سفارت عربستان سعودی در واشنگتن دی سی، از اظهار نظر در مورد وضعیت توافق هستهای یا اینکه آیا در حال بررسی پیوستن به توافق ۲۰۲۰ برای ایجاد روابط بین اسرائیل و کشورهای با اکثریت مسلمان است، خودداری کرد.
یک آزمون کلیدی برای ترامپ این است که آیا او توافق هستهای را در هفتههای آینده به کنگره ارائه مطرح میکند یا خیر، قبل از اینکه جمهوریخواهان احتمالاً اکثریت خود را در مجلس نمایندگان و سنا از دست بدهند.
دنیل شاپیرو که در دولت بایدن به عنوان معاون دستیار وزیر دفاع در امور خاورمیانه خدمت میکرد، گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان همیشه همکاری با ایالات متحده در زمینه انرژی هستهای را به عنوان «جام مقدس» میدانست و افزود که سعودیها به ویژه بر دستیابی به «معافیتهای ویژه» که امکان غنیسازی اورانیوم را فراهم میکند، به عنوان مانعی در برابر تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هستهای متمرکز هستند.
این توافق مراحل مختلفی دارد، از جمله یک مطالعه امکانسنجی دو ساله برای تعیین اینکه آیا غنیسازی اورانیوم باید در عربستان سعودی انجام شود، به جای اینکه چنین سوخت هستهای توسط ایالات متحده به آنجا ارسال شود. این بند، دیپلماتهای سابق و متخصصان منع گسترش سلاحهای هستهای را به عنوان مسیری بالقوه برای ریاض به منظور توسعه سلاح هستهای مطرح کرد. سایر جزئیات گزارش شده، نگرانیهایی را در مورد نظارت سهلانگارانه بر ایمنی هستهای و عدم گسترش سلاحهای هستهای ایجاد کرده است. بعید است که ریاض به دلیل خواستههای ترامپ از اسرائیل، توافق با ایالات متحده را لغو کند.
در حالی که روسیه و چین جایگزینهایی برای همکاری هستهای غیرنظامی هستند، عربستان سعودی نشان میدهد که ارزش بیشتری در همکاری بلندمدت با ایالات متحده میبیند.
محمد الحمد در این باره گفت که انگیزههای روشنی برای دولت ترامپ و ریاض وجود دارد تا شاهد اجرایی شدن توافق هستهای باشند: «برای ایالات متحده، این توافق، همکاری استراتژیک چند دههای را تقویت کرده، از شرکتهای آمریکایی و اقتصاد ایالات متحده حمایت و نفوذ ایالات متحده را حفظ میکند. برای عربستان سعودی، این توافق، تحول انرژی و اقتصادی بلندمدت پادشاهی را پیش میبرد و در عین حال، همکاری قابل اعتماد با واشنگتن را تقویت میکند.»
وی در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «عربستان، مسئولیتهای منطقهای گستردهتری را بر عهده دارد و همین مساله عادیسازی روابط با اسرائیل را بدون پیشرفت معنادار در مورد حقوق فلسطینیان و مسیری معتبر برای راهحل دو دولتی دشوار میکند.»
اما مشخص نیست که آیا ریاض یا ترامپ آماده تغییر مواضع خود در قبال این توافق هستند یا خیر.
در ضمن عربستان سعودی، اسرائیل را مانعی برای عادیسازی روابط میداند و بر مسیری به سوی تشکیل یک کشور فلسطینی اصرار دارد؛ مسیری که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل قول داده است جلوی آن را میگیرد.
