ترکیه امروز میزبان نخستین نشست کمیته سیاسی و دفاعی راهبردی «توافق مکه برای دفاع مشترک» است. وزرای خارجه و دفاع و رؤسای ستاد ارتش ترکیه، عربستان و پاکستان در این نشست حضور دارند.
توافق مکه ۷ اوت در شهر مکه به امضای سه کشور رسید و بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به هر سه کشور تلقی میشود. هدف اعلامشده از این توافق نیز تقویت بازدارندگی و همکاری دفاعی مشترک است.
کمیته دفاعی چه وظیفهای دارد؟
نخستین نشست کمیته سیاسی و دفاعی راهبردی قرار است چارچوب همکاریهای سه کشور و سازوکار اجرای توافق را مشخص کند. تشکیل دبیرخانه، تعیین ساختارهای اجرایی و تدوین نقشه راه همکاریهای آینده از مهمترین محورهای این نشست خواهد بود.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، پیشتر گفته بود توافق مکه دارای دبیرخانه و کمیته وزارتی خواهد بود؛ ساختاری که به گفته او از نظر سازمانی تا حدی به ناتو شباهت دارد.
با این حال، آنکارا تأکید کرده است که این توافق علیه کشور مشخصی شکل نگرفته و تهدید مشترک معینی را نیز تعریف نکرده است.
همکاری نظامی و صنایع دفاعی در کانون توجه
بررسی تحولات امنیت بینالمللی، تقویت توان دفاعی و افزایش هماهنگی میان نیروهای مسلح سه کشور از محورهای اصلی نشست است.
همکاری در صنایع دفاعی، تولید مشترک تجهیزات نظامی، تحقیق و توسعه و همچنین همکاری در زمینه «مبارزه با تروریسم» نیز در دستور کار قرار دارد.
سه کشور همچنین قرار است حوزههای همکاری مشترک و برنامه اجرایی مرحله بعد را مشخص کنند.
شباهت به ماده ۵ ناتو
فیدان پیشتر گفته بود اصل دفاع متقابل در توافق مکه از نظر فنی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو است؛ مادهای که حمله به یک عضو را حمله به تمامی اعضای ائتلاف تلقی میکند.
با این حال، وزیر خارجه ترکیه تأکید کرده است که توافق مکه علیه ایران یا کشور دیگری طراحی نشده و تا زمانی که طرفی به یکی از اعضا حمله نکند، تهدید مشترکی علیه آن تعریف نشده است.
احتمال گسترش توافق
آنکارا همچنین از احتمال پیوستن کشورهای دیگر به این توافق خبر داده است. فیدان گفته مصر میتواند پس از حل برخی مسائل فنی به توافق مکه ملحق شود.
وی همچنین اعلام کرده است که رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، خواهان محدود ماندن این سازوکار به سه کشور نیست و در صورت نیاز، امکان گسترش آن و پیوستن کشورهای دیگر وجود دارد.
ترکیبی از پول، صنعت و توان نظامی
ترکیب سه کشور امضاکننده از نظر ظرفیتهای دفاعی نیز قابل توجه است. عربستان از منابع مالی گسترده و هزینهکرد بالای نظامی برخوردار است، ترکیه صنعت دفاعی پیشرفتهای دارد و پاکستان نیز از تجربه نظامی و توان هستهای برخوردار است.
ترکیب منابع مالی عربستان، توان صنعتی ترکیه و ظرفیتهای نظامی پاکستان میتواند در صورت تعمیق همکاریها، پایههای یک سازوکار بازدارندگی جدید در منطقه را تقویت کند.
از این منظر، نشست استانبول نخستین آزمون عملی «توافق مکه» پس از امضای آن است؛ نشستی که میتواند مشخص کند این توافق صرفا یک تعهد سیاسی باقی میماند یا به چارچوبی پایدار برای همکاری دفاعی و امنیتی سه کشور تبدیل خواهد شد.
