ثبت شرکت در عمان؛ فرصت واقعی برای کسب‌وکار یا فقط یک مسیر اقامتی؟

افزایش رفت‌وآمدهای تجاری میان ایران و عمان، دسترسی این کشور به دریای عمان و اقیانوس هند و برنامه‌های تنوع‌بخشی اقتصادی در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۴۰ باعث شده است نام عمان بیشتر از گذشته در فهرست مقاصد توسعه کسب‌وکار ایرانیان دیده شود. در کنار این مزیت‌ها، اصلاح قوانین سرمایه‌گذاری و گسترش خدمات الکترونیکی نیز فرایند تأسیس شرکت را نسبت به گذشته شفاف‌تر کرده است.

با این حال، بخشی از اطلاعاتی که درباره این مسیر منتشر می‌شود، ثبت شرکت را با اخذ خودکار اقامت یا راه‌اندازی فوری کسب‌وکار یکی می‌داند. در عمل، دریافت گواهی ثبت تجاری یا CR فقط نقطه آغاز است. مجوز فعالیت، ثبت مالیاتی، حساب بانکی، نشانی مورد قبول، الزامات نیروی انسانی و پرونده اقامتی هرکدام بررسی جداگانه دارند.

برای متقاضیانی که می‌خواهند پیش از پرداخت هزینه، تصویر روشن‌تری از مدارک، هزینه‌ها و ترتیب اقدامات داشته باشند، راهنمای ثبت شرکت در عمان در سایت نیلگام جزئیات این مسیر را مرحله‌به‌مرحله بررسی کرده است. با این حال، تصمیم نهایی باید بر اساس نوع فعالیت، بودجه عملیاتی و امکان انجام تعهدات شرکت پس از ثبت گرفته شود؛ نه صرفاً جذابیت یک اقامت قابل تمدید.

موقعیت جغرافیایی عمان مهم‌ترین پاسخ است. بنادر صحار، صلاله و دقم، دسترسی مستقیم به مسیرهای دریایی منطقه را فراهم می‌کنند و این کشور می‌تواند برای فعالیت‌های لجستیکی، بازرگانی، تولیدی و خدماتی پلی میان بازارهای خلیج فارس، شرق آفریقا و جنوب آسیا باشد. نزدیکی به ایران نیز مدیریت رفت‌وآمد و ارتباط با زنجیره تأمین را برای برخی کسب‌وکارها ساده‌تر می‌کند.

دولت عمان هم‌زمان بر گردشگری، لجستیک، شیلات، صنایع تبدیلی، فناوری، انرژی‌های پاک و خدمات حرفه‌ای تمرکز کرده است. پلتفرم «عمان بیزینس» نیز بسیاری از خدمات، از انتخاب نام و ثبت شرکت تا صدور و پیگیری مجوزها را در یک پنجره الکترونیکی جمع کرده است. امکان احراز هویت دیجیتال به این معناست که بخشی از مراحل اولیه برای سرمایه‌گذار خارجی می‌تواند از خارج عمان انجام شود؛ هرچند افتتاح حساب بانکی، امور اقامتی یا بعضی مجوزها ممکن است همچنان حضور فرد را لازم کند.

براساس قانون سرمایه‌گذاری سرمایه خارجی عمان، مالکیت کامل خارجی در بسیاری از فعالیت‌ها امکان‌پذیر است و برخلاف تصور قدیمی، همیشه به شریک عمانی نیاز نیست. با این حال، این قاعده برای همه فعالیت‌ها یکسان نیست. بعضی حوزه‌ها محدود شده‌اند یا به تأیید تخصصی، شریک محلی یا شرایط اضافه نیاز دارند. حمل‌ونقل زمینی، برخی فعالیت‌های پیمانکاری و مشاوره مهندسی از نمونه‌هایی هستند که باید پیش از انتخاب کد فعالیت، مقررات روز آن‌ها بررسی شود.

به همین دلیل، جمله «ثبت شرکت با مالکیت صددرصدی» بدون اشاره به نوع فعالیت، محل ثبت و مجوزهای لازم کامل نیست. سرمایه‌گذار ابتدا باید مشخص کند شرکت در سرزمین اصلی ثبت می‌شود یا در یکی از مناطق آزاد و ویژه اقتصادی؛ زیرا بازار هدف، محدودیت فعالیت خارج از منطقه، هزینه دفتر و مشوق‌های مالیاتی در این دو مدل تفاوت دارد.

شرکت با مسئولیت محدود یا LLC برای بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط انتخاب رایجی است، چون مسئولیت شرکا به میزان آورده آن‌ها محدود می‌شود و برای طیف متنوعی از فعالیت‌های تجاری و خدماتی کاربرد دارد. شرکت یک‌نفره نیز برای برخی متقاضیان قابل بررسی است. شرکت‌های سهامی بیشتر برای پروژه‌های بزرگ و جذب سرمایه‌های سنگین مناسب‌اند و شعبه شرکت خارجی زمانی معنا دارد که یک شرکت فعال در ایران یا کشور دیگر، قرارداد یا برنامه روشن برای حضور در عمان داشته باشد.

دفتر نمایندگی با شعبه تجاری تفاوت دارد. دفتر نمایندگی معمولاً برای بازاریابی، مطالعه بازار و ارتباطات شرکتی ایجاد می‌شود و مجاز نیست مانند یک شرکت عملیاتی به فروش مستقیم بپردازد. انتخاب اشتباه ساختار می‌تواند بعداً در دریافت مجوز، صدور صورتحساب، استخدام نیرو و افتتاح حساب مشکل ایجاد کند.

فرایند ثبت، پیش از بارگذاری پاسپورت و انتخاب نام آغاز می‌شود. نخست باید مدل درآمدی، مشتری هدف، شهر یا منطقه فعالیت، کدهای مجاز و میزان نیاز به نیروی انسانی مشخص شود. پس از آن می‌توان ساختار حقوقی و نام تجاری را انتخاب کرد و مدارک تأسیس را آماده ساخت. مسیر معمول شامل مراحل زیر است:

در پرونده کامل، صدور ثبت تجاری ممکن است حدود یک تا ۱۰ روز کاری زمان ببرد و تکمیل مجوزهای اصلی حدود هفت تا ۱۴ روز یا بیشتر طول بکشد. فعالیت‌های تحت نظارت، پرونده‌های دارای اسناد خارجی، افتتاح حساب بانکی و مراحل اقامت می‌توانند زمان کل پروژه را افزایش دهند. بنابراین وعده ثبت و اقامت قطعی در چند روز، بدون بررسی نوع فعالیت و وضعیت متقاضی، قابل اتکا نیست.

براساس توضیحات وزارت بازرگانی، صنعت و توسعه سرمایه‌گذاری عمان، هزینه‌های پایه دولتی یک LLC معمولی ممکن است حدود ۵۰ تا ۱۵۰ ریال عمانی باشد و مجموع برخی مراحل الزامی برای یک شرکت کوچک معمولاً به حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ ریال برسد. این ارقام به‌معنای هزینه نهایی راه‌اندازی نیستند و با نوع فعالیت و مجوزها تغییر می‌کنند.

اجاره یا فضای کاری، مجوز تخصصی، ترجمه و تأیید اسناد، افتتاح حساب، حسابداری، بیمه، تمدید سالانه، نیروی انسانی، ویزا و اقامت از هزینه‌های جداگانه‌اند. در مناطق آزاد نیز بسته‌های ثبت و دفتر با هم ارائه می‌شوند و ممکن است رقم اولیه بالاتر باشد. مقایسه پیشنهادها زمانی درست است که همه این اقلام در یک فهرست واحد قرار گیرند؛ نه اینکه فقط هزینه CR با پکیج کامل یک مجموعه دیگر مقایسه شود.

نرخ عمومی مالیات بر درآمد شرکت‌ها در عمان ۱۵ درصد از درآمد مشمول مالیات است. شرکت باید حداکثر ظرف ۶۰ روز از شروع فعالیت یا ثبت، هرکدام زودتر باشد، نزد سازمان مالیاتی ثبت شود و سوابق مالی خود را نگهداری کند. نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده نیز ۵ درصد است و ثبت اجباری VAT زمانی مطرح می‌شود که عرضه‌های مشمول مالیات در دوره سالانه به ۳۸ هزار و ۵۰۰ ریال عمانی برسد یا انتظار برود به این رقم برسد.

برخی مناطق آزاد و پروژه‌های واجد شرایط مشوق‌های مالیاتی یا گمرکی دارند، اما معافیت به معنای حذف همه تعهدات مالی و گزارش‌دهی نیست. نکته تازه دیگر، قانون مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی است که از ابتدای ۲۰۲۸ اجرا می‌شود: درآمد مشمول مالیات بالاتر از ۴۲ هزار ریال عمانی در سال با نرخ ۵ درصد مشمول مالیات خواهد شد. در نتیجه، برنامه مالی چندساله نباید فقط بر مبنای عبارت قدیمی «بدون مالیات بر درآمد شخصی» نوشته شود.

شرکت ثبت‌شده می‌تواند مبنای بررسی ویزا یا اقامت کاری و سرمایه‌گذاری قرار گیرد، اما اقامت نتیجه خودکار صدور CR نیست. فعال بودن شرکت، مجوز معتبر، وضعیت شغلی مدیر یا سرمایه‌گذار، رعایت الزامات نیروی کار و تأیید مراجع اقامتی در نتیجه پرونده اثر دارند. اقامت‌های معمول شرکتی غالباً موقت و قابل تمدیدند و تا زمانی ادامه پیدا می‌کنند که مبنای قانونی آن‌ها برقرار باشد.

برنامه اقامت طلایی ۱۰ ساله عمان نیز مسیر جداگانه‌ای است. براساس اطلاعات رسمی، حداقل سرمایه در برنامه جدید ۲۰۰ هزار ریال عمانی تعیین شده و ثبت یک شرکت کوچک به‌تنهایی فرد را واجد این اقامت نمی‌کند. بنابراین باید میان اقامت قابل تمدید ناشی از فعالیت شرکت و اقامت بلندمدت سرمایه‌گذاری تفاوت گذاشت. امکان همراهی خانواده نیز به نوع اقامت و رعایت شرایط پرونده وابسته است.

در مقابل، اگر هدف فقط دریافت کارت اقامت باشد و برای شرکت فعالیت، مشتری، گردش مالی یا بودجه نگهداری تعریف نشده باشد، ریسک افزایش هزینه، مشکل در تمدید و محدودیت بانکی بالا می‌رود. بانک‌های عمان نیز افتتاح حساب را صرفاً با مشاهده CR تضمین نمی‌کنند و ممکن است درباره منبع وجوه، سابقه کسب‌وکار، قراردادها و حضور اقتصادی واقعی پرسش داشته باشند.

ثبت شرکت در عمان می‌تواند برای کسب‌وکاری که بازار، مدل درآمد و برنامه اجرایی مشخص دارد، مسیر مناسبی برای ورود به اقتصاد خلیج فارس باشد. مالکیت خارجی در بسیاری از فعالیت‌ها، خدمات دیجیتال دولتی، موقعیت بندری و ثبات اقتصادی از امتیازهای این کشورند؛ اما مجوزهای بخشی، عمانی‌سازی، تعهدات مالیاتی، هزینه‌های نگهداری و بررسی بانکی را نباید نادیده گرفت.

بهترین نقطه شروع، ارزیابی هم‌زمان چهار موضوع است: فعالیت مجاز، ساختار شرکت، بودجه واقعی و نوع اقامت مورد انتظار. کارشناسان نیلگام می‌توانند پیش از اقدام، این چهار بخش را در کنار مدارک متقاضی بررسی کنند تا مشخص شود ثبت شرکت در عمان با هدف تجاری و اقامتی او هم‌خوانی دارد یا انتخاب دیگری منطقی‌تر است.